Ryczałtowa składka zdrowotna od 2025 r. dla każdego? 4%, 7% i 9,4% zależnie od przychodu wynagrodzenia, uposażenia, czy świadczeń [projekt]

• Składka na ubezpieczenie zdrowotne: ile płacimy obecnie
• Cel nowych przepisów: przywrócenie pierwotnych zasad składki zdrowotnej
• Wysokość składki zdrowotnej – jakie zmiany od 2025 roku?
• Jedna składka zdrowotna nawet przy kilku różnych działalnościach zarobkowych
• Zmiany w podatku PIT
• Zmiany w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych
• Zmiany w ryczałcie
• Przepisy przejściowe
• Skutki finansowe nowelizacji
• Kiedy ryczałtowa składka zdrowotna wejdzie w życie? I czy w ogóle to możliwe?

Składka na ubezpieczenie zdrowotne: ile płacimy obecnie

Obecne zasady obliczania wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne regulowane są przez przepisy ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146). Zgodnie z jej postanowieniami składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi co do zasady 9% podstawy wymiaru składki (art. 79). A tą podstawę wymiaru stanowi dochód pomniejszony o składki na ubezpieczenie społeczne. Obecny stan prawny przewiduje także specjalne zasady oskładkowania dla przedsiębiorców, którzy wybrali ryczałt od przychodów ewidencjonowanych (stała kwota zależna od rocznych przychodów), przedsiębiorców rozliczających się za pomocą karty podatkowej (stała kwota zależna od ustawowego wynagrodzenia minimalnego). Specjalne zasady ustalania wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne obowiązują również dla rolników, członków rodzin osób ubezpieczonych oraz osób wykonujących inne zawody, pełniących funkcje społeczne lub pobierających świadczenia społeczne.

Cel nowych przepisów: przywrócenie pierwotnych zasad składki zdrowotnej

Autorzy omawianego projektu wskazują w uzasadnieniu, że ta nowelizacja ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych ma na celu przywrócenie idei składki zdrowotnej jaka przyświecała jej powstaniu jako ubezpieczenia na wypadek choroby, bez względu na zamożność płatnika składek. Taka konstrukcja składki dla przedsiębiorców obowiązywała do roku 2022, kiedy został wprowadzony tak zwany ,,Polski Ład". Od 2022 roku składka zdrowotna stała się – w ocenie autorów projektu -  parapodatkiem płaconym w związku z czynnościami, które nie powinny być powiązane z płatnościami na rzecz Narodowego Funduszu Zdrowia, tak jak np. sprzedaż samochodu, czy innych środków trwałych. 

Omawiany projekt nowelizacji ma naprawić  błędy Polskiego Ładu. Przewiduje wprowadzenie zmiany obowiązujących obecnie zasad obliczania składek na ubezpieczenie zdrowotne dla prawie wszystkich grup objętych ubezpieczeniem, w tym zwłaszcza prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą i wykonujących pracę najemną. 

Proponowana nowelizacja ma uprościć zasady obliczania składki zdrowotnej płaconej przez pracujących oraz przedsiębiorców, a także realną obniżkę tychże składek. Projekt zakłada opłacanie jednej składki od wszystkich oskładkowanych przychodów ubezpieczonego. Zamiast dotychczasowej składki proporcjonalnej wprowadzone będą trzy ryczałtowe kwoty w wysokości stanowiącej 4%, 7% albo 9,4% podstawy wymiaru, za którą przyjmuje się przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw w trzecim kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski". W trzecim kwartale roku 2023 kwota ta wynosiła 7465,32 zł. 

Aby zrównać prawa wszystkich ubezpieczonych, pozostałe grupy objęte ubezpieczeniem zdrowotnym także będą płacić kwoty składek zależne od dochodu lub nie wyższe niż obecnie.

Wysokość składki zdrowotnej – jakie zmiany od 2025 roku?

Omawiany projekt przewiduje, że od 2025 roku - zamiast składki zdrowotnej proporcjonalnej - obliczanej od całego dochodu - wprowadzone będą trzy ryczałtowe kwoty w wysokości stanowiącej 4%, 7% albo 9,4% podstawy wymiaru, za którą będzie przyjęte przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw w trzecim kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski". 
Autorzy projektu wskazują, że w trzecim kwartale roku 2023 kwota ta wynosiła 7465,32 zł. 
Wysokość składki w konkretnym miesiącu uzależniona będzie od kwoty wszystkich oskładkowanych przychodów ubezpieczonego od początku roku kalendarzowego w przedziałach do 85 000 zł, powyżej 85 000 zł do 300 000 zł oraz powyżej 300 000 zł, co oznacza, że na dzień wniesienia projektu kwoty te wyniosłyby odpowiednio w zaokrągleniu 300 zł, 525 zł i 700 zł. 
Ale w związku, z tym że ustawa wejdzie w życie 1 stycznia 2025 r. podstawą wymiaru będzie przeciętne wynagrodzenie z trzeciego kwartału 2024 r. co spowoduje, że już w pierwszym roku obowiązywania ustawy nastąpi zwiększenie tych kwot o procentowy wzrost tego wynagrodzenia rok do roku. 

