Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Odzyskanie i sprzedaż nieruchomości odebranych na podstawie dekretów – skutki w PIT

RSM Poland – Audit, Tax, Consulting
Dzięki nam z odwagą spojrzysz w biznesową przyszłość
Piotr Wyrwa
Doradca podatkowy nr 12653
Odzyskanie i sprzedaż nieruchomości odebranych na podstawie dekretów – skutki w PIT
Odzyskanie i sprzedaż nieruchomości odebranych na podstawie dekretów – skutki w PIT
W czasach minionego już ustroju, powszechną praktyką organów państwa było stosowanie instytucji wywłaszczenia nieruchomości. Podstawą do takiego działania był np. dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, czy też dekret z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Choć wskazane akty legitymizowały wywłaszczenie w minionym ustroju, to osoby pozbawione mienia – w praktyce także ich spadkobiercy lub osoby, które nabyły uprawnienia do zwrotu nieruchomości – odzyskują takie nieruchomości albo otrzymują odszkodowanie z tego tytułu, jeżeli ich zwrot z różnych przyczyn nie jest możliwy.

W niniejszym artykule staram się omówić podstawowe konsekwencje podatkowe na gruncie PIT związane z odzyskaniem takich nieruchomości lub otrzymaniem za nie odszkodowań.

Odzyskanie wywłaszczonej nieruchomości

Zwrot zabranej uprzednio nieruchomości może budzić wątpliwości, co do swoich skutków podatkowych na gruncie ustawy o PIT. Można argumentować, że skoro dana osoba otrzymuje coś (nieruchomość) nie będąc zobowiązanym do zapłaty za nią, to po jej stronie powstaje przychód. Zgodnie bowiem z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o PIT, przychodami podatnika jest m.in. wartość rzeczy i praw otrzymanych nieodpłatnie.

Takie stanowisko, zdaniem autora, należy uznać za nieprawidłowe. Brak jest bowiem podstaw do przyjmowania, iż zwrot zabranej nieruchomości skutkuje jej nabyciem (w tym nabyciem nieodpłatnym).

Dla zrozumienia konsekwencji odzyskania nieruchomości wywłaszczonej na podstawie dekretu, kluczowe znaczenia ma założenie, iż formalne odzyskanie zabranego mienia nie wiąże się z jego nabyciem. Taką sytuację należy utożsamiać jedynie z przywróceniem niesłusznie zabranego prawa własności, czyli instytucją tzw. „restytucji”.

Powyższa teza jest akceptowana w praktyce organów podatkowych i sądów administracyjnych. Wyraz temu poglądowi dano m.in. w Uchwale Składu Siedmiu Sędziów NSA z 17 grudnia 1996 r. (sygn. FPS 7/96) gdzie wskazano, że: „Przywracając stan prawny, który istniał przed wydaniem decyzji o wywłaszczeniu, decyzja o zwrocie nieruchomości pełni funkcję restytucyjną, czyli jest aktem prawnym, który wywiera bezpośrednio skutki w sferze prawa cywilnego […]. Decyzja o zwrocie powoduje przejście prawa własności na dotychczasowego właściciela, jednakże nie kreuje tego prawa; przywraca tylko wcześniej panujące stosunki prawnorzeczowe. […] Zwrot nieruchomości następuje […] na podstawie decyzji administracyjnej, która przywraca /restytuuje/ stronę podmiotową stosunku prawnorzeczowego odnośnie do wywłaszczonej nieruchomości do stanu sprzed wywłaszczenia. Nie stanowi więc "nabycia" nieruchomości […]”.

Podobny pogląd prezentowany jest także przez sądy powszechne, np. w uchwale Sądu Najwyższego z 25 stycznia 1996 r. (sygn. III AZP 31/95), jak również przez organy podatkowe np. Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach w interpretacji z 19 maja 2015 r. (sygn. IBPBII/1/4515-32/15/AŻ).

Podsumowując powyższe, skoro decyzja o zwrocie nieruchomości ma charakter restytucyjny (tj. nie kreuje prawa własności, lecz jedynie je przywraca) to brak jest podstaw do przyjęcia, iż w związku z otrzymaniem zabranego mienia dochodzi do jego (powtórnego) nabycia. W konsekwencji, otrzymanie zwrotu nie będzie skutkować powstaniem przychodu opodatkowanego PIT.

Sprzedaż odzyskanej nieruchomości

Choć samo odzyskanie zabranej nieruchomości jest neutralne na gruncie PIT, to nie powinno budzić wątpliwości, że jej późniejsza sprzedaż będzie zdarzeniem które, co do zasady, może skutkować powstaniem podlegającego opodatkowaniu przychodu.

