VAT wykazany na fakturze trzeba zapłacić

Na szczególną rolę faktury wpływ ma również przepis art. 108 ustawy o VAT.

Przepis ten bowiem określa swoistą samodzielną przesłankę obowiązku zapłacenia podatku z uwagi na fakt wystawienia faktury.

Jest faktura - płać podatek!

Przepis ten nakłada obowiązek zapłacenia podatku VAT w sytuacji, gdy z określoną transakcją przepisy nie wiązały obowiązku zapłaty podatku oraz sytuacje, gdy transakcji nie było, a fakturę wystawiono.

Tego rodzaju regulacja wydaje się przy tym w pełni uzasadniona. Podatnik, który otrzyma taką fakturę może skorzystać z prawa obniżenia podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wynikającego z takiej faktury. W sytuacji, gdy podatek z wystawionej faktury nie był opłacony powstaje strata z fiskalnego punktu widzenia interesów państwa.

Zgodnie z brzmieniem tego przepisu (art. 108 ust. 1 ustawy o VAT):

„W przypadku gdy osoba prawna, jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej lub osoba fizyczna wystawi fakturę, w której wykaże kwotę podatku, jest obowiązana do jego zapłaty.”

Polecamy: serwis VAT

Polecamy: serwis Koszty

Jak wynika z treści powyższego przepisu obowiązek zapłaty podatku występuje w oderwaniu od transakcji, z racji samego wystawienia faktury.

Przepis ten nie ma zastosowania, gdy podatnik dokonuje odpłatnej dostawy towarów lub świadczenia usług, podlegających obowiązkowi podatkowemu oraz czynność tą dokumentuje fakturą. Wówczas powstanie obowiązku podatkowego wywołane jest zdarzeniem, które podlega opodatkowaniu.

Przedmiotowy przepis odnosi się więc do „pozostałych” przypadków. Odnotować przy tym należy, iż regulacja o tożsamej treści zawarta jest w przepisach wspólnotowych – rodzima regulacja stanowi wdrożenie przepisów unijnych, dotyczących podatku od wartości dodanej na grunt polskiego prawa. Ma to ten skutek, że decydujący głos w tej sprawie należy do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, który orzeka w sprawie dotyczącej omawianej instytucji.

Tylko podatnik ma obowiązek płacić VAT

Treść przywołanego przepisu wskazywać może, że bez znaczenia jest to kto wystawił fakturę. Idąc tym tokiem rozumowania – obowiązek zapłaty podatku istnieje niezależnie od tego czy faktura została wystawiona przez podatnika, czy osobę, która podatnikiem nie jest. Kwestię tą odmiennie ocenił ETS.

Trybunał bowiem stwierdził, że nie można uznać za podatek VAT, podatku który został omyłkowo wykazany na fakturze przez podmiot, który nie działał jako podatnik. Kryterium przyjętym przez ETS jest więc status osoby wystawiającej fakturę.

Dodać przy tym należy, że obowiązek zapłacenia podatku z wystawionej faktury obciąża wszystkie kategorie podatników, tj. zarejestrowanych i niezarejestrowanych, czynnych i zwolnionych. Stanowisko ETS w tym zakresie, choć wyrażone w sprawie indywidualnej, z pewnością wyznaczać będzie kierunek interpretacji art. 108 ust. 1 ustawy o VAT.

Podmiot, który wystawił fakturę pomimo, iż nie ciążył na nim taki obowiązek może próbować bronić się przed zapłatą podatku tłumacząc się błędem. Przyczyna wystawienia faktury nie ma jednak znaczenia, tym samym takie tłumaczenie nie zwalnia z obowiązku zapłacenia podatku.

W jakich przypadkach ma zastosowanie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT?

Przepis ten będzie miał zastosowanie, gdy czynność objęta fakturą nie jest objęta obowiązkiem podatkowym albo była zwolniona od podatku. Dyspozycję przedmiotowego przepisu wypełniać będzie również sytuacja, gdy czynność wykazana w fakturze nie była w ogóle zrealizowana.

Ustawodawca nakładając w przedstawionych wyżej okolicznościach na wystawcę faktury obowiązek zapłaty podatku VAT nie wskazał na sposób jego rozliczenia. Problem może bowiem dotyczyć kwestii czy należy ten podatek rozliczyć w deklaracji.

Dominujące stanowisko z jakim można się spotkać wskazuje na to, że podatek z takiej faktury nie podlega rozliczeniu w deklaracji. Powinien on przy tym być odrębnie wpłacony do urzędu skarbowego.

W ustawie o podatku od towarów i usług wskazano przy tym, że zapłata tego podatku powinna nastąpić w terminie do 25 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym została wystawiona taka faktura.

Czy można odliczyć VAT od takiej faktury?

Niestety nie. Na poparcie takiego stanowiska można przytoczyć jedno z orzeczeń Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (w sprawie C-342/87 - Genius Holding BV v. Staatssecretaris van Financiën), który stwierdził, że sama faktura nie tworzy prawa do odliczenia, zaś prawo do odliczenia nie znajduje zastosowania w przypadku podatku, który jest należny wyłącznie z tego powodu, że został wykazany na fakturze.

Prawo do odliczenia podatku naliczonego dotyczyć może wyłącznie tych czynności, które faktycznie zostały dokonane (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 14 września 2010 r. - sygn. akt I SA/Gd 289/10).

Na uwagę zasługuje również zapis art. 108 ust. 2 ustawy o VAT. Przepis ten brzmi: „Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio, w przypadku gdy podatnik wystawi fakturę, w której wykaże kwotę podatku wyższą od kwoty podatku należnego.”

Powyższa regulacja, odmiennie niż zapis ust. 1 przywołanego przepisu, zawęża krąg adresatów – dotyczy bowiem podatników – tylko bowiem ci mają prawo do wystawienia faktury. Regulacja ta ma zastosowanie w sytuacjach, gdy podatnik na wystawionej fakturze wykaże kwotę podatku wyższą od kwoty podatku należnego.

Czynność więc jest z gruntu opodatkowana, jedynie podatnik w wystawionej fakturze wykazał wyższą kwotę podatku niżby to wynikało z przepisów. Przykładem może być zastosowanie stawki podstawowej (obecnie 23 %), w sytuacji, gdy do danej czynności ma zastosowanie stawka preferencyjna.

Odnosząc się natomiast do kwestii prawa do odliczenia podatku naliczonego z takiej faktury przywołać należy przyjętą linię orzeczniczą – fakt zastosowania niewłaściwej stawki na fakturze nie pozbawia jej waloru dokumentu, uprawniającego do dokonania odliczenia wykazanej w niej kwoty podatku.