Podleganie ubezpieczeniom oraz finansowanie składek - przepisy obwiązujące w 2008 r.

Justyna Stelmach, Monika Mazur

W zakresie podlegania ubezpieczeniom oraz finansowania składek zostały wprowadzone zmiany, które opiszemy w artykule.

1. Od 1 lipca 2007 r. obowiązuje ustawa z 15 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu socjalnym oraz o zmianie niektórych innych ustaw.

Ustawa ta wprowadziła zmiany do ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - w zakresie ubezpieczeń emerytalnego i rentowych osób pobierających świadczenie integracyjne oraz ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (dalej: ustawa z 27 sierpnia 2004 r.) - w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego osób objętych indywidualnym programem zatrudnienia socjalnego. Osoby pobierające świadczenie integracyjne podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Z obowiązku ubezpieczeń z tego tytułu zwalnia te osoby posiadanie innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń społecznych. Podstawę wymiaru tych składek stanowi kwota świadczenia integracyjnego. Składki finansują w całości i opłacają powiatowe urzędy pracy z Funduszu Pracy.

Zapamiętaj!

Osoby pobierające świadczenie integracyjne nie podlegają ubezpieczeniom chorobowemu i wypadkowemu.

Płatnikiem składek na ubezpieczenie zdrowotne za osoby objęte indywidualnym programem zatrudnienia socjalnego jest ośrodek pomocy społecznej kierujący do uczestnictwa w zajęciach w centrum integracji społecznej.

2. Ustawa z 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw (dalej: ustawa) weszła w życie 29 września 2007 r., a niektóre jej przepisy zaczęły obowiązywać 1 października 2007 r., w styczniu 2008 r., a inne wejdą w życie w styczniu 2009 r.

Od 29 września 2007 r. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają ławnicy sądowi niepodlegający obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu.

Od 1 października 2007 r. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają członkowie rad nadzorczych posiadający miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że odmiennie niż do 30 września 2007 r., obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają także członkowie rad nadzorczych, którzy nie pobierają z tytułu członkostwa w radzie nadzorczej świadczeń pieniężnych, np. otrzymują tylko świadczenia rzeczowe, natomiast nie podlegają ubezpieczeniu zdrowotnemu członkowie rad nadzorczych posiadający miejsce zamieszkania poza terytorium Polski.

Zapamiętaj!

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (w tekście: ZUS) może zgłaszać wniosek do dyrektora oddziału wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia o rozpatrzenie sprawy z zakresu objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym (i wydanie decyzji w tej sprawie).

Zniesiono także obowiązek przekazywania do centrali Funduszu zestawienia składek na ubezpieczenie zdrowotne, pobranych z uwzględnieniem obniżenia do wysokości zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych.

Od 1 stycznia 2008 r. podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne dla:

• bezrobotnych niepobierających zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium (wymienionych w art. 66 ust. 1 pkt 24 ustawy z 27 sierpnia 2004 r.) - stanowi kwota odpowiadająca wysokości zasiłku dla bezrobotnych (w 2007 r. - była to kwota odpowiadająca 70% wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych) - patrz art. 1 pkt 42 lit. b ustawy,

• osób niepobierających zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego z przyczyn określonych w art. 27 ust. 1 pkt 3-6 i ust. 2 ustawy z 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (wymienionych w art. 66 ust. 1 pkt 25 ustawy z 27 sierpnia 2004 r.) - stanowi kwota odpowiadająca wysokości świadczenia przedemerytalnego (w 2007 r. - była to kwota odpowiadająca 70% wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych) - patrz art. 1 pkt 42 lit. c ustawy.

Zapamiętaj

Od 1 stycznia 2009 r., stosownie do nowego brzmienia art. 66 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 2004 r., bezrobotni oraz pobierający stypendium w okresie odbywania szkolenia, stażu lub przygotowania zawodowego w miejscu pracy, na które zostali skierowani przez podmiot inny niż powiatowy urząd pracy (tj. wymienieni w art. 66 ust. 1 pkt 24 i 24a ustawy z 27 sierpnia 2004 r.), nie będą mogli być zgłaszani do ubezpieczenia zdrowotnego jako członkowie rodziny ubezpieczonego.

3. Od 26 października 2007 r. obowiązuje ustawa z 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz o zmianie innych ustaw.

