Oszust odebrał towar, firma zapłaciła VAT. Skarbówka zmieniła zdanie

REKLAMA
REKLAMA
Producent opakowań wysłał TIR-a do Francji, ale towar przejął oszust podszywający się pod brytyjskiego klienta. Firma na wszelki wypadek zapłaciła 23 proc. VAT. Po pięciu latach sporu i dwóch wyrokach dyrektor KIS przyznał jej rację.
- Zamówienie od oszusta, który podszył się pod znaną firmę
- Faktura WDT, a potem korekta na 23 proc. VAT
- Fiskus: dostawa towarów była
- Sądy: wyłudzenie towaru to nie dostawa
- Dyrektor KIS zmienia zdanie w sprawie VAT
- Jak odzyskać VAT od wyłudzonego towaru
- Kiedy wyłudzenie towaru nie uchroni przed VAT
- Powołane interpretacje
Zamówienie od oszusta, który podszył się pod znaną firmę
W maju 2021 r. do spółki jawnej produkującej papierowe torby i arkusze napisała e-mailem osoba przedstawiająca się jako pracownik brytyjskiej spółki „B” Ltd. Producent przygotował ofertę, klient ją przyjął, a odesłana faktura proforma – podpisana i opatrzona pieczątką „B” Ltd. – zamknęła negocjacje. Strony uzgodniły termin zakończenia produkcji i 14-dniowy termin płatności. Spółka nie działała na ślepo: zanim przyjęła zamówienie, sprawdziła kontrahenta w systemie VIES i zamówiła raport o nim w wywiadowni gospodarczej. Cały kontakt odbywał się mailowo, co – jak zaznaczyła we wniosku – jest w firmie standardem w relacjach z odbiorcami.
REKLAMA
REKLAMA

Wielka Brytania
Wielka Brytania
Shutterstock
Na tydzień przed wysyłką zamawiający zmienił miejsce dostawy. Towar miał trafić do francuskiego podatnika „C”, zarejestrowanego na potrzeby VAT UE. Gdy handlowiec zwrócił uwagę, że podany numer należy do innej firmy, usłyszał wyjaśnienie o przejęciu francuskiej marki w ramach grupy kapitałowej. Pierwszy TIR wyjechał do Francji 9 lipca 2021 r. Przed wysłaniem drugiego spółka poprosiła o zapłatę, ale odpowiedziano jej, że pieniądze przyjdą dopiero po kolejnych dostawach. Wstrzymała więc wysyłki, a zamawiający przestał odbierać telefony i odpowiadać na e-maile.
Wezwanie do zapłaty trafiło do centrali „B” Ltd. w Wielkiej Brytanii. Odpowiedź była krótka: spółka nic nie wie o zamówieniu, a producent przypuszczalnie padł ofiarą oszustwa. Ktoś posłużył się fałszywymi adresami e-mail i podszył się pod przedstawiciela rzeczywiście działającej firmy. Producent 4 października 2021 r. złożył zawiadomienie o przestępstwie oszustwa z art. 286 § 1 kodeksu karnego. Policja nie wykryła sprawców i 27 maja 2022 r. umorzyła dochodzenie, a sąd rejonowy 24 listopada 2022 r. utrzymał to postanowienie w mocy.
Faktura WDT, a potem korekta na 23 proc. VAT
Na papierze wszystko się zgadzało. Spółka miała specyfikację towaru, list przewozowy CMR podpisany przez fałszywego przedstawiciela klienta, dokumenty od przewoźnika i fakturę na wewnątrzwspólnotową dostawę towarów (WDT) z 9 lipca 2021 r. Dlatego najpierw wykazała transakcję w ewidencji za lipiec 2021 r. jako WDT ze stawką 0 proc.
REKLAMA
Gdy oszustwo wyszło na jaw, firma – jak podkreśliła, wyłącznie z ostrożności – 24 września 2021 r. skorygowała JPK_V7 za lipiec. Usunęła transakcję z WDT i wykazała ją jako dostawę krajową z 23 proc. VAT, traktując kwotę faktury jak kwotę brutto. Podatek wpłaciła do urzędu skarbowego. Następnie zapytała dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (KIS), czy w ogóle doszło do dostawy towarów opodatkowanej VAT.
