Zasiłek chorobowy i macierzyński pod kątem kobiet w ciąży

 

Zasiłek chorobowy - kiedy przysługuje?

 

Każdy pracownik, który stał się niezdolny do pracy w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego ma w danym roku kalendarzowym prawo do zasiłku chorobowego począwszy od 34. dnia absencji chorobowej, a jeżeli ukończył 50 rok życia - od 15. dnia absencji chorobowej (od następnego roku kalendarzowego, w którym skończył 50 lat) aż do 182. dnia absencji chorobowej. Ubezpieczonym będącym w ciąży zasiłek chorobowy przysługuje - dłużej niż w przypadku innego rodzaju absencji - przez okres do 270 dni kalendarzowych. Przez pierwsze 33. dni niezdolności do pracy wszystkim zatrudnionym będącym poniżej 50 roku życia należy się wynagrodzenie chorobowe zgodnie z art. 92 Kodeksu pracy wypłacane przez pracodawcę.

Z punktu widzenia pracownic w ciąży ważna jest również informacja kiedy zasiłek chorobowy im nie przysługuje. Ma to miejsce m.in. w okresie urlopu bezpłatnego lub urlopu wychowawczego. Aby ubezpieczone mogły pobierać zasiłek muszą wpierw zrezygnować z ww. urlopu i dopiero po powrocie do pracy będą mogły skorzystać ze zwolnienia lekarskiego, a potem otrzymywać zasiłek.

 

Zasiłek macierzyński - komu i na jak długo przysługuje?

 

Do zasiłku macierzyńskiego ma prawo ubezpieczona, która w okresie ubezpieczenia chorobowego lub w okresie urlopu wychowawczego:

- urodziła dziecko,

- przyjęła na wychowanie dziecko w wieku do 7 roku życia bądź do 10 roku życia (wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego) celem: przysposobienia dziecka poprzez wystąpienie z wnioskiem do sądu opiekuńczego w tej sprawie albo przyjęcia dziecka w ramach rodziny zastępczej (z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej niespokrewnionej z dzieckiem).

Prawo do zasiłku macierzyńskiego przysługuje także ubezpieczonemu, który przyjmuje dziecko na wychowanie, na takich samych zasadach jak ubezpieczonej.

Zasiłek macierzyński wypłacany jest przez okres:

- 20 tygodni (140 dni kalendarzowych) - z tytułu urodzenia lub przyjęcia na wychowanie jednego dziecka,

- 31 tygodni (217 dni kalendarzowych) - z tytułu urodzenia lub jednoczesnego przyjęcia na wychowanie dwojga dzieci,

- 33 tygodnie (231 dni kalendarzowych) - z tytułu urodzenia lub jednoczesnego przyjęcia na wychowanie trojga dzieci,

- 35 tygodni (245 dni kalendarzowych) - z tytułu urodzenia lub jednoczesnego przyjęcia na wychowanie czworga dzieci,

- 37 tygodni (259 dni kalendarzowych) - z tytułu urodzenia lub jednoczesnego przyjęcia na wychowanie pięciorga i więcej dzieci.

Zasiłek macierzyński z tytułu przyjęcia dziecka na wychowanie przysługuje nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 7 lub odpowiednio 10 roku życia. Okres wypłaty zasiłku w takim przypadku nie może być jednak krótszy niż 9 tygodni (63 dni).

Z punktu widzenia pracownic, które urodziły dziecko, ważna jest również informacja, że zasiłek macierzyński ulega skróceniu o 2 tygodnie liczone od dnia porodu w razie urodzenia dziecka m.in. w czasie urlopu wychowawczego, gdy cały okres urlopu macierzyńskiego mieści się w udzielonym wcześniej urlopie wychowawczym. Jeśli choć część okresu urlopu macierzyńskiego przekracza udzielony wcześniej urlop wychowawczy to wówczas zasiłek wypłacany jest bez zmian (bez skracania).

