Zmiany w zamówieniach publicznych - wprowadzenie certyfikacji wykonawców od 2025 roku. Na początku certyfikacja obejmie wyłącznie zamówienia na roboty budowlane

• Certyfikacja wykonawców w systemie zamówień publicznych
• Certyfikat na potrzeby wielu różnych postępowań o udzielenie zamówienia
• Kwestionowanie certyfikatu przez zamawiającego wyłączenie w uzasadnionych przypadkach
• Certyfikacja wykonawców ograniczy obowiązki formalne
• Wykonawcy nie będą mieli obowiązku uzyskiwania i posługiwania się certyfikatem. Będzie to ich uprawnienie
• Na początku certyfikacja obejmie wyłącznie zamówienia na roboty budowlane
• Proces certyfikacji rozpocznie się na wniosek wykonawcy
• Certyfikaty wykonawców będą wydawane na okres od 1 roku do 3 lat

Certyfikacja wykonawców w systemie zamówień publicznych

Rząd przygotował projekt ustawy o certyfikacji wykonawców zamówień publicznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Nowa regulacja zakłada wprowadzenie do polskiego systemu zamówień publicznych certyfikacji wykonawców, co ma zapewniać wykonawcom możliwość uzyskania certyfikatu potwierdzającego, że wobec danego wykonawcy nie zachodzą objęte zakresem certyfikacji podstawy wykluczenia z postępowania o udzielenie zamówienia, lub że posiada on zdolności i zasoby (np. określone doświadczenie, wykwalifikowaną kadrę) na poziomie wskazanym w certyfikacie, które będzie wykorzystywał do potwierdzania spełniania warunków udziału w postępowaniu.

Planowane wejście w życie nowej ustawy to 1 lipca 2025 r. Z tym, że przepisy dotyczące warunków i trybu przeprowadzania akredytacji podmiotów certyfikujących wejdą w życie z dniem 1 stycznia 2025 r., w związku z potrzebą zapewnienia wykonawcom możliwość efektywnego korzystania z certyfikacji zaraz po wejściu w życie projektowanych przepisów.

Certyfikat na potrzeby wielu różnych postępowań o udzielenie zamówienia

Jak wynika z projektowanej ustawy wykonawca będzie uprawniony do posługiwania się certyfikatem na potrzeby wielu różnych postępowań o udzielenie zamówienia, bez potrzeby każdorazowego gromadzenia i składania podmiotowych środków
dowodowych w zakresie sprecyzowanych przez zamawiającego podstaw wykluczenia oraz warunków udziału w postępowaniu. 

Certyfikat będzie zastępował podmiotowe środki dowodowe. Inaczej mówiąc, wprowadzenie certyfikacji wykonawców ukierunkowane jest między innymi na zmniejszenie liczby dokumentów składanych w toku postępowania o udzielenie zamówienia

Kwestionowanie certyfikatu przez zamawiającego wyłączenie w uzasadnionych przypadkach

Ustawodawca podkreśla, że na kwestię zwiększenia przewidywalności działalności przedsiębiorców w związku z tym, że zamawiający będą mogli kwestionować informacje wynikające z certyfikatu wyłączenie w uzasadnionych przypadkach. 

Tak więc, pozytywne przejście certyfikacji przez wykonawcę będzie oznaczało dla niego istotne ograniczenie możliwości kwestionowania jego sytuacji podmiotowej oraz posiadanych zdolności i zasobów w toku przyszłych postępowań o udzielenie zamówienia, a w konsekwencji stabilizację jego sytuacji.

W ogólnym ujęciu „uzasadnionym przypadkiem” będzie sytuacja, w której zamawiający w toku konkretnego postępowania o udzielenie zamówienia dysponuje z „urzędu” (np. w wyniku interakcji z innymi zamawiającymi) lub na skutek działań wykonawców biorących udział w tym postępowaniu (np. pismo wykonawcy wskazujące na określone okoliczności faktyczne lub prawne wraz ze stosownym uzasadnieniem) informacjami wskazującymi, że z wysokim prawdopodobieństwem można stwierdzić, że informacje wynikające z certyfikatu danego wykonawcy są nieprawdziwe w całości lub w części.

Certyfikacja wykonawców ograniczy obowiązki formalne

Ustawodawca podkreśla, że głównym założeniem certyfikacji jest ograniczenie obowiązków formalnych, zarówno po stronie wykonawców, jak i zamawiających, związanych z weryfikacją podmiotową wykonawców (główne założenie to weryfikacja wykonawcy dokonywana poza konkretnym postępowaniem o udzielenie zamówienia, zmniejszenie liczby dokumentów składanych przez wykonawców, a następnie weryfikowanych przez zamawiającego).

Przyczyni się ona - zdaniem pomysłodawców projektu - do dalszego ułatwienia wykonawcom, szczególnie z sektora MŚP, dostępu do rynku zamówień publicznych, a w konsekwencji podniesienia konkurencyjności postępowań. Jest to o tyle istotne, że wzrost konkurencyjności postępowań, a więc większa liczba składanych ofert, oznacza wymierne korzyści dla zamawiających, w tym te o charakterze ekonomiczno-finansowym.