Jej zdaniem nie. Dostawa w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy o VAT to przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel, a do tego – co wynika z art. 5 ust. 1 – musi być odpłatna. Tu zabrakło obu elementów: spółka nie chciała przekazać towaru oszustowi i nie dostała za niego ani złotówki. Powołała się m.in. na wyrok WSA w Łodzi z 27 kwietnia 2021 r. (I SA/Łd 171/21) oraz na wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawach C-435/03 i C-494/12, dotyczące skutków kradzieży towarów w VAT.
Fiskus: dostawa towarów była
Dyrektor KIS w pierwszej interpretacji z 17 lutego 2023 r. uznał stanowisko spółki za nieprawidłowe. Ponowna interpretacja nie przytacza jego ówczesnej argumentacji. W podobnych sprawach organ podkreślał jednak, że ustawa o VAT nie uzależnia opodatkowania od otrzymania zapłaty, a oszustwo ujawniono dopiero po wydaniu towaru. Skoro odbiorca zyskał faktyczną możliwość korzystania z towaru jak właściciel, dostawa – w ocenie fiskusa – miała miejsce. Taką argumentację opisano m.in. w sprawie rozstrzygniętej przez NSA wyrokiem z 7 maja 2026 r. (sygn. akt I FSK 1641/23).
Sądy: wyłudzenie towaru to nie dostawa
Spółka zaskarżyła interpretację i wygrała. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z 25 maja 2023 r. (I SA/Ke 168/23) wskazał, że istotą dostawy jest odpłatność, czyli oczekiwanie świadczenia wzajemnego. Tymczasem podmiot, który odebrał towar, od początku nie zamierzał za niego zapłacić. Sąd przypomniał też, że według art. 14 ust. 1 dyrektywy 2006/112/WE dostawa polega na upoważnieniu drugiej strony do rozporządzania rzeczą jak właściciel. Nie da się upoważnić kogoś, kogo się nie zna. Dla WDT ma to dodatkowe znaczenie, bo art. 13 ust. 2 ustawy o VAT wymaga, by nabywca był konkretnym, zidentyfikowanym podatnikiem z innego państwa UE.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 12 maja 2026 r. (sygn. akt I FSK 1458/23) oddalił skargę kasacyjną fiskusa. W uzasadnieniu sformułował tezę o szerszym znaczeniu. Jeśli podatnik zachował należytą staranność, a mimo to w ramach udokumentowanej dostawy padł ofiarą przestępstwa, stracił towar i nie dostał zapłaty, nie dochodzi do przeniesienia prawa do rozporządzania towarem jak właściciel. Powodem jest brak woli przeniesienia towaru na nieznanego nabywcę oraz brak odpłatności, a więc i ekwiwalentności transakcji. Kilka dni wcześniej, 7 maja 2026 r., ten sam sąd tak samo ocenił niemal identyczną sprawę z francuskim „kontrahentem” w tle (I FSK 1641/23).
Dyrektor KIS zmienia zdanie w sprawie VAT
Wyrok WSA stał się prawomocny 12 maja 2026 r., a do dyrektora KIS trafił 31 sierpnia 2026 r. Organ był związany oceną prawną sądów (art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W interpretacji z 19 listopada 2026 r. (sygn. 0112-KDIL1-3.4012.9.2023.10.KK) uznał więc stanowisko spółki za prawidłowe.
Dyrektor KIS stwierdził, że spółka nie przeniosła prawa do rozporządzania towarem w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy o VAT. W konsekwencji nie doszło ani do dostawy towarów opodatkowanej VAT, ani do WDT, bo posiadanie towaru przeszło na sprawcę wskutek wprowadzenia spółki w błąd, a towarem dysponuje „nieznany podmiot”. Organ sięgnął przy tym po argumentację z wyroku TSUE C-435/03: kradzież nie wiąże się ze świadczeniem wzajemnym, a ekonomiczny sens oszustwa pozwala ocenić je podobnie.
Jak odzyskać VAT od wyłudzonego towaru
Dla spółki najważniejsze jest teraz to, co zrobić z podatkiem wpłaconym w 2021 r. Skoro nie było czynności opodatkowanej, nie powinno być też należnego VAT. Odzyskanie pieniędzy wymaga jednak działania i jest ograniczone w czasie. Pokazuje to przykład oparty na mechanizmie z interpretacji (kwot w niej nie ujawniono).
