Kompas Konkurencyjności dla UE – ogólniki i brak konkretnych działań. Stanowisko PIPC

• Kompas Konkurencyjności dla UE - 3 filary i 5 horyzontalnych czynników wspomagających
• Zniwelowanie luki innowacyjnej
• Dekarbonizacja i konkurencyjność
• Zmniejszenie zależności i wzrost bezpieczeństwa
• Uproszczenie regulacji
• Czego nie uwzględnia „Kompas Konkurencyjności dla UE”?

Kompas Konkurencyjności dla UE - 3 filary i 5 horyzontalnych czynników wspomagających

„Kompas Konkurencyjności dla UE” w dużej mierze bazuje na wnioskach z raportów Enrico Letty nt. jednolitego rynku i Mario Draghiego nt. konkurencyjności. Kompas składa się z trzech filarów:
1) zniwelowania luki innowacyjnej,
2) wspólnej mapy drogowej na rzecz dekarbonizacji i konkurencyjności, a także
3) zmniejszenia nadmiernych zależności i zwiększenia bezpieczeństwa Wspólnoty.

Te główne punkty są uzupełniane przez pięć horyzontalnych czynników wspomagających, które są niezbędne do podtrzymywania konkurencyjności we wszystkich sektorach:
- uproszczenie otoczenia regulacyjnego,
- pełne wykorzystanie korzyści skali Jednolitego Rynek poprzez usuwanie barier,
- finansowanie za pośrednictwem Unii Oszczędności i Inwestycji oraz przeorientowanego budżetu UE,
- promowanie umiejętności i wysokiej jakości miejsc pracy przy jednoczesnym zapewnieniu sprawiedliwości społecznej,
- lepsza koordynacja polityk na szczeblu UE i krajowym.

– Z zadowoleniem przyjmujemy fakt, że Komisja Europejska dostrzega potrzebę odbudowy konkurencyjności przemysłu, jednak założenia przedstawione w „Kompasie Konkurencyjności dla UE” pozostają ogólnikowe i nie wskazują na konkretne działania, na rzecz odbudowy przemysłu. Nie sposób wyobrazić sobie skutecznej odbudowy konkurencyjności bez uwzględnienia kluczowych postulatów sektora chemicznego, który jest fundamentem rozwoju innych sektorów. Do momentu, kiedy nie zostaną wprowadzone konkretne, twarde rozwiązania, obawiamy się, że kluczowe kwestie nadal będą pomijane przez Komisję Europejską. Doceniamy, że w dokumencie kilkukrotnie podkreślono konieczność uproszczenia regulacji. Jednak zapowiedzi deregulacji pozostają niejasne – Unia ma się deregulować, ale jednocześnie zapowiada wprowadzanie nowych dyrektyw i rozporządzeń. W ostatnich miesiącach obserwujemy wysyp publikacji i deklaracji. Pojawia się pytanie: czy kolejne konferencje i dokumenty rzeczywiście przyczynią się do realnych zmian? Zamiast mnożyć analizy, Komisja Europejska powinna przejść do konkretnych działań na rzecz odbudowy konkurencyjności przemysłu w Europie. Polski sektor chemiczny będzie nadal aktywnie angażował się w ten proces, zabiegając o realne zmiany wspierające konkurencyjność i stabilność europejskiego przemysłu – komentuje dr inż. Tomasz Zieliński, Prezes Zarządu Polskiej Izby Przemysłu Chemicznego.

Zniwelowanie luki innowacyjnej

Pierwszy filar dotyczy zwiększania produktywności poprzez innowacje. Jak wskazała Komisja Europejska w Kompasie, europejskie start-upy mają trudności z ekspansją na Jednolitym Rynku z powodu utrzymujących się barier regulacyjnych, a także utrudnionego dostępu do kapitału wysokiego ryzyka, w przeciwieństwie do ich odpowiedników z bardziej konkurencyjnych regionów świat. W rezultacie wiele z nich szuka finansowania w USA i przenosi się tam, aby skorzystać z większego rynku i bazy klientów.