Dla zamawiających mechanizm certyfikacji będzie oznaczał kolejne usprawnienie procesu weryfikacji podmiotowej wykonawców poprzez stworzenie możliwości dokonania jej bezpośrednio w oparciu o informacje wynikające z przedłożonego przez wykonawcę certyfikatu, a w konsekwencji ograniczenie czasu trwania postępowań.

Wykonawcy nie będą mieli obowiązku uzyskiwania i posługiwania się certyfikatem. Będzie to ich uprawnienie

Certyfikacja dla wykonawców będzie miała charakter fakultatywny. Tym samym, złożenie wniosku o wydanie certyfikatu, czy też posłużenie się certyfikatem w toku konkretnego postępowania o udzielenie zamówienia będzie leżało w sferze wyłącznej decyzji wykonawców.

Innymi słowy, wykonawcy nie będą mieli obowiązku uzyskiwania i posługiwania się certyfikatem. Będzie to ich uprawnienie. Z uprawnieniem tym skorelowany będzie jednak obowiązek zamawiających uznawania ważnych certyfikatów w prowadzonych postępowaniach o udzielenie zamówienia.

W przypadku odmowy respektowania informacji wynikających z wydanego certyfikatu, również w sytuacji gdy podmiot certyfikujący odmówił zawieszenia certyfikatu na skutek informacji otrzymanych od zamawiającego, wykonawca będzie uprawniony do skorzystania ze środków ochrony prawnej, o których mowa w ustawie Pzp.

Wykonawcy niedysponujący certyfikatem będą mogli wykazać brak podstaw wykluczenia z postępowania lub spełnianie warunków udziału w postępowaniu w „klasyczny” sposób. Istotę mechanizmu certyfikacji stanowi bowiem wprowadzenie dodatkowych i fakultatywnych możliwości dla wykonawców, a nie zastąpienie dotychczasowych rozwiązań nowymi.

Zgodnie z ustawą Pzp kwalifikacja podmiotowa wykonawców obejmuje dwa obszary, tj. weryfikację braku podstawy wykluczenia z udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia oraz spełniania warunków udziału w postępowaniu. Zgodnie z projektem ustawy certyfikacja będzie dotyczyła obydwu obszarów.

Na początku certyfikacja obejmie wyłącznie zamówienia na roboty budowlane

W pierwszym okresie obowiązywania certyfikacji dotyczącej warunków udziału w postępowaniu będzie ona obejmowała swym zakresem wyłącznie zamówienia na roboty budowlane. W zakresie poszczególnych zdolności i zasobów odnoszących się do warunku udziału w postępowaniu, o którym mowa w art. 112 ust. 2 pkt 4 ustawy Pzp, zdefiniowane zostaną poziomy zdolności wraz z przypisanymi do nich wymaganiami do spełnienia przez wykonawcę na etapie certyfikacji.

Proces certyfikacji rozpocznie się na wniosek wykonawcy

Zgodnie z założeniami projektu ustawy, proces certyfikacji będzie rozpoczynany przez wykonawcę poprzez złożenie wniosku o wydanie certyfikatu do podmiotu certyfikującego. Wykonawca będzie zawierał z podmiotem certyfikującym umowę ws. certyfikacji. Wykonawca będzie przedkładał stosowne dokumenty, w tym podmiotowe środki dowodowe, niezbędne do wykazania, że wobec wykonawcy nie zachodzą podstawy wykluczenia lub że spełnia on wymagania właściwe dla poziomu zdolności wskazanego we wniosku.

Projekt przewiduje rozwiązania ukierunkowane na zapewnienie podmiotom certyfikującym możliwość samodzielnego pobierania wybranych podmiotowych środków dowodowych (np. zaświadczenie z Krajowego Rejestru Karnego). Warunkiem uzyskania certyfikatu będzie wykazanie braku podstaw wykluczenia oraz spełniania wymogów przypisanych dla poziomów zdolności wskazanych we wniosku o wydanie certyfikatu.

Podmiot certyfikujący będzie miał obowiązek przeprowadzenia procedury certyfikacji w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia zawarcia umowy z wykonawcą.

Certyfikaty wykonawców będą wydawane na okres od 1 roku do 3 lat

Certyfikaty będą wydawane na okres od 1 roku do 3 lat. Prawo unijne nie zawiera regulacji odnoszących się do dopuszczalnego okresu ważności certyfikatu, pozostawiając w tym zakresie swobodę decyzyjną państwom członkowskim. Tytułem przykładu należy wskazać, że w Słowacji okres ważności, co prawda wpisu do wykazu zatwierdzonych wykonawców, a nie certyfikatu, wynosi 3 lata. Z kolei w Czechach maksymalna ważność wydanych certyfikatów wynosi jeden rok, podobnie jak w Niemczech i na Węgrzech. Przed upływem ważności certyfikatu wykonawca będzie uprawniony do złożenia wniosku o wydanie nowego certyfikatu.

Certyfikaty będą wydawane przez akredytowane podmioty certyfikujące spełniające wymagania wynikające z właściwych norm europejskich. Akredytacji podmiotów certyfikujących będzie dokonywało Polskie Centrum Akredytacji. Natomiast wydane certyfikaty będą zamieszczane w ogólnodostępnej i bezpłatnej Bazie Danych o Certyfikatach Wykonawców Zamówień Publicznych.