Biuro Usług Płatniczych. Co to jest i jak działa?

Biuro Usług Płatniczych (BUP) w Polsce - uprawnienia

BUP ma uprawnienie do prowadzenia działalności wyłącznie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Działalność ta może być realizowana poprzez oddziały biura, a także za pośrednictwem agentów. Aby Biuro Usług Płatniczych mogło działać legalnie, musi zostać wpisane do rejestru dostawców usług płatniczych (prowadzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego – w skrócie KNF). Jest to spowodowane tym, że działalność Biura Usług Płatniczych jest zaliczana do kategorii działalności regulowanych, czyli jej wykonywanie wymaga spełniania szczególnych warunków, które przewidują przepisy prawa.

Na terytorium Polski BUP może prowadzić działalność, jeśli spełnia poniższe warunki:

• Biuro dysponuje odpowiednimi rozwiązaniami organizacyjnymi pozwalającymi na wyliczenie całkowitej miesięcznej kwoty transakcji płatniczych oraz umożliwiającymi wykonywanie obowiązków związanych z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy i finansowaniem terroryzmu (zgodnie z ustawą z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu);
• Osoba zarządzająca biurem nie ma statusu osoby prawomocnie skazanej za przestępstwo przeciwko obrotowi gospodarczemu (określone w Rozdziale XXXVI Kodeksu karnego), przestępstwo przeciwko obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi (określone w Rozdziale XXVII Kodeksu karnego) oraz przestępstwo, o którym mowa w art. 156A Kodeksu karnego lub też przestępstwo skarbowe (określane przez przepisy Kodeksu karnego skarbowego);
• Biuro Usług Płatniczych, które występuje z wnioskiem o wpis do rejestru zobligowane jest również do posiadania programu działalności i planu finansowego na okres 12 miesięcy działalności. Mimo to nie ma obowiązku dostarczenia tych dokumentów do KNF wraz z wnioskiem o wpis do rejestru.

Rejestracja Biura Usług Płatniczych

Wpis do bazy KNF to obowiązkowy warunek prowadzenia działalności przez Biuro Usług Płatniczych. Obowiązkowej rejestracji podlega każdy podmiot, którego łączny obrót nie przekracza kwoty 500 tysięcy euro miesięcznie. Gdy ten próg finansowy zostanie przekroczony, może pojawić się konieczność rejestracji działalności jako instytucji większej od BUP (co skutkuje dodatkowymi obowiązkami) albo też podzielenia dotychczasowego Biura Usług Płatniczych na podmioty mniejsze.

Wpis BUP do rejestru odbywa się na podstawie wniosku złożonego do KNF. Formularz jest dostępny na stronie internetowej Komisji Nadzoru Finansowego. Do uznania wniosku za poprawny, musi zawierać on następujące elementy:

1. Dane wnioskodawcy:

- nazwę (firmę),

- numer w rejestrze przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym (o ile wnioskodawca taki numer posiada), oraz numer identyfikacji podatkowej (NIP),

- siedzibę i adres lub też miejsce zamieszkania i adres oraz adres głównego miejsca wykonywania działalności;

2. Dane agentów wnioskodawcy (o ile zamierza prowadzić działalność za pośrednictwem agentów):

- imię i nazwisko albo nazwę (firmę),

- siedzibę i adres lub też miejsce zamieszkania i adres oraz adres głównego miejsca wykonywania działalności agenta;

3. Dane oddziałów wnioskodawcy (o ile zamierza prowadzić działalność poprzez oddziały):

- nazwę (firmę) oddziału,

- adres oddziału.

Do wniosku o dokonanie wpisu do rejestru trzeba również dołączyć oświadczenie o następującej treści: "Oświadczam, że: 1) dane zawarte we wniosku są kompletne i zgodne z prawdą; 2) znane mi są i spełniam warunki wykonywania działalności gospodarczej w charakterze biura usług płatniczych, określone w ustawie z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych. Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia (klauzula ta zastępuje pouczenie organu uprawnionego do odebrania oświadczenia o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia)".

Poza tym należy pamiętać o uiszczeniu opłaty skarbowej w wysokości 616 zł jeszcze przed złożeniem wniosku, a dokument potwierdzający wpłatę załączyć do wniosku do KNF. Jeśli dojdzie do zmiany wpisu do rejestru dotyczącej rozszerzenia zakresu działalności o agentów lub oddziały, konieczne jest uiszczenie kolejnej opłaty skarbowej. W tym przypadku, niezależnie od skali rozszerzenia działalności, zawsze wynosi ona 308 zł.