– Nieodzowne [dla przemysłu chemicznego – przyp. red] jest również usprawnienie procesów pozyskiwania finansowania na projekty zero- i niskoemisyjne. Inwestycje w technologie wodorowe oraz biogazownie mogą znacząco przyczynić się do dekarbonizacji procesów chemicznych. Ponadto, elektrolityczny wodór i technologie CCUS (Carbon Capture, Utilisation and Storage), związane z wychwytywaniem, wykorzystywaniem i przechowywaniem CO2 mają strategiczne znaczenie dla transformacji sektora chemicznego, jednak ich skuteczne wdrożenie wymaga podjęcia pilnych działań, obejmujących m.in. zwiększenie inwestycji w rozwój technologii i rozbudowę infrastruktury oraz stworzenie regulacji wspierających implementację niskoemisyjnych rozwiązań. Kluczowe jest przy tym zachowanie neutralności technologicznej, aby zapewnić optymalny rozwój najbardziej efektywnych rozwiązań w zakresie zielonej transformacji przemysłu chemicznego – podkreśliła Klaudia Kleps, Dyrektor Pionu Rzecznictwa i Legislacji z Polskiej Izby Przemysłu Chemicznego.

Wśród zapowiedzianych aktów i planów Komisji dla tego filaru znajdują się m.in.:
- 28th regime [Q4 2025 – Q1 2026],
- Europeans Innovation Act [Q4 2025 – Q1 2026],
- Advanced Materials Act [2026].

Dekarbonizacja i konkurencyjność

„Kompas Konkurencyjności dla UE” wskazuje na wysokie ceny energii jako kluczową barierę dla rozwoju europejskiego przemysłu. Plan „Clean Industrial Deal” ma na celu stworzenie atrakcyjnych warunków dla produkcji w UE, w tym dla energochłonnych sektorów, takich jak chemia.

Ponadto kwestie te mają zostać uwzględnione w Affordable Energy Action Plan, poprzez szereg środków mających na celu zapewnienie zarówno gospodarstwom domowym, jak i przemysłowi lepszego dostępu do taniej energii.

Dla branży chemicznej szczególnie istotny będzie także pakiet dla przemysłu chemicznego, zapowiedziany przez Komisję na koniec 2025 r. Dokument ma mieć kluczowe znaczenie dla zapewnienia konkurencyjności przemysłu, a także ochrony zdrowia ludzkiego i środowiska, biorąc pod uwagę również dostawy krytycznych chemikaliów.

Wśród podjętych przez Komisję tematów w Kompasie zwrócono uwagę również na kwestie związane z ETS i CBAM. Podkreślono, że Europa musi zwalczać ucieczkę emisji dwutlenku węgla ze swoich gałęzi przemysłu. Sytuacja energochłonnych gałęzi przemysłu objętych ETS oraz potrzeba zminimalizowania przypadków obchodzenia przepisów będą stanowić podstawę przyszłej rewizji CBAM. Komisja Europejska zapowiedziała również propozycję ustawy o gospodarce o obiegu zamkniętym.

– W ocenie PIPC rozszerzenie systemu EU ETS (EU ETS 2) na nowe sektory (transportowy, budownictwo i inne) wprowadzi dodatkowe obciążenie finansowe wynikające z konieczności rozliczania emisji w ETS2 i zakupu uprawnień na potrzeby tego rozliczenia. Wysoki poziom cen wymusi na przedsiębiorstwach działania zmierzające do przyśpieszenia transformacji w kierunku technologii niskoemisyjnych i odnawialnych źródeł energii. Jednocześnie ambitne cele klimatyczne UE powinny uwzględnić możliwości polskich przedsiębiorstw. W swoich politykach UE musi uwzględniać zróżnicowany miks energetyczny każdego z państw członkowskich oraz zadbać o solidarność w procesie transformacji. Kraje w dużym stopniu uzależnione od węgla lub innych paliw kopalnych stoją przed większymi wyzwaniami w dążeniu do systemów niskoemisyjnych niż państwa z rozwiniętą infrastrukturą odnawialną. Konieczne jest przyjęcie sprawiedliwego i realistycznego podejścia, umożliwiającego zróżnicowane ścieżki transformacji z uwzględnieniem skutków gospodarczych i społecznych w różnych regionach – podkreślił Bartosz Jagielski, Specjalista ds. Regulacji w Polskiej Izbie Przemysłu Chemicznego.

Wśród zapowiedzianych aktów i planów Komisji dla tego filaru znajdują się m.in.:

• Clean Industrial Deal i Action Plan on Affordable Energy [Q1 2025],
• Industrial Decarbonisation Accelerator Act [Q4 2025],
• Electrification Action Plan i European Grids Package [Q1 2026],
• Chemical industry package [Q4 2025],
• Rewizja CBAM [2025],
• Circular Economy Act [Q4 2026].