Stosownie do art. 10 ust. 1 pkt 8) ustawy o PIT, źródłem przychodu jest m.in. odpłatne zbycie nieruchomości, jeżeli nie następuje w ramach działalności gospodarczej i zostało dokonane przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie.

Z przepisu wynika, że sprzedaż nieruchomości – o ile nie następuje w ramach prowadzonej działalności gospodarczej – podlega opodatkowaniu PIT jedynie wówczas, gdy nastąpi wcześniej niż przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło jej nabycie. Zatem dla rozstrzygnięcia przedstawionego problemu zasadnicze znaczenie ma ustalenie, w którym momencie podatnik nabył odzyskaną nieruchomość.

Zdaniem autora, brak jest podstaw do przyjęcia, że to odzyskanie nieruchomości wyznacza moment, w którym uprawniony ją nabył. Moment nabycia (wejścia w posiadanie) nieruchomości powinien być odnoszony jeszcze do okresu zanim nastąpiło jej wywłaszczenie. Jak wskazano powyżej, zwrot nieruchomości nie kreuje na nowo prawa własności do nieruchomości (z czym może wiązać się jej nabycie), lecz ma charakter restytucyjny – przywracający zaistniały już poprzednio stan własności.

Tym samym, zważywszy na lata w jakich następowało wywłaszczenie z nieruchomości na podstawie dekretów (tj. okres sprzed III RP), zbycie odzyskanych nieruchomości przez osoby niesłusznie pozbawione prawa własności nie będzie generalnie podlegać opodatkowaniu PIT, z uwagi na upływ 5 letniego terminu, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8) ustawy o PIT.

Z drugiej strony, odmiennie należy rozpatrywać sytuację, w której zwrot nieruchomości następuje nie na rzecz jej „pierwotnego” właściciela, ale na rzecz jego spadkobierców – co zważywszy na okres, w jakim nieruchomości były wywłaszczane jest powszechnym zjawiskiem. W przypadku takich osób– zdaniem autora należy – przyjąć, iż nabycie nieruchomości nie następuje z momentem jej uzyskania, lecz z chwilą nabycia spadku po osobie, której odebrano tę nieruchomość. Oznacza to, że upływ 5 letniego terminu liczony powinien być od momentu, w którym nastąpiło nabycie spadku (obejmującego uprawnienie do dochodzenia zwrotu niesłusznie przejętej przez państwo nieruchomości), a nie momentu w którym nastąpiło skuteczne wyegzekwowanie tego prawa.

Należy jednak wskazać, iż w praktyce spotykane jest również stanowisko odmienne od zaprezentowanego powyżej (np. w interpretacji Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 2 września 2014 r.; sygn. ITPB2/415-587/14/DSZ).


Otrzymanie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość

Niekiedy osoby domagające się zwrotu odebranej własności nie otrzymują nieruchomości, lecz odszkodowanie – kwoty są zasądzane na rzecz poszkodowanych lub ich spadkobierców przez sądy powszechne. Należy zauważyć, że tego rodzaju przysporzenie może, co do zasady, korzystać ze zwolnienia z opodatkowania PIT.

Polecamy: Monitor Księgowego – prenumerata

Stosownie bowiem do art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT zwolnione z PIT są m.in. otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw, z pewnymi wyjątkami, które nie znajdują jednak zastosowania w niniejszej sprawie.

Mając na uwadze, że przyznając odszkodowanie sądy działają w oparciu o przepisy ustaw (w szczególności art. 361 § 1 i 417 Kodeksu cywilnego), to wartość otrzymanego odszkodowania powinna zostać objęta zwolnieniem z PIT.

Taki pogląd zaprezentował m.in. Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji z 9 września 2014 r. (sygn. IPPB4/415-458/14-4/MS). Niemniej organy wskazują jednocześnie, że co prawda zwolniona z podatku jest wartość odszkodowania, lecz nie dotyczy to kwoty zasądzonych odsetek. W ich opinii, odsetki mają charakter uboczny względem świadczenia głównego (są skutkiem nie wykonania zobowiązań i nie są związane wprost z poniesioną szkodą).

Piotr Wyrwa, Doradca podatkowy 12653, Tax Consultant, RSM Poland

Przygotuj się do stosowania nowych przepisów!
Przygotuj się do stosowania nowych przepisów!

Poradnik prezentuje praktyczne wskazówki, w jaki sposób dostosować się do zmian w podatkach i wynagrodzeniach wprowadzanych nowelizacją Polskiego Ładu.