Wniosek o wpisanie do rejestru KNF powinien zostać podpisany przez wnioskodawcę i złożony w kancelarii Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego w Warszawie. Podpis może być złożony również przez pełnomocnika wnioskodawcy – wówczas trzeba dołączyć do dokumentów oświadczenie o pełnomocnictwie.

Według art. 119 pkt 19 Ustawy o Usługach Płatniczych, czas oczekiwania na rejestrację to 7 dni od daty wpływu kompletnego wniosku do Komisji Nadzoru Finansowego.

Funkcje i obowiązki Biur Usług Płatniczych

Po rozpoczęciu działalności, Biuro Usług Płatniczych wypełnia konkretne obowiązki. Główny z nich to bieżąca kontrola przeprowadzanych usług finansowych. Średnia całkowitej kwoty transakcji płatniczych z poprzednich dwunastu miesięcy wykonanych usług nie może przekroczyć wspomnianej wcześniej kwoty 500 tysięcy euro miesięcznie. Do ustalenia średniej całkowitej kwoty transakcji do obliczeń, stosuje się kurs średni ogłaszany przez NBP, który obowiązuje w ostatnim dniu miesiąca poprzedzającego moment obliczeń. Do wyliczenia średniej uwzględnia się wszystkie usługi płatnicze, również te realizowane za pośrednictwem agentów.

Obowiązek kontroli średniej wysokości kwoty miesięcznej transakcji wiąże się z innym zobowiązaniem. BUP jest zobowiązane do okresowego przekazywania KNF informacji o łącznej wartości i licznie transakcji płatniczych realizowanych przez biur i agentów biura. Wszystkie Biura Usług Płatniczych musi bezwzględnie przestrzegać zaleceń, które wydaje KNF.

Jeszcze inne ważne zobowiązanie BUP to ochrona środków pieniężnych otrzymanych od użytkowników w celu wykonania transakcji płatniczych. W tym przypadku także zasada ta dotyczy tak samo środków otrzymanych przez BUP bezpośrednio od użytkowników, jak i za pośrednictwem agentów. W celu spełnienia tego obowiązku, Biuro Usług Płatniczych musi posiadać umowę gwarancji bankowej, ubezpieczeniowej, lub umowy ubezpieczenia. Umowa ta może zostać podpisana między BUP a bankiem krajowym, oddziałem banku zagranicznego, zakładem ubezpieczeń albo instytucją kredytową. Trzeba jednak pamiętać, że żadna z tych instytucji nie może być członkiem jest samej grupy co konkretne Biuro Usług Płatniczych.

BUP to instytucja obowiązana według przepisów ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. W rezultacie, przeprowadzając transakcję o równowartości przekraczającej 15 tysięcy euro, Biuro ma obowiązek dokonania rejestracji takiej transakcji. Odnosi się to również do przypadków, w których transakcja ta jest przeprowadzana za pomocą więcej niż jednej operacji finansowej.

Zakończenie działalności BUP i wykreślenie z rejestru

Zakończenie działalności Biura Usług Płatniczych jest obwarowane określonym postępowaniem proceduralnym. Po pierwsze PUB jest zobligowane do zawiadomienia KNF o zamiarze zakończenia działalności gospodarczej lub działalności w charakterze biura usług płatniczych. W zawiadomieniu trzeba umieścić też datę zakończenia działalności.

Do poprawnego, całkowitego zamknięcia działalności BUP, trzeba wykreślić je z rejestru KNF. Może nastąpić to w jeden z dwóch sposobów:

• Na wniosek samego Biura Usług Płatniczych, który może być złożony osobiście do KNF przez przedstawiciela biura lub przesłany pocztą na adres KNF przez osobę reprezentującą biuro;
• Z urzędu w przypadku zakończenia przez biuro usług płatniczych działalności gospodarczej lub działalności w charakterze biura usług płatniczych, na podstawie zawiadomienia o zakończeniu działalności (przy czym data wykreślenia nie może być wcześniejsza niż data wpływu zawiadomienia do KNF) lub w przypadku prawomocnego orzeczenia wobec osoby fizycznej wpisanej do rejestru zakazu prowadzenia działalności jako biuro usług płatniczych.

