Rynek biegłych rewidentów i firm audytorskich w Polsce 2019 - sprawozdanie KNA

Sprawozdanie KNA z monitorowania rynku audytorskiego

Na podstawie artykułu 27 rozporządzenia UE nr 537/2014 organy nadzoru nad firmami audytorskimi badającymi jednostki zainteresowania publicznego (JZP) w państwach członkowskich UE sporządzają przynajmniej co trzy lata sprawozdanie z monitorowania rynku. KNA przyjęła pierwsze takie sprawozdanie w 2016 r.

Sprawozdanie jest oparte na metodyce i wskaźnikach wypracowanych wraz z innymi państwami członkowskimi UE w ramach Komitetu Europejskich Organów Nadzoru Audytowego, dzięki czemu dane będą porównywalne i możliwe do zagregowania na poziomie UE. Od poprzedniego sprawozdania metodyka została zmodyfikowana.

Polecamy: INFORLEX Księgowość i Kadry

W sprawozdaniu zaprezentowane są tzw. kluczowe wskaźniki monitorowania rynku i jest ono podzielone na trzy części:

• pierwsza - zawiera wskaźniki w zakresie koncentracji rynku,
• druga - zawiera wskaźniki w zakresie ryzyk dla jakości badań sprawozdań finansowych, w tym w zakresie badań sprawozdań finansowych JZP,
• trzecia - zawiera wskaźniki w zakresie działalności komitetów audytu.

Dane dotyczące kontroli w firmach audytorskich w zakresie czynności innych niż badania ustawowe sprawozdań finansowych JZP opierają się na wynikach kontroli przeprowadzanych przez organ Polskiej Izby Biegłych Rewidentów - Krajową Komisję Nadzoru. Natomiast dane dotyczące działalności komitetów audytu zostały zebrane i zagregowane przez Komisję Nadzoru Finansowego.

Mając na uwadze, że nadzór publiczny nad biegłymi rewidentami i firmami audytorskimi funkcjonuje w Polsce już 10 lat w sprawozdaniu ukazane są dodatkowo dane wieloletnie w zakresie wielkości i struktury rynku usług świadczonych przez biegłych rewidentów i firmy audytorskie, tak aby ukazać zmiany jakie nastąpiły od 2009 r.

Sprawozdanie z monitorowania rynku 2019

3 tysiące czynnych biegłych rewidentów w Polsce

W Polsce jest 6 tys. biegłych rewidentów, ale tylko połowa z nich, tj. 3 tys. wykonuje zawód. Działa natomiast 1,5 tys. firm audytorskich, przy czym należy zauważyć, że w Polsce nie zarejestrowała się żadna firma z innego państwa członkowskiego UE, mimo że ustawa o biegłych rewidentach z 2017 r. wprowadziła taką możliwość. To rozwiązanie zostało wprowadzone jako implementacja przepisów unijnych w celu zintegrowania rynku w całej UE, ale na chwilę obecną można stwierdzić, że nie ma ono zastosowania w Polsce.

Ze względu na różne reżimy regulacyjne na rynku możemy wyróżnić firmy audytorskie świadczące usługi jednostkom zainteresowania publicznego (JZP) i te, które świadczą usługi jedynie jednostkom, które nie są JZP. W 2018 r. 74 firmy audytorskie przeprowadzały badania ustawowe na rzecz JZP. Firmy te pod względem przychodów z tytułu rewizji finansowej posiadają ok. 70% rynku, gdzie suma przychodów z tego tytułu to ok. 760 mln zł.

Na rynku badań ustawowych sprawozdań finansowych JZP, ogólnie i gdy spojrzy się na poszczególne segmenty JZP, dominują firmy z tzw. wielkiej czwórki (Deloitte, E&Y, KPMG, PwC). Na przykład łącznie osiągnęły one 74,8% przychodów z badań ustawowych na rzecz JZP osiągniętych w Polsce w 2018 r. Przy czym należy zauważyć, że osobno żadna z sieci wielkiej czwórki nie posiada pozycji dominującej w tym aspekcie.

Analiza poszczególnych sektorów JZP, przy czym skupia się ona na najważniejszych sektorach JZP, tj. spółkach giełdowych, bankach, zakładach ubezpieczeń, ukazuje w szczególności, że dwa sektory są zdominowane przez dane firmy audytorskie lub ich sieci. Dotyczy to zakładów ubezpieczeń i banków spółdzielczych (patrz: str. 23-25). W dłuższej perspektywie czasowej będzie można zaobserwować jak wpłynie na tę sytuację mechanizm rotacji sieci firm przeprowadzających badania ustawowe danej JZP wprowadzony rozporządzeniem UE nr 537/2014 i ustawą o biegłych rewidentach.

Ryzyka w audycie

W Polsce firmy audytorskie podlegają m.in. planowym kontrolom w zakresie świadczonych usług rewizji finansowej, przy czym kontrolom planowym KNA podlegają badania sprawozdań finansowych JZP. KNA przeprowadziła pierwszy roczny cykl kontroli planowych w firmach audytorskich badających JZP, dlatego na obecnym etapie trudno jest wypowiadać się o istotności stwierdzonych nieprawidłowości i ich wpływie na cały rynek audytu w Polsce.

Jednakże, na podstawie ustaleń zarówno kontroli planowych przeprowadzonych przez KNA w ramach pierwszego cyklu kontroli w firmach audytorskich badających JZP jak i na podstawie kontroli planowych przeprowadzonych przez KKN, KNA nie zidentyfikowała: 

- przesłanek wskazujących na bardziej systemowe braki w sieciach firm audytorskich;

- przesłanek, które mogłyby doprowadzić do upadku firmy audytorskiej; 

- przesłanek związanych z ryzykiem potencjalnego zakłócenia rynku usług badania ustawowego w określonym sektorze lub w wielu sektorach;

- możliwości wpływu stwierdzonych nieprawidłowości podczas kontroli firm audytorskich na sektor finansowy jako całość.

Działalność komitetów audytu

W Polsce działalność komitetów audytu jest monitorowana przez Komisję Nadzoru Finansowego, która m.in. w oparciu o kwestionariusz wspólny dla wszystkich państw członkowskich UE, przeprowadziła badanie wśród wybranej grupy komitetów audytu (50 respondentów).

Dane pochodzące od wybranej grupy komitetów audytu pozwalają przy uogólnieniu i przy zachowaniu marginesu możliwych wyjątków wnioskować, że w Polsce co do zasady JZP i działające w nich komitety audytu dostosowały się do nowych wymogów prawa w zakresie powołania, składu i zadań komitetów audytu. Na podstawie udzielonych informacji komitety audytu wydają się odpowiednio realizować powierzone zadania.