Tyko teraz książka + ebook w PREZENCIE
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Podatek od spadków i darowizn
    certificate
    Jak zdobyć Certyfikat:
    • Czytaj artykuły
    • Rozwiązuj testy
    • Zdobądź certyfikat
    1/10
    Podatkowi od spadków i darowizn nie podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem:
    spadku
    darowizny
    odpłatnego zniesienia współwłasności
    zasiedzenia
    Następne
    Księgowość
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Zaświadczenia podatkowe - nowe wzory od 7 lipca 2022 r. Zaświadczenie o niezaleganiu w podatkach (ZAS-W) i inne
    Minister Finansów przygotował projekt rozporządzenia, które zmieni rozporządzenie w sprawie zaświadczeń wydawanych przez organy podatkowe. Rozporządzenie to zmieni w szczególności wzory zaświadczeń podatkowych w tym zaświadczenia o niezaleganiu w podatkach lub stwierdzającego stan zaległości (ZAS-W), zaświadczenia o wysokości obrotu w podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym, a także dochodu podatnika w podatku dochodowym od osób fizycznych (ZAS-DF) i zaświadczenia o wysokości obrotu w podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym, a także dochodu podatnika w podatku dochodowym od osób prawnych (ZAS-DP). Ponadto pojawi się nowe zaświadczenie o wysokości przychodu, dochodu, podatku należnego oraz składek na ubezpieczenia wykazane w podatku dochodowym od osób fizycznych (ZAS-DFU).
    Handel na targowisku - co warto wiedzieć?
    Targowiska stanowią tradycyjną alternatywę dla nowoczesnych centrów handlowych. Pomimo radykalnej zmiany struktury handlu w ostatnich 30 latach, liczne grono osób w dalszym ciągu wybiera zakupy na targu. Targowiska to nie tylko okazje do niższych cen niszowych produktów ale również specyficzne uregulowania prawne.
    Zmiany w PIT od 1 lipca 2022 r. Niskie Podatki?
    1 lipca 2022 r. wchodzą w życie zmiany podatkowe (głównie w podatku dochodowym od osób fizycznych - PIT), które mają na celu skorygowanie błędów podatkowego Polskiego Ładu. Nowelizację z 9 czerwca, która wprowadza te zmiany określa się potocznie "Polski Ład 2.0" a Ministerstwo Finansów na jej określenie posługuje się frazą "Niskie Podatki". W komunikacie z 30 czerwca resort finansów wskazuje najważniejsze nowości podatkowe, które zaczną obowiązywać od lipca.
    Podatki od 1 lipca 2022 r. Najważniejsze zmiany i pułapki nowych przepisów
    Księgowi pod koniec czerwca 2022 r. mają wrażenie jakby już zleciał cały rok. Jeszcze ostatni CIT do złożenia, podpis na sprawozdaniu a tu już trzeba chyba kolejny rok zamykać …. gdzie się podziały te miesiące? Spokojnie, to tylko nowelizacja przepisów podatkowych. Dla odmiany tym razem w połowie roku i - by wzmocnić efekt – zmiany obowiązują od samego początku niezwykłego 2022 roku. Co się zmienia w PIT od 1 lipca? Na jakie pułapki trzeba uważać?
    Kiedy dywidenda krajowa nie jest objęta podatkiem u źródła?
    Jakie warunki muszą zostać spełnione, żeby dywidenda krajowa została zwolniona z podatku u źródła?
    Obowiązek integracji kasy fiskalnej z terminalem płatniczym dopiero od 2025 roku
    Ministerstwo Finansów w komunikacie z 29 czerwca 2022 r. poinformowało o odroczeniu obowiązku integracji kas rejestrujących online z terminalem płatniczym do 1 stycznia 2025 r. Pierwotnie ta integracja miała być obowiązkowa od 1 lipca 2022 r.
    Badanie: aż 66 proc. firm nadal korzysta z faktur papierowych
    Aż 66 proc. firm w Polsce nadal korzysta z faktur papierowych. Tylko 17 proc. firm wystawia je jedynie w formie elektronicznej – wynika z badania dotyczącego stosowania w Polsce faktur.
    Zmiany w CIT od 2023 roku. Uchylenie przepisów o tzw. ukrytej dywidendzie
    Ministerstwo Finansów przygotowało projekt obszernej nowelizacji podatku dochodowego od osób prawnych. Projekt ten zakłada m.in. uchylenie przepisów o tzw. ukrytej dywidendzie, które miały wejść w życie 1 stycznia 2023 r.
