Kategorie

Jak wykazywać rozrachunki z pracownikami

Weronika Chmielewska
Zakładowy plan kont powinien zawierać między innymi pozycje dotyczące rozrachunków z pracownikami. Główne konto, które służy do tego celu, dokumentuje rozrachunki z tytułu wynagrodzeń.


Zakładowy plan kont jest to plan kont opracowany dla konkretnego podmiotu gospodarczego, uwzględniający specyfikę jego działalności, organizacji oraz potrzeb informacyjnych użytkowników. Plan kont tworzy usystematyzowany wykaz nazw i symboli numerycznych kont służących w jednostce do ewidencji ogółu posiadanych zasobów gospodarczych i źródeł ich finansowania, wszelkich następujących w nich zmian oraz wyników prowadzonej działalności. Ustawowo obowiązek przygotowania planu kont dla danej jednostki spoczywa na kierowniku jednostki.

Plan kont musi umożliwić przygotowanie prawidłowego sprawozdania finansowego, statystycznych sprawozdań finansowych ustalonych przez prezesa GUS, deklaracji podatkowych. Plan kont ma typowo charakter podmiotowy, co oznacza, że powinien być sporządzony w taki sposób, aby wykonał wszystkie zadania i potrzeby jednostki. W planie tym powinny się znaleźć również konta dotyczące rozrachunków z pracownikami (np. z tytułu wynagrodzeń, pozostałe).


Ewidencja wypłat


Konto „Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń” służy do ewidencji rozrachunków z tytułu wynagrodzeń za pracę, należnych w pieniądzu. W sporadycznych przypadkach wynagrodzenia mogą być realizowane w innej formie (świadczenia w naturze, papiery wartościowe), musi to jednak wynikać z ustawowych przepisów prawa pracy.


PODZIAŁ WYNAGRODZEŃ


- wynagrodzenia za pracę wykonaną w ramach stosunku pracy

- wynagrodzenia z tytułu umowy zlecenia lub umowy o dzieło

- honoraria

- wynagrodzenia agencyjno-prowizyjne

- wypłaty z tytułu udziału w zysku lub nadwyżce bilansowej


SALDO DWUSTRONNE


Konto „Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń” może wykazywać saldo dwustronne:

- Wn (debetowe) - wyrażające stan należności od pracowników

- Ma (kredytowe) - wyrażające stan zobowiązań wobec pracowników

Ewidencję rozrachunków z tytułu wynagrodzeń można prowadzić z zastosowaniem jednego konta syntetycznego „Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń”, na którym ujmuje się wszelkie wynagrodzenia niezależnie od: rodzaju (ze stosunku pracy, z tytułu umowy zlecenia i o dzieło, honoraria, agencyjno-prowizyjne, nagrody i premie wypłacane z zysku), formy wypłaty (w gotówce czy w naturze), źródeł finansowania (obciążające koszty działalności operacyjnej, z zysku do podziału).

Dokumentem stanowiącym podstawę ewidencji rozrachunków z pracownikami z tytułu wynagrodzeń w księgach rachunkowych pracodawcy jest zatwierdzona do wypłaty lista płac. Pracownicy jednostki mogą być również wynagradzani z wypracowanego zysku netto w formie nagród i premii za efektywną pracę. Wówczas obliczone wynagrodzenie obciąża wynik finansowy netto zapisem: Wn konto „Rozliczenie wyniku finansowego”/Ma konto „Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń”.

Do wynagrodzeń okresu sprawozdawczego wlicza się wynagrodzenia za pracę wykonaną i zakończoną w tym okresie bez względu na termin ich wypłaty.

Na koncie „Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń”, ujmuje się również zasiłki, które w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wypłaca zakład pracy, np. zasiłki chorobowe. Przy czym należy pamiętać, że zasiłki te nie są elementem wynagrodzeń i nie obciążają kosztów działalności jednostki.