Najważniejszą zatem zmianą będzie to, że podstawą obliczenia składki zdrowotnej nie będzie dochód a przeciętne wynagrodzenie. Zostanie to zapisane w art. 79a. ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych:
"Podstawę wymiaru składki zdrowotnej stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw w trzecim kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku, ogłaszane przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”."

Jak już wspomniano konkretna stawka procentowa składki zdrowotnej będzie zależała od dochodu. Wynikać to będzie z nowego, następującego brzmienia art. 79. ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych:

„Art. 79. 1. Składka zdrowotna wynosi:
1)     4% podstawy wymiaru, jeżeli łączna kwota przychodu, dochodu, wynagrodzenia, uposażenia lub świadczeń w roku kalendarzowym nie przekracza kwoty 85 000 zł;
2)     7% podstawy wymiaru, jeżeli łączna kwota przychodu, dochodu, wynagrodzenia, uposażenia lub świadczeń w roku kalendarzowym przekracza kwotę 85 000 zł i jest nie wyższa niż 300 000 zł;
3)     9,4% podstawy wymiaru, jeżeli łączna kwota przychodu, dochodu, wynagrodzenia, uposażenia lub świadczeń w roku kalendarzowym jest wyższa niż 300 000 zł.”,

2. W przypadku gdy w trakcie roku kalendarzowego łączna kwota przychodu, dochodu, wynagrodzenia, uposażenia lub świadczeń, od których uzależniona jest wysokość składki przekroczy 85 000 zł albo 300 000 zł składka jest opłacana w wysokości, o której mowa odpowiednio w ust. 1 pkt 2 albo 3, za wszystkie miesiące od początku roku kalendarzowego. Dopłata składki do wysokości określonej w zdaniu pierwszym za miesiące, w których składka była opłacona w niższej wysokości następuje przy opłacie składki za miesiąc, w którym nastąpiło przekroczenie kwoty, od której zależy wysokość składki. 

3. W przypadku gdy w danym miesiącu kwota przychodu, dochodu, wynagrodzenia, uposażenia lub świadczenia jest niższa od kwoty obowiązującego minimalnego wynagrodzenia wysokość składki wynosi 9% tego przychodu, dochodu, wynagrodzenia, uposażenia lub świadczenia, nie więcej jednak niż kwota, o której mowa w ust. 1 pkt 1.

4. Składka jest miesięczna i niepodzielna."

Jedna składka zdrowotna nawet przy kilku różnych działalnościach zarobkowych

Zasadniczą zmianą wprowadzoną omawianą nowelizacją będzie zasada, że w przypadku wykonywania różnych działalności zarobkowych i pobierania świadczeń, czego skutkiem będzie uzyskiwanie oskładkowanego przychodu z różnych źródeł, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana będzie tylko od jednego z tych tytułów lub przychodów wskazanego przez ubezpieczonego, z tym że nie może być to tytuł lub przychód, od którego składka jest finansowana przez budżet państwa. 

Jeżeli łączna kwota przychodów takiego ubezpieczonego w trakcie roku kalendarzowego ze wszystkich źródeł przychodu przekroczy kwotę 85 000 zł oraz 300 000 zł ubezpieczony od miesiąca, po którym nastąpiło przekroczenie, opłacać będzie składkę w wysokości odpowiednio 7% albo 9,4% podstawy wymiaru. 

Jeżeli nie jest płatnikiem składki od tytułu lub przychodu, od którego opłacana jest składka, informować będzie płatnika składek o nowej wysokości składki należnej od tego miesiąca. W przypadku zmiany wysokości składki w trakcie roku kalendarzowego ubezpieczony będzie miał prawo zmiany tytułu lub przychodu, od którego opłacana jest składka, co pozwoli mu dostosować się do istotnych zmian w strukturze jego dochodów, tak aby nie musiał opłacać wyższej składki z relatywnie niższych przychodów. 

Projekt przewiduje, że Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia formę, sposób i terminy wskazania przez ubezpieczonego tytułu lub przychodu, od którego opłacana jest składka zdrowotna w takim przypadku, przekazywania płatnikowi informacji o nowej wysokości w trakcie roku kalendarzowego, a także  składania oświadczenia o zmianie tytułu lub przychodu, od którego jest opłacana składka.