Zmniejszenie zależności i wzrost bezpieczeństwa

Kompas zakłada rozwój globalnych partnerstw handlowych, które pomogą UE w zabezpieczeniu dostaw surowców i czystych technologii. Ponadto w związku z sytuacją geopolityczną i agresją Rosji na Ukrainę Komisja przedstawi plan działania dotyczący zakończenia importu energii z Rosji.

W Kompasie zwrócono też uwagę na zmieniający się klimat. W związku z tym UE i państwa członkowskie muszą poprawić swoją odporność i zwiększyć gotowość, regularnie aktualizując oceny ryzyka klimatycznego i poprawiając odporność infrastruktury krytycznej. W tym celu zostanie przedstawiony m.in. European Climate Adaption Plan.

W kontekście bezpieczeństwa zaznaczono również konieczność sprostania wyzwaniom związanym z rosnącym niedoborem wody. Komisja Europejska przedstawi w tej sprawie European Water Resilience Strategy.

Wśród zapowiedzianych aktów i planów Komisji dla tego filaru znajdują się m.in.:

• Wspólna platforma do zakupu surowców krytycznych [Q2-3 2025],
• European Climate Adaption Plan [2026],
• Water Resilience Strategy [Q2 2025].

Uproszczenie regulacji

Obciążenie regulacyjne stało się hamulcem konkurencyjności Europy. Zgodnie z danymi przedstawiony przez Komisję dla dwóch na trzy przedsiębiorstwa obciążenie to jest główną przeszkodą dla długoterminowych inwestycji. Złożoność, różnorodność i czas trwania procedur administracyjnych i wydawania pozwoleń sprawiają, że Europa jest mniej atrakcyjną lokalizacją dla inwestycji w porównaniu z innymi regionami.

Opierając się na ustawie o zezwoleniach na energię odnawialną i Net Zero Industry Act, planowana ustawa Decarbonisation Accelerator Act ma rozszerzyć przyspieszone zezwolenia na więcej (np. energochłonnych) sektorów w okresie przejściowym. Komisja zapowiedziała również przedstawienie propozycji Wieloletnich Ram Finansowych.

Istotnym planem odbudowy konkurencyjności UE jest deregulacja. Komisja zapowiedziała zmniejszenie obciążeń administracyjnych, na początek związanych z raportowaniem ESG dla firm o 25% i co najmniej 35% dla MŚP, co ma zostać zaprezentowane w ramach serii pakietów Simplification Omnibus już w lutym 2025 r. W przyszłości zmniejszenie ma dotyczyć wszystkich obciążeń administracyjnych.

Dla branży chemicznej istotne są również zapowiedzi rewizji rozporządzenia REACH, która obejmie istniejący dorobek prawny i nowe inicjatywy dotyczące chemikaliów.

– Europejska legislacja chemiczna jest jedną z najbardziej złożonych na świecie, a obciążenia i niepewność regulacyjna związana z procesami decyzyjnymi w ramach REACH oraz brak uwzględniania czynników socjoekonomicznych w niektórych procesach stanowi istotne ryzyko dla branży charakteryzującej się długimi cyklami inwestycyjnymi. Dlatego z zadowoleniem przyjmujemy powtórzenie zobowiązania do uproszczenia rozporządzenia REACH oraz przywoływania go jako przykład legislacji, która wymaga gruntownej rewizji i uproszczenia. Wyrażamy nadzieję na dalszy dialog z Komisją w celu wypracowania najbardziej optymalnych rozwiązań. „Kompas Konkurencyjności dla UE” nie uwzględnia jednak w wystarczającym stopniu konieczności ochrony rynku europejskiego przed nieuczciwą konkurencją oraz dumpingiem cenowym. Tymczasem Polski przemysł chemiczny, jak i cała Unia Europejska stoi przed wyzwaniem utrzymania konkurencyjności własnego rynku w obliczu rosnącej presji ze strony globalnych graczy, którzy często stosują polityki protekcjonistyczne oraz oferują produkty wytwarzane w mniej restrykcyjnych warunkach regulacyjnych. Brak skutecznych mechanizmów ochronnych prowadzi do wypierania europejskich producentów przez towary importowane spoza UE, które nie spełniają unijnych standardów środowiskowych i społecznych, a jednocześnie są oferowane po znacznie niższych cenach – powiedział Szymon Domagalski, Radca ds. Regulacji z Polskiej Izby Przemysłu Chemicznego.