Rozliczenie wynagrodzeń

Ewidencję wynagrodzeń ułatwia wprowadzenie do planu kont konta „Rozliczenie wynagrodzeń”, ponieważ występują tutaj tylko obroty będące wynagrodzeniem brutto, nigdy nie wystąpi saldo. Wtedy wynagrodzenie brutto według zestawienia list płac księgujemy zapisem: Wn konto „Rozliczenie wynagrodzeń”/Ma konto „Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń”, natomiast rozliczenie wynagrodzeń brutto: Wn konto „Koszty według rodzajów” albo „Środki trwałe w budowie”, albo „Rozliczenie wyniku finansowego”/Ma konto „Rozliczenie wynagrodzeń”.

Na koncie „Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń” księguje się w szczególności:

- po stronie Wn wypłaty wynagrodzeń pieniężnych - gotówką lub przelewem, potrącenia dokonywane na listach płac, wypłaty zaliczek na poczet wynagrodzeń, odprawy, odszkodowania, wartość świadczeń rzeczowych zaliczanych do wynagrodzeń, wypłaty zasiłków w imieniu ZUS,

- po stronie Ma należne wynagrodzenia w kwocie brutto, należności przedawnione i umorzone z tytułu wynagrodzeń, niepodjęte płace, wypłaty z zysku nagród dla pracowników, zasiłki wypłacane w imieniu ZUS.

Pozostałe rozrachunki

Niezależnie od rozrachunków z pracownikami z tytułu wynagrodzeń występują także inne rozrachunki z pracownikami, tj. rozliczenia kosztów podróży służbowych, świadczeń finansowanych ze środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, świadczeń na rzecz pracowników z innych tytułów.

Ewidencję tych rozrachunków prowadzić należy na koncie „Pozostałe rozrachunki z pracownikami”. Po stronie Wn tego konta księgujemy m.in. wypłacone pracownikom zaliczki do rozliczenia, wypłacone wyrównania do rozliczonych zaliczek, roszczenia sporne od pracowników z tytułu niedoborów i szkód, spłaty zobowiązań wobec pracowników, należności z tytułu odpłatnych świadczeń. Natomiast po stronie Ma należy zaksięgować: uznanie pracownika za rozliczone zaliczki, zwrot niewydatkowanych zaliczek, wpłaty należności z tytułu niedoborów i szkód, zobowiązania wobec pracowników z różnych tytułów, należności uregulowane przez potrącenie z wynagrodzeń.

Konto „Pozostałe rozrachunki z pracownikami” może wykazywać saldo: Wn (debetowe) - wyrażające stan należności od pracowników/Ma (kredytowe) - wyrażające stan zobowiązań wobec pracowników.


PRZYKŁAD

OPERACJE KSIĘGOWE NA KONCIE „ROZRACHUNKI Z TYTUŁU WYNAGRODZEŃ”


1. Wypłaty pieniężne wynagrodzeń, zaliczek na poczet wynagrodzeń, świadczeń urlopowych, premii z zysku

- Wn konto „Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń”/Ma konto „Kasa”, „Rachunek bieżący”

2. Potrącenia z listy płac

a) składki ZUS (emerytalne, rentowe,

chorobowe) oraz na ubezpieczenie zdrowotne nieodliczane od zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych płatne przez pracowników

Wn konto „Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń”/Ma konto „Rozrachunki publicznoprawne”

b) inne potrącenia z wynagrodzeń (alimenty, raty pożyczek)

Wn konto „Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń”/Ma konto „Pozostałe rozrachunki”, „Rozrachunki z pracownikami”

3. Zasiłki obliczone i wypłacone przez jednostkę w imieniu ZUS

Wn konto „Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń”/Ma konto „Kasa”, „Rachunek bieżący”

4. Odpisanie zobowiązań przedawnionych z tytułu wynagrodzeń

Wn konto „Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń”/Ma konto „Pozostałe przychody operacyjne”

