IKZE 2026 – rozliczenie ulgi podatkowej w PIT, limity i korzyści. Co po wypłacie pieniędzy? Samotnie wychowujący dzieci mają podwójną korzyść. Jak odliczają emeryci i spadkobiercy?

• Podstawy prawne ulgi IKZE
• Limity odliczeń – jedno konto, różne możliwości
• Ile można zyskać na uldze IKZE - przykłady
• Kluczowy moment – kiedy wpłata jest "dokonana"?
• Korekta zeznania – czy można "doliczyć" ulgę później?
• Wypłata środków z IKZE – co wtedy z ulgą?
• IKZE dla emerytów – czy to się opłaca?
• Osoby samotnie wychowujące dzieci – podwójna korzyść
• Rozliczenie ulgi przez spadkobierców
• Odliczenie przez płatnika – ulga "na bieżąco"
• Polisy ubezpieczeniowe i wydatki osobiste
• Podsumowanie – na co zwrócić szczególną uwagę?

Podstawy prawne ulgi IKZE

Podstawą prawną ulgi z tytułu wpłat na IKZE jest art. 26 ust. 1 pkt 2b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przepis ten umożliwia odliczenie od dochodu kwot wpłaconych na indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego, co bezpośrednio przekłada się na obniżenie podstawy opodatkowania, a w konsekwencji – na niższy podatek do zapłaty lub wyższą nadpłatę do zwrotu.

Limity odliczeń – jedno konto, różne możliwości

Jedną z najczęściej pojawiających się kwestii jest wysokość limitu odliczeń. Przepisy przewidują bowiem dwa różne limity w zależności od źródła osiąganych dochodów:

• Limit standardowy – dla osób osiągających dochody z umowy o pracę, emerytury, umów zlecenia czy innych źródeł niż działalność gospodarcza. W 2025 roku limit ten wynosił 10 407,60 zł (1,2-krotność prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto), a w 2026 roku wzrósł do 11 304 zł.

• Limit podwyższony (1,5-krotność dla samozatrudnionych) – dla przedsiębiorców prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. W 2025 roku limit wynosił 15 611,40 zł, a w 2026 roku wzrósł do 16 956 zł.

W interpretacji z października 2023 r. (sygn. 0112-KDWL.4011.80.2023.3.TW) organ podatkowy potwierdził, że przedsiębiorcy mają prawo do wykorzystania podwyższonego limitu, co stanowi dla nich znaczącą korzyść podatkową. Co więcej, interpretacja z czerwca 2024 r. (sygn. 0112-KDIL2-1.4011.412.2024.2.DJ) wyjaśnia, że prawo do podwyższonego limitu przysługuje przedsiębiorcy nawet wówczas, gdy równocześnie osiąga on przychody z innych źródeł, np. z umowy o pracę.

Ile można zyskać na uldze IKZE - przykłady

Kluczowy moment – kiedy wpłata jest "dokonana"?

Jednym z najczęstszych problemów podatników jest określenie, w którym roku podatkowym można uwzględnić ulgę z tytułu wpłaty na IKZE. Sprawa ta była przedmiotem wielu interpretacji indywidualnych, które jednoznacznie wskazują: "Decyduje data obciążenia rachunku bankowego podatnika, a nie data zaksięgowania środków na IKZE."

Potwierdzają to m.in. interpretacje z kwietnia 2023 r. (sygn. 0113-KDIPT2-2.4011.152.2023.2.AKU), z października 2023 r. (sygn. 0114-KDIP3-1.4011.792.2023.1.MS2) oraz z marca 2025 r. (sygn. 0112-KDIL2-1.4011.137.2025.2.KF).

Korekta zeznania – czy można "doliczyć" ulgę później?

Interpretacja z marca 2025 r. (sygn. 0112-KDIL2-1.4011.137.2025.2.KF) oraz z kwietnia 2025 r. (sygn. 0114-KDIP3-1.4011.74.2025.2.MS2) wyjaśniają istotną kwestię możliwości korekty zeznania podatkowego.

Jeśli podatnik dokonał wpłaty na IKZE po złożeniu zeznania rocznego, ale przed upływem terminu na złożenie tego zeznania (tj. przed 30 kwietnia), to może złożyć korektę zeznania i uwzględnić w nim ulgę z tytułu wpłaty na IKZE. Zgodnie z art. 26 ust. 6g ustawy o PIT, korekta taka może być złożona przed upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku.

