Zawieszenie biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego - ważny dla podatników wyrok Trybunału Konstytucyjnego

• Zawieszenie biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Czego dotyczył spór?
• Stanowisko Trybunału Konstytucyjnego
• Niepokojący wyrok TK - komentarz

Zawieszenie biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Czego dotyczył spór?

Sprawa dotyczyła podatnika, wobec którego zostały wydane decyzję w sprawie zobowiązania podatkowego w CIT za 2006 r. Zarówno jednak w pierwszej jak i drugiej instancji rozstrzygnięcia zostały podpisane przez osoby do tego nieuprawnione, co podatnik podnosił zaskarżając decyzje do sądu administracyjnego. Istotne znaczenie mają tutaj daty poszczególnych zdarzeń:

• maj 2009 r. – wszczęcie pierwotnego postępowania podatkowego w sprawie CIT za 2006 r.;
• październik 2009 r. – wydanie decyzji kończącej postępowanie organu pierwszej instancji; 
• styczeń 2010 r. – wydanie decyzji przez organ drugiej instancji uchylającą decyzję organu pierwszej instancji;
• kwiecień 2010 r. – wydanie przez organ pierwszej instancji ponownej decyzji;
• kwiecień 2010 r. – wydanie przez organ drugiej instancji ponownej decyzji;
• listopad 2010 r. – wyrok WSA w Rzeszowie oddalający skargę podatnika;
• 31 grudzień 2012 r. – ustawowy termin przedawnienia zobowiązania podatkowego w CIT za 2006 r.
• kwiecień 2013 r. wyrok NSA uchylający orzeczenie WSA i przekazujący sprawę do ponownego rozpatrzenia.
• maj 2013 r. – ponowny wyrok WSA w Rzeszowie stwierdzający nieważność decyzji organu pierwszej i drugiej instancji.
• maj 2014 r. – wszczęcie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego ponownego postępowania podatkowego wobec spółki w zakresie CIT, zakończonego decyzją z lipca 2014 r.

Ponowne wszczęcie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowania podatkowego zakończonego decyzją określająca zaległość podatkową w CIT za 2006 r., (tym razem prawidłowo podpisaną i podtrzymaną następnie przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej i sądy administracyjne) ponad dwa lata po upływie wynikającego z Ordynacji podatkowej 5 letniego okresu przedawnienia zobowiązania podatkowego możliwe było dzięki zawieszeniu biegu przedawnienia od daty wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego do dnia doręczenia organowi podatkowemu odpisu orzeczenia sądu administracyjnego ze stwierdzeniem jego prawomocności. Dzięki temu organy podatkowe zyskały dodatkowy czas na zakwestionowanie rozliczeń spółki w CIT.

W ocenie podatnika przedłużenie okresu przedawnienia zobowiązania w związku z wniesieniem do sadu administracyjnego skargi na decyzję, która następnie została uznana za nieważną od momentu jej wydania z uwagi na dotknięcie jej wadliwością (podpisanie przez nieuprawnioną osobę) jest niezgodne z Konstytucją RP, w tym m.in.:
- art. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym: Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej oraz 
- art. 64 Konstytucji RP, zgodnie z którym: Każdy ma prawo do własności, innych praw majątkowych oraz prawo dziedziczenia.

Warto przy tym podkreślić, że gdyby nie zawieszenie biegu przedawnienia organy podatkowe nie mogłyby ponownie w sposób prawidłowy wydać decyzji i podatnik nie były zobowiązany do zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami.

Stanowisko Trybunału Konstytucyjnego

Trybunał nie zgodził się ze skarżącą. W jego ocenie zawieszenie biegu przedawnienia podatkowego z przyczyny wyżej wymienionych nie narusza zasady demokratycznego państwa prawa, ani nie stanowi nieuprawnionej ingerencji we własność. 

W ustnych motywach wyroku, Trybunał stwierdził, że w niniejszej sprawie gdyby można było twierdzić, że w związku ze stwierdzeniem przez sąd, że zaskarżona decyzja jest nieważna to nie doszło by zawieszenia biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego to organy podatkowe utraciły by prawo do prawidłowego wyegzekwowania zaległości podatkowej.

Ponadto w ocenie Trybunału, fakt wystąpienia zawieszenia biegu przedawnienia nie może być uzależniony od zdarzeń przyszłych następujących po rozpoczęciu zawieszenia, tj. orzeczeniu o nieważności decyzji. Taka sytuacja bowiem powodowałaby niepewność po stronie podatnika co do jego sytuacji.

Niepokojący wyrok TK - komentarz

Szerzej będzie można odnieść się do stanowiska Trybunału Konstytucyjnego po opublikowaniu pisemnego uzasadnienia wyroku. Niemniej już ustne motywy wyroku powinny budzić niepokój, w szczególności mając na uwadze nierówne pozycje jednostki i państwa w postępowaniu mającym na celu ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego. 

Po pierwsze, Trybunał Konstytucyjny rozstrzygając w sprawie uprawnień państwa i skorelowanych z nimi gwarancji zabezpieczających prawa jednostki uznał jako ważniejsze te pierwsze. Z wyroku wynika bowiem, że możliwe jest przedłużenie uprawnień organów podatkowych do weryfikowania rozliczeń podatnika nawet jeżeli to przedłużenie wynika z działania organów stanowiącego rażące naruszenie prawa. 

Po drugie, nie zgadzam się z argumentacją, że w sytuacji takiej jak w niniejszej sprawie, zapewnienie pewności co do zasad przedłużenia terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego stanowi wartość która powinna być chroniona. Mamy tutaj bowiem do czynienia ze swoistą pułapką, w którą wpadł podatnik, a wynikającą z nieprawidłowego działania organów podatkowych. Nie ma przy tym znaczenia, że ostatecznie w związku z wydaniem decyzji wymiarowej w sposób prawidłowy zapłacił on zaległość podatkową. To na państwie bowiem ciąży obowiązek prawidłowego przeprowadzenia procedury w terminach przewidzianych prawem. Podatnik natomiast nie może ponosić negatywnych konsekwencji, jeżeli powołane do tego profesjonalne organy administracji publicznej nie są w stanie tego dokonać. 

Powyżej odnoszę się jedynie do argumentacji przedstawionej w ustnych motywach wyroku. Po ukazaniu się pisemnego uzasadnienia przedstawimy Państwu jego pełną analizę.

Piotr Popiel, Advicero Nexia