5. Wynagrodzenia według list płac, umów zlecenia, umów o dzieło itp. - w kwocie brutto obciążające koszty działalności operacyjnej, środków trwałych w budowie

Ma konto „Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń”/Wn konto „Koszty według rodzajów”

6. Naliczenie nagród i premii wypłaconych z zysku do podziału

Ma konto „Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń”/Wn konto „Rozliczenie wyniku finansowego”

7. Dofinansowanie z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych - zwrot wydatków

Ma konto „Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń”/Wn konto „ZFŚS”

8. Zasiłki należne ze środków ZUS w wysokości brutto

Ma konto „Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń”/Wn konto „Rozrachunki publicznoprawne”


PRZYKŁAD

OPERACJE KSIĘGOWE NA KONCIE „POZOSTAŁE ROZRACHUNKI Z PRACOWNIKAMI”


1. Sprzedaż pracownikowi składników majątkowych

a) wartość w cenie netto

Wn konto „Pozostałe rozrachunki z pracownikami”/Ma konto „Sprzedaż produktów”, „Sprzedaż towarów”

b) VAT należny

Wn konto „Pozostałe rozrachunki z pracownikami”/Ma konto „Rozrachunki publicznoprawne”

2. Udzielenie pracownikowi pożyczki na cele mieszkaniowe ze środków jednostki

a) kwota pożyczki

Wn konto „Pozostałe rozrachunki z pracownikami”/Ma konto „Kasa”, „Rachunek bieżący”

b) odsetki od pożyczki

Wn konto „Pozostałe rozrachunki z pracownikami”/Ma konto „Przychody finansowe”

3. Wypłata zapomogi

Wn konto „Pozostałe rozrachunki z pracownikami”/Ma konto „Kasa”

4. Obciążenie pracownika za powstanie szkody

a) równowartość szkody

Wn konto „Pozostałe rozrachunki z pracownikami”/Ma konto „Pozostałe rozrachunki”

b) dodatkowa kwota podwyższająca roszczenie od pracownika

Wn konto „Pozostałe rozrachunki z pracownikami”/Ma konto „Pozostałe przychody operacyjne”, „Odpisy aktualizujące wartość należności”

5. Umorzenie kwoty pożyczki udzielonej ze środków jednostki

Ma konto „Pozostałe rozrachunki z pracownikami”/Wn konto „Pozostałe koszty operacyjne”

6. Rozliczenie kosztów podróży służbowej

Ma konto „Pozostałe rozrachunki z pracownikami”/Wn konto „Rozliczenie zakupu”, „Koszty według rodzajów”

7. Zwrot niewykorzystanej zaliczki do kasy jednostki

Ma konto „Pozostałe rozrachunki z pracownikami”/Wn konto „Kasa”

8. Zarachowanie potrąceń z list płac na pokrycie należności

Ma konto „Pozostałe rozrachunki z pracownikami”/Wn konto „Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń”


WERONIKA CHMIELEWSKA

ksiegowosc@infor.pl

PODSTAWA PRAWNA

- Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2002 r. nr 76, poz. 694 z późn. zm.).

Źródło: GP
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Księgowość
    1 sty 2000
    17 cze 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Problematyczne transakcje z rajami podatkowymi – ceny transferowe, dokumentacja, odpowiedzialność

    Transakcje z rajami podatkowymi a ceny transferowe. Od pewnego czasu polski ustawodawca wyjątkowo chętnie wykorzystuje przepisy z zakresu cen transferowych do pobierania informacji o transakcjach realizowanych z podmiotami zarejestrowanymi w rajach podatkowych. Obowiązki nakładane na polskich podatników w tym zakresie są coraz szersze i wymagają coraz większych nakładów administracyjnych. Jednocześnie, wprowadzane przepisy często są tworzone w sposób chaotyczny i nie zawsze uzasadniony.

    Fiskus zajął majątek firmy mimo braku dowodów

    Zabezpieczenie zobowiązania podatkowego na majątku podatnika. Urząd skarbowy zajął konto firmy i należny jej zwrot VAT mimo braku dowodów i nieprawidłowości. Czy miał do tego prawo?