Wypłata środków z IKZE – co wtedy z ulgą?

Ustawa o IKE i IKZE rozróżnia dwie sytuacje:
1) wypłatę – dokonywaną po spełnieniu ustawowych warunków (co do zasady po ukończeniu 65 lat i przy wpłatach w co najmniej 5 latach kalendarzowych) oraz
2) zwrot – czyli wycofanie środków przed spełnieniem przesłanek wypłaty (lub wypłaty transferowej).

Wypłata spełniająca warunki ustawowe jest opodatkowana 10% zryczałtowanym podatkiem dochodowym od całej kwoty wypłacanych środków (bez łączenia z innymi dochodami). W praktyce podatek pobiera instytucja finansowa prowadząca IKZE.

Zwrot środków (wypłata przed spełnieniem warunków) stanowi przychód z innych źródeł i podlega opodatkowaniu według skali podatkowej od całej kwoty zwrotu. Jednocześnie art. 26 ust. 13a ustawy o PIT oznacza, że zwrócone wpłaty nie mogą korzystać z odliczenia – jeżeli zwrot nastąpił w tym samym roku co wpłata, odliczenie nie przysługuje, a jeżeli zwrot nastąpił później, trzeba uwzględnić to w rozliczeniu za rok zwrotu (odwrócenie wcześniejszego odliczenia w zakresie zwróconych kwot).

IKZE dla emerytów – czy to się opłaca?

Ciekawą kwestię porusza interpretacja z lutego 2025 r. (sygn. 0112-KDIL2-1.4011.37.2025.2.DJ), która potwierdza, że emeryci również mogą korzystać z ulgi IKZE. Emeryt osiągający dochody z emerytury oraz ewentualnie z umowy o pracę może odliczyć wpłaty na IKZE od tych dochodów. Zastosowanie znajdzie jednak limit standardowy, nie podwyższony – nawet jeśli emeryt wcześniej prowadził działalność gospodarczą.

Należy jednak pamiętać, że dla osób o bardzo niskich dochodach (nieprzekraczających kwoty wolnej od podatku – 30 000 zł rocznie), wpłaty na IKZE mogą być nieopłacalne podatkowo, ponieważ i tak nie płacą one podatku lub płacą go w minimalnej wysokości. Kwestię tę poruszało Ministerstwo Finansów w informacji z czerwca 2022 r. (ID: 493689).

Osoby samotnie wychowujące dzieci – podwójna korzyść

Interpretacja z lutego 2022 r. (sygn. 0115-KDIT2.4011.770.2021.3.ŁS) przynosi dobrą wiadomość dla osób samotnie wychowujących dzieci. Potwierdza ona możliwość jednoczesnego korzystania z ulgi IKZE oraz preferencyjnego rozliczenia przewidzianego w art. 6 ust. 4 ustawy o PIT. Oznacza to możliwość rozliczenia się według korzystniejszych zasad (z uwzględnieniem podwójnej kwoty zmniejszającej podatek) oraz dodatkowo odliczenia od dochodu wpłat na IKZE.

Rozliczenie ulgi przez spadkobierców

Nietypową, ale niezwykle istotną kwestię porusza interpretacja z sierpnia 2023 r. (sygn. 0115-KDIT2.4011.315.2023.2.MM). Organ podatkowy potwierdził, że spadkobiercy mogą uwzględnić ulgę z tytułu wpłat na IKZE dokonanych przez zmarłego podatnika przy rozliczeniu jego dochodów za ostatni rok życia – o ile wpłaty te nie zostały jeszcze przez niego odliczone.

Odliczenie przez płatnika – ulga "na bieżąco"

Interpretacja z października 2025 r. (sygn. 0113-KDWPT.4011.195.2025.2.KU) wyjaśnia mechanizm odliczania wpłat na IKZE już na etapie pobierania zaliczek przez płatnika (pracodawcę). Podatnik pytał czy płatnik może uwzględnić wpłaty na IKZE przy obliczaniu miesięcznych zaliczek na podatek. W praktyce oznaczałoby to, że pracownik mógłby złożyć do pracodawcy wniosek o uwzględnienie dokonanych wpłat na IKZE wraz z dokumentacją potwierdzającą te wpłaty. Dzięki temu odliczenie uwzględniane byłoby "na bieżąco" – pracownik otrzymywałby wyższą pensję netto już w miesiącu dokonania wpłaty, bez konieczności czekania na rozliczenie roczne.

