Z jakich uproszczeń mogą skorzystać firmy, które nie muszą badać sprawozdania finansowego?

Ustawa o rachunkowości przewiduje pewne uproszczenia dla jednostek, których roczne sprawozdanie finansowe nie podlega obowiązkowi badania.

Dotyczy to jednostek, które zgodnie z art. 64 ust. 1 pkt 4 Ustawy o rachunkowości (u.o.r.) w poprzedzającym roku obrotowym nie spełniły  co najmniej dwóch z trzech warunków:

1)     średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło co najmniej 50 osób,

2)     suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego stanowiła równowartość w walucie polskiej co najmniej 2.500.000 euro,

3)     przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów oraz operacji finansowych za rok obrotowy stanowiły równowartość w walucie polskiej co najmniej 5.000.000 euro.

Wyrażone w euro wielkości przelicza się na walutę polską po średnim kursie, ogłoszonym przez Narodowy Bank Polski, na dzień bilansowy.

Jednostki niepodlegające obowiązkowemu badaniu mogą skorzystać z uproszczeń m.in. w następujących sytuacjach:

- przy kwalifikacji umów leasingu,

- przy wycenie instrumentów finansowych,

- przy ustalaniu normalnego poziomu wykorzystania zdolności produkcyjnych,

- przy ustalaniu aktywów i rezerw z tytułu odroczonego podatku dochodowego.

Amortyzacja podatkowa

Polecamy: Faktura VAT od A do Z

Kwalifikacja umów leasingu

Uproszczenie w ramach kwalifikacji umów leasingu wynika z art. 3 ust.6 u.o.r. Pozwala ono na stosowanie dla potrzeb rachunkowych sposobu kwalifikacji leasingu zgodnie z ustawami o podatku dochodowym.

W praktyce oznacza to traktowanie leasingu, który zgodnie z u.o.r. spełnia wymogi leasingu finansowego, jako leasing operacyjny (zarówno dla celów bilansowych, jak i podatkowych).

Dla przypomnienia: przedmiot umowy leasingu finansowego wykazuje w księgach rachunkowych korzystający (korzystający dokonuje tym samym odpisów amortyzacyjnych w swoich księgach), natomiast w przypadku leasingu operacyjnego przedmiot umowy leasingu pozostaje w ewidencji księgowej finansującego (odpisów amortyzacyjnych dokonuje finansujący).

Dzięki dostępnemu uproszczeniu można uniknąć problematycznych skutków odmiennej kwalifikacji tej samej umowy leasingu w zależności od podstawy prawnej (u.o.r. lub ustawy podatkowe), a tym samym nie występują różnice między danymi finansowymi dla celów rachunkowych, jak i podatkowych.

Wycena instrumentów finansowych

Kolejne uproszczenie dotyczy wyceny instrumentów finansowych. Sposób ich wyceny wynika z przepisów Rozporządzenia Ministra Finansów z 12 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych.

Rozporządzenie to przewiduje jednak możliwość odejścia od stosowania jego przepisów (§ 2 ust.2) dla jednostek, których sprawozdania finansowe nie podlegają obowiązkowemu badaniu.

Jednostki korzystające z tego uproszczenia opisują w zasadach (polityce) rachunkowości, o której mowa w art. 10 ust. 1 u.o.r., przyjęte przez nie zasady uznawania, metody wyceny, zakres ujawniania i sposób prezentacji instrumentów finansowych.

Jednostki, który skorzystały z dostępnego uproszczenia i nie wyceniają instrumentów finansowych w wartości godziwej są jednak zobowiązane (§ 2 ust. 2a) do zamieszczenia w dodatkowych informacjach i objaśnieniach:

1. informacji o wartości godziwej każdej grupy pochodnych instrumentów finansowych, o ile wartość taka może być wiarygodnie ustalona, a także o rodzaju i charakterystyce tych instrumentów,

2. dla długoterminowych aktywów finansowych wykazanych w sprawozdaniu finansowym w wartości bilansowej przekraczającej ich wartość godziwą – informacji o:

- wartości bilansowej i wartości godziwej poszczególnych składników aktywów lub odpowiednich grup składników aktywów, a także o

- przyczynach niedokonania odpisów aktualizujących wartość bilansową tych aktywów, w tym przesłankach uzasadniających przekonanie jednostki, że wartość bilansowa zostanie przywrócona.

Ustalanie normalnego poziomu zdolności produkcyjnych

Następne uproszczenia są dostępne przy ustalaniu normalnego poziomu wykorzystania zdolności produkcyjnych. Zgodnie z u.o.r. (art. 28 ust.3) koszt wytworzenia produktu obejmuje koszty bezpośrednie oraz uzasadnioną część kosztów pośrednich.

