Czy darowizna dla współmałżonka w separacji będzie zwolniona z podatku?

Darowizna

Ogólne przepisy dotyczące darowizny znajdują się w kodeksie cywilnym (ustawa z dnia 23 kwietnia 1964r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.).

Darowizna jest rodzajem umowy polegającej na nieodpłatnym przekazaniu danego składnika majtku. Umowa dojdzie do skutku, jeżeli obie jej strony złożą zgodne oświadczenie woli w tym zakresie.

Polecamy: serwis Podatki osobiste

Opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t. j. Dz. U. z 2009r. Nr 93, poz. 768 ze zm.), zwanej dalej ustawą).

Obowiązek podatkowy

Momentem powstania obowiązku odprowadzenia podatku jest:

-  chwila złożenia oświadczenia woli przez dokonującego darowizny, jeżeli darowizna dokonywana jest w formie aktu notarialnego,

-  moment spełnienia świadczenia przez darczyńcę, gdy umowa nie jest zawarta w formie aktu notarialnego,

- chwila złożenia stosownych oświadczeń woli obu stron, jeżeli przepisy wymagają szczególnej formy (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy).

Zasadą jest opodatkowanie darowizny. Wyjątkiem zaś sytuacja, gdy dana osoba należy do jednej z trzech grup podatkowych.

Zakwalifikowanie danej osoby do określonej grupy dokonywane jest na podstawie osobistego stosunku tej osoby - nabywcy do darczyńcy (osoby, od której lub po której zostały nabyte rzeczy i prawa majątkowe). Chodzi tu przede wszystkim o więzi o charakterze obiektywnym wyznaczonym przez stopień pokrewieństwa i powinowactwa.

W zależności od osobistego stosunku danej osoby do darczyńcy można (po spełnieniu kilku warunków) w ogóle nie płacić podatku lub odprowadzać go w mniejszej wysokości.

Do pierwszej grupy podatkowej zalicza się: małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów (art. 14 ust.3 pkt 1 ustawy).

Wspomniane warunki są następujące:

1. Opodatkowaniu nie  podlega nabycie (przez nabywcę zaliczonego do I grupy podatkowej) od jednej osoby własności rzeczy i praw majątkowych o ‘czystej wartości’, która nie przekracza kwoty wolnej od podatku w wysokości 9.637 zł (art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy); z takiego zwolnienia podatkowego od powyższych kwot można skorzystać raz na 5 lat (dotyczy to każdej grupy podatkowej); przy obliczaniu podatku zlicza się wartość wszystkich darowizn z ostatnich 5 lat.

2. Nabycie własności rzeczy i praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, będzie zwolnione od podatku, jeżeli:

a) dokonają oni zgłoszenia nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, natomiast w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia w terminie 6 miesięcy a od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku (art. 4a ust. 1 ustawy z zastrzeżeniem ust. 2 i 4),

b) udokumentują otrzymanie środków, dowodem przekazania na rachunek bankowy nabywcy albo na jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym, jeżeli:                                                                                                                
-  otrzymane środki są środkami pieniężnymi nabytymi w drodze darowizny lub polecenia darczyńcy,
-  wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby w okresie 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, doliczona do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych, przekracza kwotę 9.637 zł (art. 4a ust.4 ustawy).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 14 kwietnia 2011 roku (III SA/Po 65/11), stwierdził, że "Na rachunek bankowy nabywcy" nie oznacza, że musi to być konto, jakie bank prowadzi dla obdarowanego.

Polecamy: Faktura VAT od A do Z

Do grupy osób, którym przysługuje zwolnienie, o którym mowa w art. 4a ustawy, nie zalicza się zięcia, synowej i teściów, a także osób pozostających w nieformalnych związkach.

c)  w chwili nabycia nabywca posiadał:                                                                                               
- obywatelstwo polskie lub                                                                                                                       
- obywatelstwo jednego z państw członkowskich Unii Europejskiej lub                                                         
- obywatelstwo państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub
- miał miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub na terytorium takiego państwa.

Niespełnienie powyższych warunków powoduje, że nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych podlega opodatkowaniu na zasadach określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej.

Sytuacja osób będących w separacji

Kodeks rodzinny i opiekuńczy (ustawa z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.)) wskazuje w art. 61¹ § 1, że każdy z małżonków może żądać, żeby sąd orzekł separację, pod warunkiem nastąpienia pomiędzy nimi zupełnego rozkładu pożycia.

Jeżeli przepisy nie przewidują nic innego, to orzeczenie separacji ma takie same skutki dla małżonków jak orzeczenie rozwiązania małżeństwa przez rozwód.

Separacja nie powoduje jednak, że małżeństwo przestaje istnieć. Małżonkowie cały czas pozostają w małżeństwie - pomimo separacji orzeczonej przez Sąd małżeństwo nadal trwa.

Separacja wywołuje jednak pewne skutki m.in. powstaje rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami, małżonkowie nie dziedziczą  po sobie (chyba, że w drodze testamentu) i inne.

Przepisy podatkowe nie wprowadzają innego sposobu traktowania małżeństwa, dlatego mają tu zastosowanie regulacje kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Ustawa o podatku od spadków i darowizn wśród osób należących do pierwszej grupy podatkowej nie wprowadza rozróżnienia pomiędzy małżonkami a małżonkami będącymi w separacji.

Przepisy podatkowe, małżonków będących w separacji, traktują tak samo, jak małżonków trwających w małżeństwie. Nie można tak samo traktować skutków prawno-podatkowych rozwodu i separacji. Małżonkowie w trakcie trwania separacji nadal pozostają zakwalifikowani do pierwszej grupy podatkowej. Jeśli zatem jeden z małżonków będących w separacji, dokona darowizny na rzecz drugiego, to drugi może korzystać ze zwolnienia podatkowego przewidzianego dla osób zakwalifikowanych do pierwszej grupy podatkowej, o ile spełni wyżej opisane warunki.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 23 kwietnia 2008 roku (II FSK 373/07) orzekł, że wobec małżonków, wobec których orzeczono separację, należy przyjąć te same zasady opodatkowania darowizn pomiędzy nimi, jakie odnoszą się do małżonków. Dopóki nie ustaną skutki małżeństwa zawartego stosownie do przepisu art. 1 § 1 k.r.o., małżonkowie podlegają rozliczeniu z tytułu podatku od spadków i darowizn według zasad przewidzianych dla tej grupy podatkowej.

Źródło: indywidualna interpretacja podatkowa z 9 września 2011 roku, wydana przez Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach (nr IBPBII/1/436-295/11/MCZ).