    Podatki 2021: osobista odpowiedzialność członków zarządu na nowo (bezpłatne webinarium 24 czerwca)

    24 czerwca 2021 r. o godz. 10:00 rozpocznie się bezpłatne webinarium (szkolenie online) poświęcone obowiązującym od 1 stycznia 2021 r. przepisom rozszerzającym obowiązki z zakresu cen transferowych dla podmiotów niepowiązanych. Za brak dopełnienia należytej staranności i nowych obowiązków dokumentacyjnych odpowiadają osobiście członkowie zarządu! Webinarium poprowadzą Artur Klęsk, Partner w Enodo Advisors oraz Jakub Beym, Senior Associate w Enodo Advisors. Portal infor.pl jest patronem medialnym tego wydarzenia.

    Skonta i rabaty przy rozliczaniu transakcji międzynarodowych

    W transakcjach handlowych rozróżniamy różnego rodzaju obniżki cen. Wśród najczęściej stosowanych są skonta i rabaty. Należy jednak pamiętać, że ich udzielenie ma wpływ na podstawę opodatkowania podatkiem od towarów i usług (VAT), a tym samym także na wysokość podatku jaki zapłaci przedsiębiorca.

    Czym różni się najem prywatny od najmu w działalności gospodarczej?

    Podatek od najmu. W dniu 24 maja 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął ważną uchwałę (w składzie 7. sędziów) dotyczącą rozróżnienia najmu prywatnego i najmu prowadzonego w ramach działalności gospodarczej dla potrzeb opodatkowania PIT i ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. Jak tę kwestię rozstrzygnął NSA?

    Czy wszyscy podatnicy muszą mieć kasę online od 1 stycznia 2023 r.?

    Kasy fiskalne online są już obowiązkowe dla wybranych grup podatników. Natomiast kasy z elektronicznym zapisem kopii będą dostępne tylko do końca 2022 r. Czy oznacza to, że wszyscy podatnicy będą musieli mieć kasy fiskalne online od 1 stycznia 2023 r.? Co warto wiedzieć o nowym rodzaju kas?

    Sprawozdania finansowe zakładów ubezpieczeń i reasekuracji - zmiany od 2022 r.

    Sprawozdania finansowe. Ustawodawca rozszerza zakres wymogów sprawozdawczych dla zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji. Nowe obowiązki sprawozdawcze będą stosowane od 2022 r., tj. do sprawozdań za rok obrotowy rozpoczynający się w 2021 r.

    Estoński CIT - zmiany od 2022 roku

    Estoński CIT. Od 2022 r. ryczałt od dochodów w CIT (czyli tzw. estoński CIT) będzie mogła wybrać każda spółka kapitałowa, niezależnie od wielkości, bo zniknie limit przychodów 100 mln zł. Estoński system będzie też dla spółek komandytowych i komandytowo-akcyjnych.

    E-faktury od 2022 r. Pilotaż od października 2021 r.

    E-faktury są już na kolejnym etapie procesu legislacyjnego. Ustawodawca chce wspólnie z biznesem testować nowe rozwiązanie już od października 2021 r., tak aby jak najwięcej firm korzystało w pełni z e-faktury w 2022 r. Korzystanie z e-faktury stanie się obligatoryjne od 2023 r.

    Rejestracja w CRPA (Centralnym Rejestrze Podmiotów Akcyzowych) do 30 czerwca

    Rejestracja w CRPA. Ministerstwo Finansów przypomina, że 30 czerwca 2021 r. upływa termin (okres przejściowy) na dokonanie: zgłoszenia rejestracyjnego w Centralnym Rejestrze Podmiotów Akcyzowych (CRPA) dla podmiotów, które przed 1 lutego 2021 r. nie były objęte obowiązkiem dokonywania zgłoszeń rejestracyjnych w podatku akcyzowym albo zgłoszenia uzupełniającego w CRPA dla podmiotów, które przed 1 lutego 2021 r. zostały zarejestrowane na podstawie zgłoszenia rejestracyjnego AKC-R.

