Czy kary umowne i odszkodowania są opodatkowane VAT

Z zasady kary i odszkodowania nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Wynika to stąd, że odszkodowania i kary umowne nie są związane z żadną czynnością, która miałaby charakter świadczenia ze strony kontrahenta zobowiązanego do takiego odszkodowania i w związku z tym nie podlegają opodatkowaniu.
Nie jest to tak oczywiste jednak dla organów podatkowych, których interpretacje w tym zakresie wskazują raczej, że kary umowne i odszkodowania podlegają opodatkowaniu VAT.

Pewna spółka wystąpiła do MF o interpretację przepisów ustawy o VAT. Była to firma, która jako finansujący zawierała umowy leasingu operacyjnego samochodów oraz umowy połączone związane ze świadczeniem usług serwisowych. Spółka jako finansujący w ściśle określonych umową przypadkach mogła jednostronnie wypowiedzieć umowę leasingu, np. kiedy korzystający nie wykonał należycie zobowiązania z umowy. W takiej sytuacji przysługiwało finansującemu roszczenie o zapłatę przez korzystającego określonej kwoty.

VAT 2010

W związku z powyższym finansujący zwrócił się z pytaniem, czy otrzymane kwoty w związku z rozwiązaniem umów leasingu operacyjnego będą podlegały opodatkowaniu VAT.

W ocenie finansującego kwoty należne z tytułu rozwiązania oraz wygaśnięcia umów leasingu operacyjnego są odszkodowaniem w rozumieniu art. 471 k.c. oraz karą umowną - art. 483 kodeksu cywilnego, a jako takie nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

W odpowiedzi organ podatkowy uznał, że kwoty należne z tytułu rozwiązania umowy leasingu operacyjnego powinny być opodatkowane VAT. Ponieważ istnieją pewne składniki wynagrodzenia należnego finansującemu w związku z wykonanymi przez niego świadczeniami na rzecz korzystającego. I dlatego organ wskazał, iż zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o VAT jako takie wchodzą do podstawy opodatkowania z tytułu wykonywania przez finansującego pewnych czynności podlegających opodatkowaniu VAT.

Finansujący nie zgodził się ze stanowiskiem organu podatkowego i złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Warszawie, który skargę uwzględnił.  W wyroku z 1 kwietnia 2008 r. (sygn. III SA/Wa 2166/07) sąd zwrócił uwagę, że otrzymanego odszkodowania nie można uznać za wynagrodzenie w zmian za przekazany przez podatnika towar. W związku z powyższym otrzymane odszkodowania za niewykonanie umowy nie mieści się w ustawowym pojęciu dostawy towarów ani usług.

W ocenie WSA odszkodowanie jest pojęciem, które nie zostało zdefiniowane w ustawie o VAT. Natomiast według kodeksu cywilnego odszkodowanie jest zapłatą za wyrządzoną szkodę lub poniesione straty. W ocenie sądu błędne jest uznanie, że zapłata odszkodowania przez kontrahenta na rzecz strony jest wynagrodzeniem za świadczoną usługę.

Pojęcie odszkodowania należy rozumieć jako rekompensatę, zadośćuczynienie. Istotą odszkodowania nie jest odpłatność za pewne świadczenie, lecz rekompensata za pewna szkodę. W związku z powyższym nie mamy w takiej sytuacji do czynienia ze świadczeniem w zamian za wynagrodzenie. Bowiem wypłata pewnej kwoty wynika z konieczności niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. Ponadto nie można uznać odszkodowania za wynagrodzenie z tytułu jakiejkolwiek działalności gospodarczej.

WSA wskazał również, że opodatkowaniu VAT podlegają dostawa towarów i świadczenie usług za wynagrodzeniem, które winno mieć formę przysporzenia po stronie beneficjenta w związku z konkretnym świadczeniem. Sąd stwierdził również, że kara umowna faktycznie różni się od odszkodowania. Jednakże zarówno w przypadku zapłaty kar umownych nie ma mowy o ekwiwalentności w postaci świadczenia.

Sąd przyznał, że tylko niektóre odszkodowania mogą mieć charakter wynagrodzenia, np. w przypadku przymusowej dostawy na rzecz gminy gruntu pod inwestycje infrastrukturalne. Wtedy jest to wynagrodzenie za dostawę. W pozostałych przypadkach o opodatkowaniu odszkodowań ustawodawca nic nie wspomina. W związku z powyższym należy uznać, iż pozostałe rodzaje odszkodowań nie podlegają opodatkowaniu VAT.

W mojej opinii w wyżej przedstawionym wyroku WSA w Warszawie z 1 kwietnia 2008 r., III SA/Wa 2166/07, sąd słusznie stwierdził, że kary umowne oraz odszkodowanie nie podlegają VAT. Jednak z uwagi na możliwe inne stanowisko organów podatkowych w takich przypadkach, proponowałbym przed podjęciem decyzji co do nieopodatkowywania kar umownych zwrócić się przedtem o interpretację do MF.

Podatki 2010