Dodatkowo ubezpieczona, która urodziła dziecko lub przyjęła na wychowanie dziecko w wieku do 7 bądź odpowiednio 10 roku życia ma prawo do dodatkowego urlopu macierzyńskiego lub na warunkach urlopu macierzyńskiego, którego wymiar wynosi:

- w przypadku urodzenia lub przyjęcia na wychowanie jednego dziecka:

a. w okresie od 1 stycznia 2010 r. do 31 grudnia 2011 r. - do 2 tygodni,

b. w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2013 r. - do 4 tygodni,

c. począwszy od 1 stycznia 2014 r. - do 6 tygodni,

- w przypadku urodzenia lub jednoczesnego przyjęcia na wychowanie więcej niż jednego dziecka:

a. w okresie od 1 stycznia 2010 r. do 31 grudnia 2011 r. - do 3 tygodni,

b. w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2013 r. - do 6 tygodni,

c. począwszy od 1 stycznia 2014 r. - do 8 tygodni,

- w przypadku korzystania z uprawnień do minimalnego wymiaru urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego:

a. w okresie od 1 stycznia 2010 r. do 31 grudnia 2011 r. - 1 tydzień,

b. w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2013 r. - do 2 tygodni,

c. o począwszy d 1 stycznia 2014 r. - do 3 tygodni.

 

Dodatkowy zasiłek macierzyński przysługuje w wymiarze tygodnia lub jego wielokrotności począwszy od następnego dnia po zakończeniu podstawowego zasiłku macierzyńskiego. Ważne jest jednak, że zasiłek ten jest fakultatywny, dlatego aby z niego skorzystać należy zwrócić się z wnioskiem do pracodawcy o udzielenie dodatkowego urlopu macierzyńskiego wraz ze wskazaniem ile tygodni ma on obejmować.

 

Podstawa wymiaru zasiłku dla pracownika

 

Stanowi ją średnie wynagrodzenie brutto wypłacone za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym pracownik zachorował, pomniejszone o składki zapłacone przez pracownika na ubezpieczenie społeczne (w tym składki na ubezpieczenie emerytalne - 9,76%, rentowe - 1,50% i chorobowe - 2,45%).

Wśród 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym wystąpiła absencja chorobowa, uwzględnia się także te miesiące, w których pracownik otrzymywał niższe wynagrodzenie zasadnicze niż w chwili obecnej, np. przed podwyżką.

Jeżeli wśród 12 miesięcy uwzględnianych w podstawie wymiaru zasiłku wystąpią takie, w których pracownik nie uzyskał pełnego wynagrodzenia zasadniczego z powodu usprawiedliwionej nieobecności, to wówczas:

 - uwzględnia się te miesiące, w których pracownik przepracował co najmniej połowę dni roboczych po uzupełnieniu wynagrodzenia brutto do pełnego wynagrodzenia zasadniczego,

 - wyłącza się te miesiące, w których pracownik przepracował mniej niż połowę dni roboczych (uwzględnia się wówczas w podstawie odpowiednio mniejszą liczbę miesięcy kalendarzowych).

Jeśli pracownik jest zatrudniony krócej niż rok, to wówczas bierze się pod uwagę jedynie pełne miesiące kalendarzowe poprzedzające miesiąc, w którym wystąpiła absencja chorobowa.

 

Dzienna wysokość zasiłku

 

Tak ustaloną podstawę wymiaru zasiłku dla pracownika dzieli się zawsze przez uśrednioną wartość - 30 dni (a nie przez liczbę dni kalendarzowych w danym miesiącu) a następnie mnoży przez liczbę dni kalendarzowych przebywania na zwolnieniu lekarskim (np. w przypadku wypłaty zasiłku chorobowego) lub pobierania zasiłku (np. w przypadku wypłaty zasiłku macierzyńskiego). W przypadku zasiłku chorobowego, gdy niezdolność do pracy przypada w okresie ciąży oraz zasiłku macierzyńskiego wysokość zasiłku wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku, nawet jeśli pracownica będąca w ciąży musi przebywać w szpitalu.

 

Przykład 1

Pracownica Anna przebywała na zwolnieniu lekarskim 6 dni w okresie od 04.10.2010 roku do 09.10.2010 roku. Wówczas do wyliczenia podstawy wymiaru zasiłku uwzględnimy następujące miesiące: począwszy od października 2009 roku a skończywszy na wrześniu 2010 roku. Dokładne wyliczenie podstawy wymiaru zasiłku prezentuje poniższa tabela.