W interpretacji podatkowej zanegowano taką możliwość i wskazano: „Reasumując, zgodnie z przepisami prawa podatkowego, nie ma Pan możliwości złożenia płatnikowi oświadczenia/wniosku o pomniejszanie podstawy obliczenia podatku o zapłacone przez Pana wpłaty na indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego, a co za tym idzie uwzględnienia takiego oświadczenia/wniosku przez płatnika przy obliczaniu zaliczki na podatek dochodowy. Wpłaty na IKZE podlegają odliczeniu do wysokości przysługującego limitu dopiero w zeznaniu podatkowym składanym przez podatnika za rok podatkowy w którym je zapłacono.”

Zatem jak wynika z powyższego podatnik nie ma możliwości uwzględniania ulgi w zaliczkach „na bieżąco”, a uwzględnienie ulgi możliwe jest dopiero w zeznaniu rocznym.

Polisy ubezpieczeniowe i wydatki osobiste

Interpretacja z lipca 2024 r. (sygn. 0112-KDIL2-1.4011.385.2024.2.KF) przestrzega, że możliwość odliczenia dotyczy wyłącznie wpłat na produkty spełniające kryteria IKZE określone w ustawie o indywidualnych kontach emerytalnych zabezpieczenia emerytalnego.

Nie każda polisa z elementem oszczędnościowym lub emerytalnym automatycznie daje prawo do ulgi podatkowej. Produkt musi być formalnie zarejestrowany jako IKZE w Urzędzie Komisji Nadzoru Finansowego. Przed zawarciem umowy warto zweryfikować, czy dany produkt jest rzeczywiście zarejestrowany jako IKZE i uprawnia do ulgi podatkowej.

Warto również pamiętać, że wpłaty na IKZE nie stanowią kosztów uzyskania przychodów w działalności gospodarczej, co potwierdza interpretacja z października 2023 r. (sygn. 0113-KDIPT2-2.4011.592.2023.2.KK). Są one traktowane jako wydatki osobiste przedsiębiorcy i mogą być jedynie odliczone od dochodu na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 2b ustawy o PIT.

Podsumowanie – na co zwrócić szczególną uwagę?

• Limity na 2025 rok: 10 407,60 zł (standard) / 15 611,40 zł (przedsiębiorcy).
• Limity na 2026 rok: 11 304 zł (standard) / 16 956 zł (przedsiębiorcy).
• Przedsiębiorcy mogą odliczyć więcej – limit 1,5-krotności podstawowego limitu to znacząca korzyść dla osób prowadzących działalność gospodarczą.
• Data obciążenia rachunku jest kluczowa – decyduje o roku podatkowym odliczenia.
• Zwrot środków (wypłata przed spełnieniem warunków) jest opodatkowany według skali jako przychód z innych źródeł, a zwrócone wpłaty nie mogą korzystać z odliczenia (art. 26 ust. 13a ustawy o PIT).
• Można korygować zeznanie – w ustawowych terminach (do 5 lat od upływu terminu płatności podatku).
• Emeryci też korzystają – osiąganie emerytury nie wyklucza z prawa do ulgi.
• Osoby o niskich dochodach (poniżej kwoty wolnej – 30 000 zł) mogą nie odnieść korzyści podatkowych.
• Odliczenie może być uwzględniane "na bieżąco" przez płatnika – pracownik otrzymuje wyższą pensję netto już w miesiącu wpłaty.

Podstawa prawna i źródła:
• Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. 2024 poz. 226 ze zm.);
• Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego (Dz.U. 2024 poz. 1772 ze zm.);
• Interpretacje indywidualne Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z lat 2022-2025;
• Informacje Ministerstwa Finansów oraz pigułki wiedzy Krajowej Informacji Skarbowej.

Monika Czekała, Doradca podatkowy nr wpisu 14485 (monika@metisfinanse.com)