    ZUS: na zmianach podatkowych od 1 lipca skorzysta 3,1 mln emerytów i rencistów
    1 lipca w życie wchodzą ważne zmiany podatkowe, które obejmą emerytów i rencistów. Na zmianach zyska ok. 3,1 mln osób, które za cały 2022 r. zapłacą niższy podatek niż na zasadach z roku ubiegłego. Świadczenie na rękę może wzrosnąć nawet o ponad 100 zł – poinformował ZUS.
    Cyfryzacja KAS. Ponad 10 mln faktur testowych w KSeF. 66% firm w Polsce wystawia faktury papierowe
    Odnotowaliśmy w środowiskach testowych 804 tys. uwierzytelnień w systemie i 10,4 mln wystawionych faktur testowych w systemie KSeF – powiedział PAP wiceminister finansów i szef Krajowej Administracji Skarbowej Bartosz Zbaraszczuk. Aż 66 proc. firm w Polsce nadal korzysta z faktur papierowych. Tylko 17 proc. firm wystawia je jedynie w formie elektronicznej – wynika z badania dotyczącego stosowania w Polsce faktur.
    Opłata od deszczu. Kto zapłaci podatek od deszczu?
    Opłata za zmniejszenie naturalnej retencji terenowej to potocznie podatek od deszczu. Ten rodzaj daniny publicznej obciąża właścicieli nieruchomości z określonym dolnym limitem powierzchni, których określona część jest „zabetonowana” poprzez utworzenie np. parkingu lub asfaltowego podjazdu do garażu. Nie wszyscy wiedzą o istnieniu tego obowiązku. Korzystniej jest zapłacić z własnej inicjatywy niż narażać się na interwencje fiskusa oraz odsetki od niezapłaconej w terminie należności.
    Fogiel: tarcze antyinflacyjne w razie potrzeby będą przedłużane
    Na razie tarcza antyinflacyjna jest przedłużona o kilka miesięcy. Jeżeli będzie taka potrzeba, to te tarcze będą przedłużane - powiedział w środę rzecznik PiS Radosław Fogiel. "Będziemy pomagać Polakom tak długo, jak sytuacja będzie tego wymagać" - zapewnił.
    Maląg: obywatele Ukrainy mogą wnioskować o pomoc w uzyskaniu nostryfikacji dyplomu ukończenia studiów
    W systemie praca.gov.pl obywatele Ukrainy mogą już składać wnioski o przyznanie finansowania opłaty pobieranej przez uczelnie wyższe za postępowanie nostryfikacyjne lub postępowanie w sprawie potwierdzenia ukończenia studiów na określonym poziomie - poinformowała PAP szefowa MRiPS Marlena Maląg.
    Czym jest poręczenie za dług? Jak wyegzekwować poręczenie?
    Poręczenie to forma zabezpieczenia płatności przez dłużnika, która jest bardzo często wykorzystywana w praktyce gospodarczej. Przyczyną dużej popularności poręczenia może być fakt, iż jest to forma stosunkowo prosta i wygodna dla wierzyciela. Co więcej, udzielenie poręczenia nie powoduje zbyt wielu formalności. Co jeszcze warto wiedzieć na ten temat?
    Koszty windykacji - ile wynoszą? Czy można prowadzić windykację na koszt dłużnika?
    Zwlekający z zapłatą kontrahenci to niechlubny standard w polskich firmach. Niestety niemal każdy przedsiębiorca spotyka się w końcu z sytuacją, w której druga strona transakcji będzie zwlekać z regulacją wymagalnych zobowiązań. Przyczyny takiego stanu rzeczy bywają różne, a w wielu przypadkach koniecznością okazuje się wszczęcie sprawy sądowej. Warto wiedzieć, że kosztami postępowania można obciążyć dłużnika.
    Inflacja i rosnące stopy procentowe NBP. Czy Polacy oszczędzają? Czy chronią swoje oszczędności?
    Inflacja osiągnęła już w 2022 roku poziomy nienotowane od ponad dwudziestu lat. Większość prognoz sugeruje, że szybko rosnące ceny będą nam towarzyszyć przez dłuższy czas. Jak Polacy odnajdują się w obliczu inflacji? Czy nasza świadomość w tym zakresie jest wysoka? Jak podchodzimy do oszczędzania? Odpowiedzi na te pytania znajdziemy w najnowszych raportach autorstwa dr Katarzyny Sekścińskiej „Inflacja i stopy procentowe oczami polskiego konsumenta 2022” oraz „Postawy Polaków Wobec Finansów 2022”.
    Rozliczenie CIT za 2021 rok - do kiedy?