 

miesiąc/rok	Wynagrodzenie brutto (w PLN)	Składki na ubezpieczenie społeczne (%)	Składki na ubezpieczenie społeczne (w PLN)	Podstawa wymiaru zasiłku
	I	II	III = I * II	IV = I - III
10/2009	2.000,00	13,71%	274,20	1.725,80
11/2009	2.000,00	13,71%	274,20	1.725,80
12/2009	2.000,00	13,71%	274,20	1.725,80
01/2010	3.000,00	13,71%	411,30	2.588,70
02/2010	3.000,00	13,71%	411,30	2.588,70
03/2010	3.000,00	13,71%	411,30	2.588,70
04/2010	3.000,00	13,71%	411,30	2.588,70
05/2010	3.000,00	13,71%	411,30	2.588,70
06/2010	3.000,00	13,71%	411,30	2.588,70
07/2010	3.000,00	13,71%	411,30	2.588,70
08/2010	3.000,00	13,71%	411,30	2.588,70
09/2010	3.000,00	13,71%	411,30	2.588,70
razem:	33.000,00		4.524,30	28.475,70
			(dzielona przez)	/ 12 m-cy / 30 dni
			zasiłek za 1 dzień -	79,10
			(pomnożony przez)	* 6 dni
			zasiłek chorobowy -	474,60

 

Jeżeli między kolejnymi zwolnieniami lekarskimi nie było przerwy albo przerwa była krótsza niż 3 pełne miesiące kalendarzowe to nie ustala się nowej podstawy wymiaru zasiłku - z punktu widzenia ustawy zasiłkowej następuje kontynuacja podstawy wyliczonej przy poprzedniej absencji chorobowej, bez względu na jej rodzaj.

 

Przykład 2

Pracownica Maria zatrudniona na umowę o pracę od dnia 10 lipca 2009 roku chorowała w okresie od 5 maja do 21 maja 2010 roku. Średnie wynagrodzenie przy wyliczaniu podstawy wymiaru zasiłku obejmowało wówczas okres od sierpnia 2009 roku do kwietnia 2010 roku. Następne zwolnienie lekarskie pojawiło się u Pani Marii w okresie od 23 sierpnia do 27 sierpnia 2010 roku (przed upływem 3 miesięcy od poprzedniej choroby). Wtedy średnie wynagrodzenie zgodnie z ustawą zasiłkową nie uległo zmianie - również obejmowało okres od sierpnia 2009 roku do kwietnia 2010 roku. W przypadku kolejnej choroby w listopadzie 2010 roku tj. znowu przed upływem 3 miesięcy od poprzedniej choroby średnie wynagrodzenie nadal nie ulegnie zmianie.

 

Gdyby zamiast choroby w sierpniu 2010 roku zwolnienie lekarskie pojawiło się dopiero we wrześniu 2010 roku to podstawę wymiaru zasiłku ustalałoby się od nowa, bo nastąpiła trzymiesięczna przerwa w wypłacie zasiłków: czerwiec, lipiec, sierpień. Wówczas w podstawie wymiaru zasiłków uwzględniałoby się okres od września 2009 roku do sierpnia 2010 roku z wyjątkiem maja 2010 roku, bo w maju Pani Maria nie przepracowała 13 dni roboczych z tytułu absencji chorobowej na 20 dni roboczych do przepracowania.

 

Umniejszenie wynagrodzenia zasadniczego przy zasiłku

 

Ponadto za czas absencji chorobowej pomniejsza się aktualne wynagrodzenie zasadnicze o wartość otrzymaną w wyniku dzielenia wynagrodzenia zasadniczego zawsze przez uśrednioną wartość - 30 dni a następnie mnożenia go przez liczbę dni kalendarzowych przebywania na zwolnieniu lekarskim. Wlicza się tu również soboty, niedziele i święta.