Osoby pobierające stypendium w okresie odbywania szkolenia, na które zostały skierowane przez inne niż powiatowy urząd pracy podmioty kierujące na szkolenie, podlegają obowiązkowo:

• ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu, jeżeli nie mają innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń społecznych,

• ubezpieczeniu zdrowotnemu, jeżeli nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu; z obowiązku ubezpieczenia zwalnia te osoby także status członka rodziny osoby ubezpieczonej, ale tylko do 31 grudnia 2008 r.

W art. 104 w ust. 1 omawianej ustawy skreślony został pkt 1a, nakładający obowiązek opłacania składek na Fundusz Pracy za osoby wykonujące pracę zarobkową w gospodarstwie domowym.

4. Ustawa z 15 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw zmieniła zasady finansowania z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: PFRON) składek za osoby niepełnosprawne.

Artykuł 5 omawianej ustawy w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych uchylił ust. 13 i 14 w art. 16 oraz zmienił brzmienie art. 17 ust. 1 - związane to jest ze zmianą rozliczeń z PFRON - zmiana wchodzi w życie 1 stycznia 2008 r.

Od 1 stycznia 2008 r. uległy zmianie zasady opłacania składek za zatrudnione osoby niepełnosprawne oraz niepełnosprawnych wykonujących działalność gospodarczą. Do ZUS należy zapłacić całe składki, natomiast o refundację wystąpić do PFRON.

Artykuł 8 ustawy zmienia brzmienie art. 4 pkt 3 ustawy z 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 4 pkt 3 - art. 2 pkt 1 lit. b) i c) tej ustawy zmiany weszły w życie 1 stycznia 2008 r. Oznacza to, że osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, mające ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy od 1 stycznia 2008 r., do czasu ustalenia prawa do emerytury są objęte obowiązkiem ubezpieczeń emerytalnego i rentowych.

5. Ustawa z 29 marca 2007 r. o zmianie ustawy o Krajowym Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury oraz niektórych innych ustaw.

Od 1 stycznia 2008 r. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają aplikanci Krajowego Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury (art. 66 ust. 1 pkt 36 ustawy z 27 sierpnia 2004 r.). Z obowiązku ubezpieczenia nie zwalnia tych osób posiadanie statusu członka rodziny osoby ubezpieczonej. Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje z dniem przyznania stypendium, a wygasa z dniem utraty prawa do jego pobierania (art. 73 pkt 18 ustawy z 27 sierpnia 2004 r.). Podstawą wymiaru składki finansowanej z budżetu państwa jest kwota odpowiadająca wysokości pobieranego stypendium (art. 81 ust. 8 pkt 13 ustawy z 27 sierpnia 2004 r.). Płatnikiem składek jest Krajowe Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury (art. 75 ust. 18 i art. 86 ust. 1 pkt 15 ustawy z 27 sierpnia 2004 r.) - patrz art. 7 omawianej ustawy.

6. Od 28 listopada 2007 r. weszło w życie rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z 31 października 2007 r. w sprawie przekazywania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe funkcjonariuszy Centralnego Biura Antykorupcyjnego zwolnionych ze służby.

Rozporządzenie reguluje tryb i terminy przekazywania do ZUS składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za funkcjonariusza Centralnego Biura Antykorupcyjnego (CBA) zwolnionego ze służby od uposażenia wypłaconego po 31 grudnia 1998 r. do dnia zwolnienia ze służby, od którego nie odprowadzono składek. Płatnikiem jest jednostka organizacyjna CBA właściwa w sprawie wypłaty uposażenia funkcjonariuszowi w dniu zwolnienia ze służby.

Podstawy prawne

• Ustawa z 29 marca 2007 r. o zmianie ustawy o Krajowym Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 64, poz. 433)

• Ustawa z 15 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu socjalnym oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 115, poz. 793)

• Ustawa z 15 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 115, poz. 791)

• Ustawa z 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 166, poz. 1172)

• Ustawa z 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz o zmianie innych ustaw (Dz.U. Nr 176, poz. 1243)

• Ustawa z 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 169, poz. 1412; ost.zm. Dz.U. z 2007 r. Nr 115, poz. 791)

• Ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210, poz. 2135; ost.zm. Dz.U. z 2007 r. Nr 176, poz. 1243)

• Ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2007 r. Nr 11; poz. 74; ost.zm. Dz.U. z 2007 r. Nr 176, poz. 1243)

• Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z 31 października 2007 r. w sprawie przekazywania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe funkcjonariuszy Centralnego Biura Antykorupcyjnego zwolnionych ze służby (Dz.U. Nr 209, poz. 1510)