Zmiany w podatku PIT

W ustawie z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych uchylone będą przepisy, które do tej pory pozwalały zaliczać do kosztów uzyskania przychodów część składek opłacanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą. Zdaniem autorów projektu omawianej nowelizacji, korzyści jakie uzyskiwali do tej pory przedsiębiorcy z tego tytułu będą niższe te, które uzyskają z tytułu płacenia ryczałtowych składek zdrowotnych.

Zmiany w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych

W ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych wprowadzono zmiany związane z uwzględnieniem, ze od dnia wejścia w życie nowelizacji nie będzie już podstawy wymiaru składki zdrowotnej jako danej niezbędnej do ustalania wysokości składki i konieczności przekazywania do ZUS informacji o jej wysokości dla rozliczeń rocznych.

Zmiany w ryczałcie

W ustawie z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne do nowych uwarunkowań prawnych usunięto przepisy dające prawo do pomniejszania przychodu o 50% składek na ubezpieczenie zdrowotne zapłaconych w roku podatkowym.

Przepisy przejściowe

W związku ze zmianami dotyczącymi zasad opłacania składki zdrowotnej i jej częściowego odliczania od przychodu przez przedsiębiorców konieczne są przepisy przejściowe uwzgledniające konieczność zachowania praw nabytych. Dlatego też przepisy art. 5 i 6 nowelizacji mają stanowić, że do rozliczenia składek na ubezpieczenie zdrowotne za rok 2024 oraz do ustalenia wysokości podatku dochodowego za rok 2024 stosuje się przepisy dotychczasowe.

Skutki finansowe nowelizacji

Jak wskazują autorzy projektu, ta nowelizacja spowoduje znaczną obniżką składek na ubezpieczenie zdrowotne płacone przez pracowników oraz przedsiębiorców. 

Zgodnie z szacunkami wnioskodawców pracownik zarabiający w 2024 r. przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej wynoszące 7155,48 zł brutto zgodnie z niniejszą propozycją płaciłby, gdyby ustawa już obowiązywała, maksymalną miesięczną składkę w wysokości 525 zł. Pracownik zarabiający dwukrotność wynagrodzenia przeciętnego (tj. 14310,96 zł) zgodnie niniejszą propozycją płaciłby składkę w wysokości 525 zł przez cały rok (obecnie Pracownik zarabiający wynagrodzenie medianowe (4217 zł brutto w roku 2022, ostatnie dostępne dane) płaciłby składkę w wysokości 300 zł (a nie 317 zł). 

W przypadku przedsiębiorców proponowana ustawa również oznaczać będzie zmniejszenie wysokości płaconych składek oraz uproszczenie systemu ich naliczania. Obecnie minimalna wysokość składki zdrowotnej przez przedsiębiorcę wynosi 381,78 zł – proponowane zmiany obniżyłyby tę wartość do 300 zł, biorąc za punkt odniesienia dane o przeciętnym wynagrodzeniu za trzeci kwartał roku 2023. Wprowadzony zostanie też górny limit wysokości składki zdrowotnej – obecnie jest on nieograniczony (w przypadku podatników rozliczających się wg skali lub podatkiem liniowym) natomiast proponowane rozwiązanie ograniczy wysokość tej składki do 9,4% przeciętnego wynagrodzenia z trzeciego kwartału roku poprzedniego. Pozwoli to częściowo rozwiązać problem wysokich kosztów działalności gospodarczej, będący jedną z barier rozwojowych polskich firm a także przeszkodą dla inwestycji (w ostatnim roku odnotowano ich spadek o ok. 1,5%), Jednocześnie będzie źródłem wzrostu gospodarczego jako efekt niższych kosztów działalności i większych środków na inwestycje.

Zgodnie z szacunkami wnioskodawców omawiane zmiany doprowadzą do zmniejszenia przychodów Narodowego Funduszu Zdrowia. Szacuje się, że po ich wprowadzeniu łączny ubytek przychodów NFZ szacowany jest na ok. 25 - 30 mld zł. 

Kiedy ryczałtowa składka zdrowotna wejdzie w życie? I czy w ogóle to możliwe?

