Koszty na przełomie roku

Jednostki prowadzące księgi rachunkowe przy właściwym kwalifikowaniu kosztów powinny kierować się dwiema zasadami rachunkowości: memoriału oraz współmierności przychodów i kosztów. Zgodnie z zasadą memoriału w księgach rachunkowych jednostki należy ująć wszystkie osiągnięte, przypadające na jej rzecz przychody i obciążające ją koszty związane z tymi przychodami, dotyczące danego roku obrotowego, niezależnie od terminu ich zapłaty. Oznacza to, że ujęcie skutków zdarzenia następuje niezależnie od tego, czy transakcja jest udokumentowana fakturą czy wiarygodnie oszacowana. Z kolei dla zapewnienia współmierności przychodów i związanych z nimi kosztów do aktywów lub pasywów danego okresu sprawozdawczego należy zaliczyć koszty lub przychody dotyczące przyszłych okresów oraz przypadające na ten okres sprawozdawczy koszty, które jeszcze nie zostały poniesione.

Koszty działalności operacyjnej rozliczane za pomocą konta „Rozliczenie zakupu”

Stosując zasadę memoriału, jednostki ujmują w księgach rachunkowych danego roku obrotowego koszty dotyczące tego okresu. Najczęściej ma to zastosowanie w przypadku usług wykonanych na rzecz jednostki w zamykanym roku obrotowym (np. 2008), ale zafakturowanych przez dostawców w nowym roku (np. 2009). Taka sytuacja ma miejsce w przypadku usług telekomunikacyjnych, dostaw energii elektrycznej i cieplnej itp.

Wartości z faktury, np. za usługi telekomunikacyjne, powinny być rozliczone w tych okresach rozliczeniowych, których dotyczą. Jeżeli więc faktura została wystawiona z datą nowego roku obrotowego, to część kosztów dotyczących zamykanego roku powinna zostać ujęta w koszty na podstawie dokumentu PK z wykorzystaniem konta „Rozliczenie zakupu”. Ten sposób rozliczania może być stosowany tylko przez jednostki ewidencjonujące koszty jedynie w zespole 4.

Za pomocą konta „Rozliczenie zakupu”można rozliczać te koszty, których wysokość jest już jednostce znana, ponieważ dysponuje ona fakturą,mimo iż faktura ta została wystawiona z datą następnego roku. Konto to wykazuje saldo kredytowe informujące o fakturach w drodze.

Konto „Rozliczenie zakupu” wykorzystywane jest nie tylko do rozliczania kosztów na przełomie roku. Służy ono przede wszystkim do ewidencji tzw. dostaw niefakturowanych czy dostaw w drodze związanych z rzeczowymi składnikami aktywów obrotowych.

Dostawy niefakturowane, czyli dostawy wyprzedzające w czasie otrzymanie faktury, są ujmowane w księgach w miesiącu ich otrzymania na podstawie dowodu magazynowego Pz. Gdy więc nabyte przez jednostkę rzeczowe składniki aktywów obrotowych zostały dostarczone, natomiast do dnia bilansowego nie wystawiono faktury, konto to wykazuje saldo kredytowe.

Wykazywane jest ono w pasywach bilansu w pozycji B.III.2 lit. d) jako zobowiązania krótkoterminowe z tytułu dostaw i usług, mimo że na 31 grudnia 2008 r. faktura jest jeszcze w drodze.

Jeśli kupione przez jednostkę materiały czy towary nie zostały dostarczone do dnia bilansowego, natomiast do tego dnia otrzymano fakturę dokumentującą ich zakup, wówczas mówimy o dostawach w drodze. Konto „Rozliczenie zakupu” ma wtedy saldo debetowe podlegające wykazaniu w aktywach bilansu w pozycji B.I. w odpowiedniej analityce.

Przykład 1

Spółka otrzymała fakturę za usługi telekomunikacyjne zawierającą następujące dane:

•  abonament za okres: 1 stycznia 2009 r.-31 stycznia 2009 r. - wartość netto 150 zł, VAT - 33 zł,

•  połączenia za okres: 1 grudnia 2008 r.-31 grudnia 2008 r. - wartość netto 700 zł, VAT - 154 zł,

•  dzień wystawienia faktury - 5 stycznia 2009 r.,

•  termin płatności - 15 stycznia 2009 r.

Ewidencję kosztów spółka prowadzi tylko w zespole 4.

 

Ewidencja księgowa w grudniu 2008 r.

1. Zarachowanie kosztów połączeń za grudzień:

Wn „Usługi obce” 700

- w analityce „Usługi telekomunikacyjne”

Ma  „Rozliczenie zakupu” 700

Ewidencja księgowa w styczniu 2009 r.