 

Przykład 3 - umniejszenie wyliczone dla przykładu 1

Wynagrodzenie zasadnicze pracownicy Anny w 10/2010	I	3.000,00
Umniejszenie za 1 dzień ZUS ZLA w 10/2010	II = I / 30 dni	100,00
Umniejszenie przy ZUS ZLA od 04.10.2010 do 09.10.2010	III = II * 6 dni	600,00
Wynagrodzenie zasadnicze na liście płac w 10/2010	IV = I - III	2.400,00

 

Warto podkreślić, że:

 

zarówno zasiłek chorobowy dla pracownic będących w ciąży jak i zasiłek macierzyński nie stanowią 100% wynagrodzenia wynikającego z aktualnej umowy o pracę pracownicy, ale 100% średniego wynagrodzenia brutto wypłaconego za okres 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym pracownice zachorowały. Stąd właśnie tak wiele kobiet będących w ciąży dziwi się, że przebywając na zwolnieniu lekarskim nie otrzymują tyle samo wynagrodzenia co dotychczas.

 

Wyjątek:

 

Jedynie w sytuacji wliczania do podstawy wymiaru zasiłku obok wynagrodzenia zasadniczego pewnych dodatkowych zmiennych składników wynagrodzenia brutto, w tym rocznych, kwartalnych czy miesięcznych, od których opłaca się składkę na ubezpieczenie chorobowe i co  do których pracownica nie zachowuje prawa w okresie pobierania zasiłku, możliwe jest osiągnięcie wyższej podstawy wymiaru zasiłku niż tylko przy uwzględnianiu samego wynagrodzenia zasadniczego.

 

Wymagane dokumenty do uzyskania zasiłku

 

Niezbędnym warunkiem wypłaty pracownikowi jakiegokolwiek zasiłku (przez pracodawcę bądź ZUS) jest przedstawienie pracodawcy kompletu dokumentów uprawniających do wypłaty określonego rodzaju świadczenia.

W przypadku wypłaty zasiłku chorobowego w okresie ciąży w wysokości 100% podstawy wymiaru konieczne jest dostarczenie do zakładu pracy zwolnienia lekarskiego na druku ZUS ZLA z wpisanym kodem „B” w ciągu 7 dni od daty wystawienia dokumentu.

W przypadku wypłaty zasiłku macierzyńskiego po porodzie w wysokości 100% podstawy wymiaru konieczne jest dostarczenie skróconego odpisu aktu urodzenia oraz wniosku o udzielenie urlopu macierzyńskiego, który akceptuje pracodawca. W przypadku przyjęcia dziecka na wychowanie niezbędne jest również zaświadczenie sądu opiekuńczego o wystąpieniu z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka lub przyjęcia dziecka na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, zawierające także datę urodzenia dziecka oraz oświadczenie ubezpieczonego o dacie przyjęcia dziecka na wychowanie.

Jeżeli zasiłek wypłacany jest przez ZUS to wówczas pracodawca przesyła do ZUS-u komplet dokumentów pracowników wraz z zaświadczeniem płatnika składek wystawionym na druku ZUS Z-3 określającym podstawę wymiaru zasiłku.

 

Podstawa prawna:

- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. 1998 nr 21, poz. 94 z późn. zm. (wg stanu prawnego na dzień 26 lipca 2010 roku)

- Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. 2005 r. Nr 31, poz. 267, z 2006 r. Nr 221, poz. 1615, z 2007 r. Nr 47, poz. 318, Nr 115, poz. 792, z 2008 r. Nr 93, poz. 582. Nr 119, poz. 771, Nr 234, poz. 1570, Nr 237, poz. 1654, z 2009 r. Nr 22, poz. 120, Nr 97, poz. 800)

- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 27 lipca 1999 r. w sprawie określania dowodów stanowiących podstawę przyznania i wypłaty zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. nr 65, poz. 742; 2001 nr 64, poz. 653; 2002 nr 37, poz. 343; 2003 nr 147, poz. 1432; 2005 nr 142, poz. 1193)

- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 27 lipca 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu wystawiania zaświadczeń lekarskich, wzoru zaświadczenia lekarskiego i zaświadczenia lekarskiego wydanego w wyniku kontroli lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 65, poz. 741; 2006 nr 1, poz. 3)

- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 sierpnia 1999 r. w sprawie określenia przypadków, w których za podstawę wymiaru zasiłku chorobowego przyjmuje się wynagrodzenie z 12 miesięcy kalendarzowych (Dz. U. nr 70, poz. 790)

 

Małgorzata Przebieracz

Outsourcing Rachunkowości