Omawiana nowelizacja ma wejść w życie 1 stycznia 2025 r. Jak już wspomniano na wstępie, nie jest to projekt rządowy a poselski. Posłowie Polski2050-Trzeciej Drogi, którzy przecież wchodzą w skład obecnej większości parlamentarnej i jednocześnie koalicji rządowej od dłuższego czasu powtarzają, że zmiana zasad płacenia składki zdrowotnej jest ich kluczową obietnicą wyborczą. 
Warto też wskazać, że wśród 100 konkretów na pierwsze 100 dni rządów Koalicji Obywatelskiej w pozycji nr 34 jest obietnica: "Wrócimy do ryczałtowego systemu rozliczania składki zdrowotnej."

Tym niemniej jest to obecnie kwestia, która dzieli obecnych koalicjantów.

W dniu 21 marca 2024 r. minister finansów Andrzej Domański poinformował, że Ministerstwo Finansów przygotowało założenia zmian w składce zdrowotnej od 2025 roku. Biorący udział w konferencji prasowej wiceminister finansów Jarosław Neneman powiedział, że "nie ma powrotu" do zasad rozliczania składki, które obowiązywały przed "Polskim Ładem", kiedy składka była niewielka i odliczana od podatku.
Więcej na temat propozycji Ministerstwa Finansów: Składka zdrowotna dla przedsiębiorców - obniżka od 2025 roku. Skala podatkowa, ryczałt, podatek liniowy, karta podatkowa. MF: Nie ma powrotu do zasad sprzed Polskiego Ładu

A zatem – skoro pojawił się poselski projekt nowelizacji – wyżej wskazana propozycja Ministerstwa Finansów nie satysfakcjonuje posłów Polski 2050-Trzeciej Drogi.
Warto przypomnieć, że lider tego ugrupowania Szymon Hołownia mówił 2 marca 2024 r. na konwencji samorządowej Trzeciej Drogi w Otrębusach: „Kwestia składki zdrowotnej to nasze być albo nie być w koalicji. Stawiamy tę sprawę bardzo twardo i bardzo jasno”.

Sprawę dodatkowo komplikuje wisząca nad Polską groźba wdrożenia przez Komisję Europejską procedury nadmiernego deficytu, która będzie oznaczać większy rygor budżetowy. A omawiana nowelizacja składki zdrowotnej ma uszczuplić dochody państwa o ok. 15 miliardów złotych. Już w bieżącym roku NFZ ma problemy finansowe.

Ale dyskusje nadal trwają. 5 września 2024 r. minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski w Programie 1 Polskiego Radia powiedział: "Nie wiem, czy w 2024 roku zamkniemy nasze negocjacje dotyczące składki zdrowotnej" - ponieważ minister finansów Andrzej Domański ma nadzieję, że nowe przepisy będą obowiązywały od przyszłego roku.
Tego samego dnia minister zdrowia Izabela Leszczyna powiedziała w Polsat News, że nie widzi szansy na obniżenie składki zdrowotnej. Podkreśliła, że pod warunkiem wprowadzenia zmian organizacyjnych i legislacyjnych, możliwe jest dobre zarządzenie dostępnymi środkami. "Nie musimy podnosić składki zdrowotnej, ale nie widzę szansy na obniżenie tej składki choćby z tytułu ustawy nakładowej (zakładającej w 2025 r. wydatki na zdrowie na poziomie minimum 6,5 proc. PKB - PAP)" - dodała. Zaznaczyła, że jest za realizacją obietnicy z kampanii wyborczej dotyczącej likwidacji składki zdrowotnej od sprzedaży środków trwałych.

Minister finansów Andrzej Domański zapowiedział 25 sierpnia podczas Campus Polska Przyszłości, że są w stanie "od 1 stycznia 2025 r. zrezygnować z pobierania składki zdrowotnej od sprzedaży aktywów trwałych". Jak przypomniał, projekt nie uzyskał szerokiego poparcia w koalicji, dlatego prace nadal trwają.
28 sierpnia Domański przekazał, że w projekcie budżetu na 2025 r. na opiekę zdrowotną przeznaczono 222 mld zł i zabezpieczono do 4 mld zł na zmiany dotyczące poboru składki zdrowotnej. Podkreślił, że w koalicji trwa dyskusja na ten temat, ponieważ oprócz projektu przedstawionego przez niego i minister zdrowia Izabelę Leszczynę w marcu tego roku, propozycje złożyli też PSL, Polska 2050 i Lewica.

Ochrona zdrowia finansowana jest przede wszystkim ze składek zdrowotnych. W projekcie planu NFZ na 2025 r. założono, że wpływy z tego tytułu wyniosą ponad 173,1 mld zł (87,5 proc. ogólnej sumy przychodów). W sumie wydatki na zdrowie mają zgodnie z zapowiedzią rządu w 2025 r. przekroczyć 221,7 mld zł.
 

Źródło: poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw - przebieg procesu legislacyjnego w Sejmie RP.