2. Rozliczenie faktury:

a) abonamentu

Wn  „Usługi obce” 150

- w analityce „Usługi telekomunikacyjne”

b) zarachowanych w grudniu kosztów połączeń

Wn  „Rozliczenie zakupu” 700

c) VAT naliczonego

Wn  „VAT naliczony” 187

d) uznanie konta rozrachunkowego

Ma  „Rozrachunki z dostawcami” 1 037

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

3. Gdyby termin płatności faktury przypadał na luty, to VAT naliczony należałoby zaksięgować w styczniu:

Wn  „VAT naliczony do rozliczenia w następnym miesiącu” 187

Ma  „Rozrachunki z dostawcami” 187

4. Następnie w lutym, tj. w terminie płatności faktury, należy dokonać przeksięgowania i rozliczenia VAT naliczonego:

Wn  „VAT naliczony” 187

Ma  „VAT naliczony do rozliczenia w następnym miesiącu” 187

W analogiczny sposób należy rozliczać w księgach rachunkowych faktury za energię elektryczną i cieplną, wodę, ścieki i inne z grupy za tzw. media.

Koszty rozliczane w czasie

W celu zapewnienia współmierności przychodów i związanych z nimi kosztów do aktywów lub pasywów danego okresu sprawozdawczego należy zaliczyć koszty lub przychody dotyczące przyszłych okresów oraz przypadające na ten okres sprawozdawczy koszty, które jeszcze nie zostały poniesione.

W rachunkowości do tego celu wykorzystywane są rozliczenia międzyokresowe czynne i bierne. Czynne rozliczenia międzyokresowe kosztów wstępnie ujmowane są na koncie zespołu 6 „Rozliczenia międzyokresowe kosztów czynne”.

Następnie sukcesywnie podlegają one odpisaniu w koszty działalności operacyjnej w relacji do przychodów, których dotyczą. Najczęściej rozliczeniami międzyokresowymi czynnymi objęte są:

•  koszty najmu i dzierżawy opłacone z góry,

•  ubezpieczenia majątkowe,

•  podatki od nieruchomości i środków transportu,

•  koszty prenumeraty,

•  opłaty wstępne związane z zawartymi umowami leasingowymi.

Za pomocą tego konta rozliczane są również koszty, które dotyczą przełomu miesięcy.

 

Przykład 2

Spółka otrzymała w grudniu fakturę za usługi telekomunikacyjne zawierającą następujące dane:

•  abonament za okres: 21 grudnia 2008 r.-20 stycznia 2009 r. - wartość netto 150 zł, VAT - 33 zł,

•  połączenia za okres: 21 listopada 2008 r.-20 grudnia 2008 r. - wartość netto 700 zł, VAT - 154 zł,

•  dzień wystawienia faktury - 21 grudnia 2008 r.,

•  termin płatności - 4 stycznia 2008 r.

Ewidencja księgowa w grudniu 2008 r.

1. Wpływ faktury za usługi telekomunikacyjne:

Wn  „Rozliczenie zakupu” 850,00

Wn  „VAT naliczony do rozliczenia w następnym miesiącu” 187,00

Ma  „Rozrachunki z dostawcami” 1 037,00

2. Zarachowanie kosztów w grudniu:

Wn  „Usługi obce” 850,00

- w analityce „Usługi telekomunikacyjne

Ma  „Rozliczenie zakupu” 850,00

3. Aktywowanie kosztów abonamentu przypadającego na styczeń: 150 zł : 31 dni = 4,84 zł; 4,84 zł x 20 dni = 96,80 zł

Wn  „Rozliczenia mięczyokresowe kosztów czynne” 96,80

Ma  „Rozliczenie kosztów” 96,80

Ewidencja księgowa w styczniu 2009 r.

4. Rozliczenie kosztów abonamentu:

Wn  „Rozliczenie kosztów” 96,80

Ma  „Rozliczenia międzyokresowe kosztów czynne” 96,80

5. Rozliczenie VAT naliczonego:

Wn  „VAT naliczony” 187,00

Ma  „VAT naliczony do rozliczenia w następnym miesiącu” 187,00

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Przykład 3

W grudniu 2008 r. spółka otrzymała fakturę za czynsz najmu pomieszczeń biurowych za I kwartał 2009 r. Wartość netto usługi - 30 000 zł.

Ewidencja księgowa w grudniu 2008 r.

1. Faktura otrzymana za najem pomieszczeń biurowych za I kwartał 2009 r.:

Wn  „Usługi obce” 30 000

Wn  „VAT naliczony” 6 600

Ma  „Rozrachunki z dostawcami” 36 600

2. Przeniesienie kosztów do rozliczania w czasie:

Wn  „Rozliczenia międzyokresowe czynne” 30 000

Ma  „Rozliczenie kosztów” 30 000

Ewidencja księgowa w styczniu 2009 r.