    Ministerstwo Finansów przypomina, że 30 czerwca 2022 r. upływa termin rozliczenia rocznego podatku za 2021 r. dla większości podatników podatku dochodowego od osób prawnych. Termin złożenia deklaracji o wysokości osiągniętego dochodu i należnego ryczałtu od dochodów spółek kapitałowych (CIT-8E) został przesunięty do 30 września 2022 r.
    JPK/PIT i JPK/CIT - od kiedy?
    Nowelizacja ustawy o PIT (oraz niektórych innych ustaw) z 9 czerwca 2022 r. odroczyła terminy wejścia w życie przepisów dotyczących prowadzenia ewidencji podatkowych przy użyciu programów komputerowych, a także obowiązku ich przesyłania w formie ustrukturyzowanej do urzędu skarbowego (tzw. JPK/PIT i JPK/CIT). Od kiedy podatnicy będą mieli obowiązek elektronicznego prowadzenia ewidencji podatkowych i wysyłania JPK/PIT lub JPK/CIT?
    PUE ZUS stanie się niedługo częścią platformy gov.pl
    Platforma Usług Elektronicznych ZUS stanie się niedługo częścią wielkiej platformy gov.pl – zapowiedziała prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prof. Gertruda Uścińska. Dodała, że rozwijane będą funkcjonujące rozwiązania informatyczne, np. e-wizyty i e-wnioski, będzie też więcej aplikacji mobilnych.
    Zwolnienie z VAT i cła przywozu towarów do zwalczania skutków COVID-19 tylko do 30 czerwca 2022 r.
    Decyzja Komisji Europejskiej zwalniająca z cła i VAT przywóz spoza Unii Europejskiej towarów potrzebnych do zwalczania skutków epidemii COVID-19 obowiązuje do 30 czerwca 2022 r. Ministerstwo Finansów informuje, że zwolnienie to nie będzie przedłużone.
    Odliczenie VAT od zakupów dokonanych przed rejestracją do VAT - rozliczenie podatku naliczonego
    Obniżenie podatku należnego o podatek naliczony zawarty w otrzymanych fakturach to fundamentalne prawo przysługujące podatnikom VAT. Jednym z warunków dokonania odliczenia jest rejestracja jako podatnik VAT czynny. Brak formalnej rejestracji w chwili dokonywania zakupów nie pozbawia jednak prawa do odliczenia podatku naliczonego od zakupów, o ile będą one wykorzystywane na potrzeby czynności opodatkowanych. Wymaga to odpowiedniego wypełnienia formularza VAT-R.
    Waloryzacja umów w zamówieniach publicznych - założenia specustawy
    Ministerstwo Rozwoju i Technologii przygotowuje specustawę, która ułatwi waloryzację kontraktów we wszystkich kategoriach umów objętych zamówieniami publicznymi. Dla umów zawartych przed 1 stycznia 2021 r. będzie możliwość wprowadzenia klauzul waloryzacyjnych, a w umowach zawartych po tej dacie możliwe będzie podniesienie limitów waloryzacji.
    „Podatek Belki”. RPO pisze do Minister Finansów.
    Obywatele są zaniepokojeni szybkim wzrostem cen towarów i usług. W tym kontekście pytają o zasadność dalszego opodatkowania zysków kapitałowych, znanego jako ”podatek Belki”. Jest on dużym obciążeniem fiskalnym dla gospodarstw domowych - nie tylko wobec dwucyfrowej inflacji, ale i niskiego oprocentowania lokat oraz w dobie kryzysu po pandemii, a także wojny w Ukrainie.
    KAS: Jak klienci oceniają wizytę w urzędzie skarbowym – wyniki badania
    W ramach programu „Klient w centrum uwagi KAS” od kwietnia 2021 r. prowadzono internetowe badanie ankietowe wśród osób odwiedzających urzędy skarbowe. W ciągu roku spłynęło ponad 108 tys. wypełnionych ankiet, z których wynika, że ogólny poziom satysfakcji klientów wyniósł 82%. Wyniki badania są wykorzystywane do projektowania nowych rozwiązań i ulepszania obsługi w urzędach.
    Polski Ład 2.0 – zmiany podatkowe od 1 lipca 2022 r. Stawki, skala podatkowa, ulgi, składka zdrowotna i inne nowości
    Ustawa z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw, tzw. „Polski Ład 2.0” została podpisana przez Prezydenta w dniu 13 czerwca 2022 r., natomiast 15 czerwca 2022 r. opublikowano ustawę w Dzienniku Ustaw (poz. 1265). Poniżej przedstawiamy zbiór najważniejszych planowanych zmian. W zdecydowanej większości zmiany mają wejść w życie od 1 lipca 2022 r.