Wśród zapowiedzianych aktów i planów Komisji dla tego filaru znajdują się m.in.:

• Simplification Omnibus [26.02.2025],
• Single Market Strategy [Q2 2025],
• Multiannual Financial Framework, z uwzględnieniem Europejskiego Funduszu Konkurencyjności [2025].

Czego nie uwzględnia „Kompas Konkurencyjności dla UE”?

Polska Izba Przemysłu Chemicznego popiera kluczowe imperatywy transformacji, których realizacja ma na celu zmniejszenie luki konkurencyjnej między Unią Europejską a USA oraz Chinami, jednak aby proponowane wytyczne miały realny wpływ na europejską gospodarkę, konieczne jest ich uzupełnienie o konkretne rozwiązania i mechanizmy wdrożeniowe, a także uwzględnienie możliwości rewizji niektórych elementów Europejskiego Zielonego Ładu.

W ocenie PIPC istnieje realne zagrożenie, że jeśli transformacja przemysłu europejskiego będzie prowadzona kosztem zamykania zakładów produkcyjnych, utraty miejsc pracy i ubożenia społeczeństw, może to nie tylko osłabić europejską gospodarkę, ale także negatywnie wpłynąć na motywację innych państw do przyjmowania ambitnych celów klimatycznych. Europa, odpowiadająca za jedynie 6% globalnej emisji CO₂, mogłaby w większym stopniu przyczynić się do walki ze zmianami klimatu, redukując emisję o 80%, a jednocześnie demonstrując, że jest to proces sprzyjający rozwojowi gospodarczemu.

Głównym celem transformacji powinno być dążenie do niezależności energetycznej oraz obniżenia kosztów energii. Europa, dążąc do pozycji światowego lidera w zakresie zeroemisyjności, naraża się na ryzyko deindustrializacji poprzez przyjmowanie zbyt ambitnych celów pośrednich oraz brak akceptacji dla technologii, które redukują emisję CO₂, ale nie eliminują jej całkowicie.

Dokument nie uwzględnia również dynamicznych zmian na arenie międzynarodowej, takich jak wycofanie się Stanów Zjednoczonych z porozumienia paryskiego, a także czynników, które w nadchodzących latach będą miały istotny wpływ na wzrost zapotrzebowania na energię elektryczną. Elektryfikacja procesów przemysłowych, rozwój elektromobilności oraz rosnące potrzeby energochłonnych centrów danych, to wyzwania, które wymagają radykalnego zwiększenia podaży energii oraz znaczącego obniżenia jej kosztów.

Zdaniem Ekspertów Polskiej Izby Przemysłu Chemicznego „Kompas Konkurencyjności dla UE” w niewystarczającym stopniu uwzględnia również konieczność ochrony europejskiego rynku przed nieuczciwą konkurencją oraz dumpingiem cenowym. Brak skutecznych mechanizmów ochronnych prowadzi do wypierania europejskich producentów przez tańsze towary importowane spoza UE, których produkcja nie jest obwarowana tak licznymi regulacjami. Brak wyraźnych działań w zakresie ochrony rynku może prowadzić do dalszego osłabienia sektora chemicznego w Europie, sprzyjając przenoszeniu produkcji poza granice UE i zwiększaniu zależności od importu. W związku z tym Polska Izba Przemysłu Chemicznego apeluje do Komisji Europejskiej o uwzględnienie postulatów zawartych w Manifeście Polskiej Chemii w przyszłych działaniach i dostosowanie strategii konkurencyjności do rzeczywistych wyzwań stojących przed europejskim przemysłem.

Zapraszamy do zapoznania się z oficjalnym stanowiskiem PIPC ws. „Kompasu Konkurencyjności dla UE”, które jest dostępne tutaj.

Źródło: A Competitiveness Compass for the EU

********
Polska Izba Przemysłu Chemicznego (PIPC)
Polska Izba Przemysłu Chemicznego powstała w 1988 r. i jest największą organizacją reprezentującą branżę chemiczną na arenie krajowej i międzynarodowej. Izba bierze czynny udział w procesach legislacyjnych oraz wspiera działania na rzecz rozwoju branży. PIPC jest realizatorem wielu projektów tj: „Kongres Polska Chemia”, „Kampania Polska Chemia”, „Bezpieczna Chemia”, „Chemia 4.0”, „ChemHR”.