MIP a BUP. Różnice

MIP to skrót od mała instytucja płatnicza, która stanowi rozwiązanie wprowadzone nowelizacją ustawy o usługach płatniczych w związku z wdrożeniem dyrektywy PSD2. MIP, tak jak BUP, umożliwia prowadzenie działalności w zakresie świadczenia usług płatniczych. Są to usługi o mniejszym rozmiarze, z kolei wobec MIP stosuje się pewne ograniczone wymogi regulacyjne. Jeden z nich to brak obowiązku uzyskania zezwolenia KNF.

Tak jak biuro usług płatniczych, tak i mała instytucja płatnicza jest osobą prawną, fizyczną albo jednostką organizacyjną, której na mocy ustawy przyznano osobowość prawną. MIP musi zostać wpisana do rejestru dostawców usług płatniczych i wydawców pieniądza elektronicznego, a także prowadzić działalność w zakresie dowolnej usługi płatniczej innej niż usług inicjowania transakcji płatniczej albo też usługa dostępu do informacji o rachunku. Założenie MIP nie wymaga jednak uzyskania zgody KNF – w tym przypadku wystarczy wpis do rejestru.

Główna różnica pomiędzy BIP a BUP to zakres działalności. MIP jest dobrą opcją dla przedsiębiorców, którzy chcą w przyszłości prowadzić działalność w większej skali. Daje ona możliwość przetestowania działalności w zakresie usług płatniczych, co jest korzystne dla przedsiębiorców, którzy zamierzają przygotować ewentualny wniosek o zezwolenie dla krajowej instytucji płatniczej.

Jak wspomniano wcześniej, średnia całkowitej kwoty transakcji płatniczych z poprzednich 12 miesięcy zrealizowanych przez BUP (w tym przed agentów), nie może przekroczyć kwoty 500 000 euro w skali miesiąca. Z kolei w przypadku MIP limit kwotowy to 1 500 000 euro miesięcznie.

Nadchodząca nowelizacja dla BUP

28 stycznia 2021 roku opublikowano projekt nowelizacji o usługach płatniczych, który dotyczy w dużej mierze biur usług płatniczych. Wśród zmian, jakie ma prowadzić ustawa, wymienia się zmniejszenie kosztów związanych z prowadzeniem BUP oraz skrócenie listy formalności, które muszą spełniać takie biura. Jako uzasadnienie projektu podano profil przedsiębiorców prowadzących biura usług płatniczych – są to najczęściej drobni przedsiębiorcy świadczący usługi przekazu pieniężnego w uzupełnieniu innej działalności gospodarczej. Właśnie dlatego planuje się ograniczenie obowiązków publicznych po stronie BUP, między innymi w kwestii finansowania nadzoru oraz zmiany zakresu nadzoru publicznego nad biurami usług płatniczych.

Jednak wśród planowanych modyfikacji zawarto nie tylko ograniczenie obowiązków biur usług płatniczych, ale również ograniczenie działalności tych podmiotów. Nowe limity mają dotyczyć wysokości pojedynczych transakcji (z tego samego tytułu), które obniżono do 2,5 tysięcy euro. Ustawodawca motywuje owe ograniczenie tym, że podstawowa działalność BUP musi skupiać się na obsłudze przekazów pieniężnych w niskich kwotach, za pomocą których realizuje się opłaty i rozliczenia związane z czynnościami życia codziennego oraz na obsłudze osób, które nie korzystają z rachunków płatniczych do przeprowadzania takich transakcji.

Co, jeśli jednostkowa kwota transakcji realizowanej przez BUP przekroczy limit 2,5 tysięcy euro? Wówczas konieczne będzie skorzystanie z usług innych dostawców usług płatniczych.

Wśród pozytywnych modyfikacji, które uwzględniono w nowelizacji ustawy o BUP, znajduje się też zniesienie obowiązku biur do przekazywania KNF dokumentacji potwierdzającej zawarcie umowy gwarancji lub ubezpieczenia, które są zawierane w celu ochrony środków otrzymanych od użytkowników, oraz kar związanych z niedopełnieniem tego obowiązku. Jednocześnie BUP nadal są zobowiązane do przekazywania klientom informacji o posiadanych gwarancjach zabezpieczających transakcje, a także informowania KNF o sposobie ochrony środków klientów w sprawozdaniu rocznym.

W razie naruszenia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia albo gwarancji, na przedsiębiorcę, który świadczy usługi BUP, może zostać nałożona kara obejmująca wykreślenie z rejestru KNF i zakaz dalszego prowadzenia takiej działalności.

Kamila Wasilewska, Kancelaria Prawna RPMS Staniszewski & Wspólnicy