    Dotacja z gminy wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem a przedawnienie

    Dotacja z gminy a przedawnienie. Coraz więcej osób w swojej działalności stara się korzystać z różnych form pomocy. Jednym z popularnych rodzajów wsparcia, są różnego rodzaju dotacje – w tym dotacje z jednostek samorządu terytorialnego. W trakcie działalności podmiotu może jednak okazać się, że środki z dotacji zostały nieprawidłowo spożytkowane. W takiej sytuacji, zasadniczo, podatnik powinien zwrócić dotację – co w praktyce może jednak okazać się dla niego niemożliwe do wykonania (szczególnie po dłuższym czasie). Tak samo więc jak w innych przypadkach, ustawodawca przewidział odpowiedni okres przedawnienia dla konieczności zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem. Warto jednak dowiedzieć się, jak należy obliczać ten termin - w szczególności, że proces przyznania, korzystania i rozliczenia dotacji może być dość długi – i wskazywać na różne momenty, od których należałoby obliczać termin przedawnienia.

    Polski Ład. 2/3 emerytów z zerowym PIT

    Zerowy PIT dla emerytów. Dwie trzecie emerytów będzie miało zerowy PIT, a duża część zapłaci niższy podatek - zapewnił wiceminister finansów Piotr Patkowski. Seniorzy, którzy pobierają emerytury powyżej 5 tys. zł miesięcznie stracą rocznie 75 zł - dodał. Polski Ład dla emerytów - kto zyska, kto straci?

    Interpretacja podatkowa nie może pomijać przepisów

    Interpretacja podatkowa. Przedsiębiorca wdał się w spór z fiskusem o pieniądze należne z tytułu CIT. Oczywiście fiskus chciał ich więcej, w tym celu interpretował przepisy tak, a w zasadzie pomijał ich część, aby uzasadnić słuszność poboru wyższego podatku. Ale po stronie przedsiębiorcy stanął sąd, przypominając organom skarbowym, że: „Nie wolno jest również interpretować przepisów prawnych tak, by pewne ich fragmenty okazały się zbędne” (wyrok WSA w Krakowie z 5 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1262/20).

    Rekordowy Twój e-PIT w 2021 roku

    Twój e-PIT w 2021 roku. Ministerstwo Finansów podsumowało tegoroczny sezon rozliczeń podatkowych PIT, a w szczególności najbardziej popularną e-usługę Krajowej Administracji Skarbowej - Twój e-PIT.

    Leasing finansowy przedsiębiorstwa – rozliczenia podatkowe (PIT, CIT, VAT, PCC)

    Leasing finansowy przedsiębiorstwa. Rozważając możliwość restrukturyzacji działalności, oprócz standardowych rozwiązań takich jak m.in aporty przedsiębiorstw, połączeń lub sprzedaży (niezależnie czy mamy do czynienia z zorganizowaną częścią przedsiębiorstwa czy przedsiębiorstwem), należy wziąć pod uwagę możliwości oferowane przez leasing finansowy przedsiębiorstwa. W analizie opłacalności przedsięwzięcia musimy wziąć pod uwagę nie tylko aspekt biznesowy, ale również kwestie opodatkowania danej transakcji. Należy zwrócić uwagę, zarówno na podatki dochodowe (odpowiednio PIT oraz CIT), podatek od towarów i usług oraz podatek od czynności cywilnoprawnych.

    Jak wygląda cyberatak na firmową sieć?