Do uzasadnionej części kosztów pośrednich zalicza się zmienne pośrednie koszty produkcji oraz tę część stałych, pośrednich kosztów produkcji, które odpowiadają poziomowi tych kosztów przy normalnym wykorzystaniu zdolności produkcyjnych. 

Z kolei za normalny poziom wykorzystania zdolności produkcyjnych uznaje się przeciętną, zgodną z oczekiwaniami w  typowych warunkach, wielkość produkcji za daną liczbę okresów lub sezonów, przy uwzględnieniu planowych remontów.

Uproszczenie zawarte w art. 28 ust.4a u.o.r. umożliwia jednak jednostkom, których sprawozdanie nie podlega badaniu, doliczanie kosztów pośrednich do kosztów wytworzenia, niezależnie od poziomu wykorzystania zdolności produkcyjnych.

W związku z tym, jednostki te mogą odstąpić od ustalania normalnego poziomu wykorzystania zdolności produkcyjnych. Muszą jednak pamiętać, aby ustalony w ten sposób koszt wytworzenia nie był wyższy od ceny sprzedaży netto.

Opisane uproszczenie pozwala jednostkom uniknąć wielu problemów związanych z ustalaniem normalnego poziomu wykorzystania zdolności produkcyjnych. Proces ten jest wyjątkowo skomplikowany, ponieważ wymaga analizy różnych czynników w zależności od specyfiki jednostki m.in. ilości wytworzonych produktów, wydajności maszyn i urządzeń, możliwości przerobu surowców, rzeczywistego lub zadanego czas pracy itp.

Możliwość odstąpienia od ustalania aktywów i rezerw z tytułu odroczonego podatku dochodowego

Ostatnim dostępnym uproszczeniem dla jednostek, których roczne sprawozdanie finansowej nie jest objęte obowiązkiem badania i ogłoszenia jest możliwość odstąpienia od ustalania aktywów i rezerw z tytułu odroczonego podatku dochodowego (zgodnie z art.37 ust.10 u.o.r.).

Zastosowanie tego uproszczenia wydaje się  być zasadne w szczególności, gdy różnica między wynikiem finansowym brutto a podstawą opodatkowania jest nieznaczna, a więc nieujęcie podatku odroczonego nie wpływa na istotne zniekształcenie wyniku finansowego netto.

Decydując się zatem na rezygnację z ustalania aktywów i rezerw z tytułu odroczonego podatku dochodowego przede wszystkim należy przeanalizować wpływ tej decyzji na jasne i rzetelne przedstawienie wyniku finansowego jednostki.

Uproszczenia dla mniejszych jednostek

Dla mniejszych jednostek dostępne są również uproszczenia dotyczące informacji, które powinny być zawarte w sprawozdaniu finansowym jednostki (art. 50 u.o.r.).

Jednostka może sporządzić sprawozdanie w uproszczonej formie, jeśli w roku obrotowym, za który sporządza sprawozdania oraz w roku poprzedzającym spełniła dwa z trzech warunków:

1)     średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty nie wyniosło więcej niż 50 osób,

2)     suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego w walucie polskiej nie wyniosła więcej niż równowartość 2.000.000 euro,

3)     przychody netto ze sprzedaży produktów i towarów oraz operacji finansowych w walucie polskiej nie przekroczyły równowartości 4.000.000 euro.

Wyrażone w euro wielkości również przelicza się na walutę polską po średnim kursie, ogłoszonym przez Narodowy Bank Polski, na dzień bilansowy.

Forma oraz zakres informacji ujawnianych w poszczególnych składnikach sprawozdania finansowego powinny odzwierciedlać rodzaje i rozmiary prowadzonej przez jednostki działalności gospodarczej oraz być dostosowane do ich potencjalnych użytkowników, czyli zarządu i kierowników niższych szczebli, aktualnych i potencjalnych inwestorów, banków, kontrahentów itp.

W związku z tym istnieje możliwość wykazywania pozycji bilansu i rachunku zysków i strat z mniejszym (w przypadku tzw. małych jednostek) stopniem szczegółowości (wykazując informacje w zakresie ustalonym w załączniku nr 1 u.o.r. literami i cyframi rzymskimi). Informację dodatkową sporządza się również w odpowiednio uproszczonej formie.

Podsumowanie

Podsumowując, istnieje szereg uproszczeń dostępnych prawem dla jednostek niepodlegających obowiązkowemu badaniu sprawozdania finansowego. Należy jednak pamiętać, że mają one zastosowanie tylko wtedy, gdy nie wywierają istotnie ujemnego wpływu na rzetelne i jasne przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej, oraz wyniku finansowego danej jednostki.

Anna Kozber - menedżer w dziale prawno-podatkowym PwC

Paulina Góra - konsultant w dziale prawno-podatkowym PwC