Wynagrodzenie z tytułu praw autorskich a składki na ubezpieczenia społeczne

W dniu 14 lutego 2012 r. Sąd Najwyższy podjął uchwałę (sygn. akt III UZP 4/11), w której stwierdził, że wynagrodzenie za pracę z tytułu nabycia przez pracodawcę z mocy prawa autorskich praw majątkowych do utworu stworzonego przez pracownika w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, wypadkowe i chorobowe określone w art. 18 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 4 pkt 9, art. 11 ust.1 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.).

Omawiana uchwała została podjęta na gruncie sprawy dotyczącej wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne od wynagrodzenia za tworzenie utworów przez osobę zatrudnioną na podstawie umowy o pracę na stanowisku profesora uczelni. Jak wynika przy tym z zamieszczonego w uzasadnieniu omawianej uchwały opisu stanu faktycznego, strony powyższej umowy o pracę zawarły równolegle także odrębną umowę o przeniesienie majątkowych praw autorskich. Rozpatrując pytanie prawne Sądu Apelacyjnego rozpoznającego powyższą sprawę, Sąd Najwyższy sformułował ważne tezy dotyczące wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, które mogą mieć istotne znaczenie dla innych, podobnych przypadków.

Uzasadniając omawianą uchwałę, Sąd Najwyższy odniósł się między innymi do problemu wynagrodzenia uzyskanego w ramach umowy o przeniesienie praw autorskich zawartej pomiędzy pracodawcą a pracownikiem. W tym kontekście Sąd Najwyższy zauważył między innymi, że w przypadku gdy wykonanie utworu (podlegającego prawu autorskiemu) następuje w ramach umowy o pracę, to stosunek pracy stanowi podstawę wynagrodzenia za korzystanie przez pracodawcę z utworu, choćby została zawarta odrębna umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych do takiego utworu.

W konsekwencji, Sąd Najwyższy uznał, że w powyższej sytuacji, wynagrodzenie z tytułu uzyskania przez pracodawcę praw majątkowych do utworu stworzonego przez pracownika, wchodzi w skład przychodu z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy, w rozumieniu przepisów określających podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, wypadkowe i chorobowe.

Powyższe wnioski Sądu Najwyższego mają istotne znaczenie praktyczne. Przychody twórców, którzy nie wykonują swoich czynności w ramach stosunku pracy, podlegają bowiem składkom na ubezpieczenie społeczne na korzystniejszych zasadach niż przychody ze stosunku pracy (art. 8 ust. 6 pkt 2 Ustawy w związku z art. 6 pkt 5 i art. 18 ust. 8 Ustawy). Sąd Najwyższych wykluczył jednak stosowanie tych zasad do wynagrodzenia za utwory tworzone w stosunku pracy. Sąd Najwyższy stwierdził przy tym, że odmienne traktowanie wynagrodzenia za prawa autorskie do utworów stworzonych w ramach stosunku pracy, od wynagrodzenia twórców działających na własny rachunek, jest usprawiedliwione. Zdaniem Sądu Najwyższego, odmienność sytuacji twórców pozostających w stosunku pracy od sytuacji twórców działających na własny rachunek, uzasadnia także zróżnicowanie ich traktowania na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych.

Należy przy tym zwrócić uwagę, że z uzasadnienia omawianej uchwały można także wywnioskować, iż możliwa jest także sytuacja, w której wynagrodzenie za przeniesienie majątkowych praw autorskich przez pracownika na pracodawcę, nie będzie traktowane jako wynagrodzenie ze stosunku pracy. Konieczne jest jednak, aby stworzenie utworu, którego dotyczyłoby takie wynagrodzenie, nastąpiło zupełnie poza zakresem obowiązków pracownika w ramach stosunku pracy.

Podsumowując, omawiana uchwała przewiduje wykładnię, zgodnie z którą wynagrodzenie za prawa do utworów powstających w ramach wykonywania obowiązków pracowniczych, jest traktowane jako przychód ze stosunku pracy na potrzeby wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. Z korzystniejszych zasad wymiaru tych składek może więc skorzystać tylko twórca działający na własny rachunek, nie zaś twórca wykonujący swoje czynności w stosunku pracy.

Krzysztof Niepytalski, aplikant radcowski

M. Szulikowski i Partnerzy Kancelaria Prawna