    Cyberatak na firmową sieć. W trakcie pandemii ponad połowa polskich firm (54%) zauważyła wzrost liczby cyberataków. W opublikowanej w maju br. analizie Active Adversary Playbook 2021 analitycy ujawniają, że przestępcy zostają wykryci średnio dopiero po 11 dniach od przeniknięcia do firmowej sieci. W tym czasie mogą swobodnie poruszać się po zasobach i wykradać dane przedsiębiorstwa. Coraz trudniej namierzyć złośliwą działalność, jednak pomocna w tym zakresie może okazać się pandemia. W ubiegłym roku wzrosły bowiem umiejętności i szybkość reagowania zespołów IT.

    Kasa fiskalna online - serwis klimatyzacji w samochodach

    Kasa fiskalna online. Czy prowadząc działalność w ramach punktu serwisowego klimatyzacji w samochodach osobowych podatnik jest zobowiązany do posiadania kasy fiskalnej online?

    CIT-8 za 2020 r. - wersja elektroniczna opublikowana

    CIT-8 za 2020 r. Ministerstwo Finansów opublikowało cyfrową wersję (30) CIT-8. Zrobiło to po trzech miesiącach od zapowiedzi, za to na dwa tygodnie przed upływem terminu na złożenie tego zeznania.

    Firmy z branży beauty nie mają kas fiskalnych online

    Kasy fiskalnej online. Co trzecia firma z branży kosmetycznej nie ma kasy fiskalnej online, która od 1 lipca 2021 r. będzie obowiązkowa - wskazała inicjatywa Beauty Razem. Branża apeluje do Ministra Finansów o przesunięcie o pół roku terminu obowiązkowej instalacji urządzeń.

    Jak firmy wpływają na edukację ekologiczną?

    Zrównoważony rozwój trafia do domu Kowalskich, czyli jak firmy i marketing wpływają na edukację ekologiczną.

    Zmiany w deklaracjach akcyzowych od 1 lipca 2021 r.

    Zmiany w deklaracjach akcyzowych. Ministerstwo Finansów udzieliło informacji i wyjaśnień odnośnie obowiązujących od 1 lipca 2021 r. zmian w zakresie deklaracji podatkowych w podatku akcyzowym. Zmiany te są wprowadzane do ustawy z 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym przez ustawę z 30 marca 2021 r. o zmianie ustawy o podatku akcyzowymi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 694).

    Podmioty akcyzowe - aktualizacja zgłoszeń rejestracyjnych do 30 czerwca 2021 r.

    Podmioty akcyzowe już zarejestrowane muszą dokonać aktualizacji zgłoszeń rejestracyjnych do 30 czerwca 2021 r. Aktualizacja to efekt uruchomienia Centralnego Rejestru Podmiotów Akcyzowych (CRPA).

    Interpretacja 590, czyli porozumienie inwestycyjne z MF

    Interpretacja 590 (porozumienie inwestycyjne) oznacza wiążącą opinię dla inwestorów strategicznych o wszystkich skutkach podatkowych planowanej inwestycji. Jest to nowe rozwiązanie zaproponowane w ramach Polskiego Ładu. Na czym konkretnie będzie polegało? Kiedy wejdzie w życie?

    Polski Ład - ryczałt szansą dla przedsiębiorców?

    Polski Ład - ryczałt. Konferencja Premiera Mateusza Morawieckiego z 2 czerwca br. na temat Polskiego Ładu przyniosła nowe wskazówki odnośnie zmiany zasad opodatkowania jednoosobowych działalności gospodarczych od 2022 r. Z zapowiedzi wynika, że promowaną przez rządzących formą opodatkowania zarobków przedsiębiorców podatkiem PIT będzie ryczałt.

    Podatkowe Grupy Kapitałowe - zmiany w ramach Polskiego Ładu

    Podatkowe Grupy Kapitałowe. Ministerstwo Finansów poinformowało o planowanych ułatwieniach dla Podatkowych Grup Kapitałowych (PGK) w ramach Polskiego Ładu: obniżenie minimalnego kapitału zakładowego uprawniającego do stworzenia PGK, więcej możliwości w powiązaniach spółek, zlikwidowanie warunku rentowności, korzystniejsze warunki rozliczania strat.