Załóżmy, że faktura WDT opiewała na 50 000 euro, a spółka przeliczyła ją po kursie średnim NBP 4,5414 zł, tak jak w opisanej sprawie. W korekcie potraktowała tę kwotę jak kwotę brutto i wyliczyła z niej 23 proc. VAT „w stu”.
Przedmiot obliczenia | Działanie | Wynik |
|---|---|---|
Wartość brutto w złotych | 50 000 euro × 4,5414 zł | 227 070,00 zł |
VAT zawarty w kwocie brutto | 227 070 zł × 23/123 | 42 460,24 zł |
Wartość netto | 227 070 zł − 42 460,24 zł | 184 609,76 zł |
Kwota 42 460,24 zł to podatek, który – w świetle interpretacji – nie był należny. Spółka może dążyć do jego odzyskania, składając korektę JPK_V7 za lipiec 2021 r. bez tej transakcji, wraz z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty (art. 75 § 2 i 3 Ordynacji podatkowej).
Termin jest krótki. VAT za lipiec 2021 r. trzeba było zapłacić do 25 sierpnia 2021 r., więc zobowiązanie przedawnia się z końcem 2026 r. (art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej). Prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty wygasa z upływem terminu przedawnienia (art. 79 § 3 Ordynacji). Jeśli bieg przedawnienia nie został zawieszony ani przerwany, spółka ma czas do 31 grudnia 2026 r. Firmy w podobnej sytuacji, które rozliczyły VAT od wyłudzonego towaru w 2021 r., też powinny sprawdzić swoje terminy jeszcze w tym roku.
Kiedy wyłudzenie towaru nie uchroni przed VAT
Interpretacja nie oznacza, że każda firma okradziona przez oszusta automatycznie uniknie VAT. Teza NSA wprost opiera się na należytej staranności. W tej sprawie spółka sprawdziła kontrahenta w VIES, zamówiła raport z wywiadowni, a o płatność upomniała się, zanim wysłała kolejny towar. W innych sprawach fiskus odmawiał stawki 0 proc. przy WDT, gdy zaufanie do kontrahenta opierało się wyłącznie na kontakcie telefonicznym lub mailowym z niezweryfikowaną osobą.
Linia orzecznicza też nie była jednolita. Jeszcze w wyroku z 18 lutego 2025 r. (I FSK 1482/21) NSA dopuszczał opodatkowanie wydania towaru w transakcji, która dopiero później okazała się oszustwem. Wyroki z maja 2026 r. wyznaczają korzystniejszy dla podatników kierunek, ale nie mają mocy uchwały. Sama interpretacja chroni tylko spółkę, która o nią wystąpiła.
Zakres rozstrzygnięcia jest wąski. Dotyczy wyłącznie tego, czy wydanie towaru oszustowi było dostawą towarów i WDT. Nie odpowiada na pytanie o odliczenie VAT naliczonego od materiałów zużytych do produkcji ani o skutki w podatku dochodowym. W tej ostatniej kwestii NSA w wyroku z 26 czerwca 2026 r. (II FSK 838/25) uznał, że wyłudzenie towaru nie rodzi po stronie sprzedawcy przychodu należnego w CIT.
art. 5 ust. 1 pkt 1 i 5, art. 6 pkt 2, art. 7 ust. 1 oraz art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2022 r. poz. 931 ze zm. – w brzmieniu z 2021 r.),
art. 2 ust. 1 lit. a i art. 14 ust. 1 dyrektywy Rady 2006/112/WE z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.Urz. UE L 347 z 11.12.2006, s. 1 ze zm.),
art. 70 § 1, art. 75 § 2 i 3 oraz art. 79 § 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa,
Powołane interpretacje
interpretacja indywidualna dyrektora KIS z 19 listopada 2026 r., sygn. 0112-KDIL1-3.4012.9.2023.10.KK,
interpretacja indywidualna dyrektora KIS z 17 lutego 2023 r., sygn. 0112-KDIL1-3.4012.9.2023.1.KK.
REKLAMA
© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.
REKLAMA