3. Rozliczenie czynszu za styczeń 2009 r.:

30 000 zł : 3 miesiące = 10 000 zł/miesiąc

Wn  „Rozliczenie kosztów” 10 000

Ma  „Rozliczenia międzyokresowe czynne” 10 000

W ten sam sposób będzie przebiegać ewidencja w kolejnych miesiącach, tj. w lutym i marcu 2009 r.

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów są dokonywane w wysokości prawdopodobnych zobowiązań przypadających na bieżący okres sprawozdawczy. Wynikają one w szczególności:

•  z wykonanych na rzecz jednostki przez jej kontrahentów świadczeń, których kwotę można w wiarygodny sposób oszacować,

•  z obowiązku wykonania związanych z bieżącą działalnością przyszłych świadczeń wobec nieznanych osób, które jednostka będzie musiała zrealizować, a których kwotę można oszacować, mimo że data powstania zobowiązania nie jest jeszcze znana, w tym z tytułu napraw gwarancyjnych i rękojmi za sprzedane produkty długotrwałego użytku.

   od1 stycznia 2009

Od stycznia 2009 r. jednostki dokonują biernych rozliczeń wynikających m.in. z obowiązku wykonania, związanych z bieżącą działalnością, przyszłych świadczeń na rzecz pracowników, w tym świadczeń emerytalnych. Zobowiązania te należy wykazać w bilansie jako rezerwy na zobowiązania.

Dokonywanie odpisów z tytułu biernych rozliczeń międzyokresowych jest zasadne, jeżeli koszty dotyczą danego okresu sprawozdawczego, jednak zostaną poniesione dopiero w przyszłym okresie sprawozdawczym.

 

Rozliczenia międzyokresowe bierne w wysokości prawdopodobnych zobowiązań należy ująć w księgach zapisem:

a) w przypadku prowadzenia ewidencji tylko na kontach zespołu 4:

Wn  „Rozliczenie kosztów”,

Ma  „Rozliczenia międzyokresowe kosztów bierne”,

b) w przypadku prowadzenia ewidencji na kontach zespołu 4 i 5:

Wn „Koszty według typów działalności”,

Ma  „Rozliczenia międzyokresowe bierne”.

Przykład 4

Na koniec 2008 r. spółka oszacowała na 100 000 zł przewidywany koszt napraw z tytułu udzielonych gwarancji na sprzedane towary. W następnym roku obrotowym (2009) faktycznie poniesiony koszt napraw wyniósł 95 000 zł. Niewykorzystana część rezerwy została rozwiązana. Spółka ewidencjonuje koszty na kontach zespołu 4 i 5.

Ewidencja księgowa w grudniu 2008 r.

1. Utworzenie rezerwy na koszty napraw gwarancyjnych:

Wn  „Koszty według typów działalności” 100 000

Ma  „Rozliczenia międzyokresowe bierne” 100 000

Ewidencja księgowa w następnym roku obrotowym - 2009

2. Faktycznie poniesione koszty napraw gwarancyjnych:

Wn  „Koszty rodzajowe” 95 000

Ma  różne konta zespołu 1, 2, 3 95 000

3. Zapis równoległy do operacji nr 2:

Wn  „Koszty według typów działalności” 95 000

Ma  „Rozliczenie kosztów” 95 000

4. Rozwiązanie utworzonej rezerwy:

Wn  „Rozliczenia międzyokresowe bierne” 100 000

Ma  „Koszty według typów działalności” 100 000

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

W praktyce jednostki tworzą również rezerwy na koszty badania sprawozdania finansowego. Trzeba jednak pamiętać, że nie ma potrzeby tworzenia rezerwy na koszty audytu, jeżeli koszty te w każdym roku są zbliżone.

UWAGA

Należy pamiętać, że odliczenie VAT z tytułu zakupu usług za tzw. media, w skład których wchodzą m.in. usługi telekomunikacyjne oraz dostawa energii elektrycznej i cieplnej, przysługuje w okresie, na jaki przypada termin płatności, jeżeli został on określony w umowie właściwej dla tych rozliczeń, lub w rozliczeniu za okres następny (miesiąc, kwartał).

•  art. 6, 7 i 39 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości - j.t. Dz.U. z 2002 r. Nr 76, poz. 694; ost.zm. z 2008 r. Dz.U. Nr 171, poz. 1056

•  art. 19 ust. 13 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - Dz.U. Nr 54, poz. 535; ost.zm. Dz.U. z 2008 r. Nr 209, poz. 1320

Wioletta Chaczykowska

księgowa z licencją MF