Koszty prac badawczych i rozwojowych w księgach rachunkowych

Ustawa o rachunkowości nie precyzuje, jakiego rodzaju prace można zaliczyć do prac rozwojowych i w jaki sposób odróżnić je od prac badawczych. W literaturze przedmiotu proponuje się, aby przez prace badawcze rozumieć podejmowanie przez przedsiębiorstwo szeroko rozumianych działań wynalazczych i naukowych w celu zdobycia nowej wiedzy użytecznej gospodarczo. Jednocześnie poleca się, aby prace rozwojowe definiować jako podejmowanie przez przedsiębiorstwo działań – poprzedzających nowe lub zmienione operacje gospodarcze na skalę komercyjną – mających na celu praktyczne wdrożenie wyników badań lub innej wiedzy z wyraźnym zamiarem gospodarczego wykorzystania¹.

Na potrzeby praktyki uzasadnione jest skorzystanie z definicji podanej w Międzynarodowych Standardach Rachunkowości. Zgodnie z MSR nr 38 „Wartości niematerialne” do prac rozwojowych zalicza się w szczególności:

a) projektowanie, wykonanie i testowanie prototypów i modeli doświadczalnych (przed ich wdrożeniem do produkcji seryjnej lub użytkowania),

b) projektowanie narzędzi, przyrządów do obróbki, form i matryc z wykorzystaniem nowej technologii,

c) projektowanie, wykonanie i działanie linii próbnej, której wielkość nie umożliwia prowadzenia ekonomicznie uzasadnionej produkcji przeznaczonej na sprzedaż, oraz

d) projektowanie, wykonanie i badanie wybranych rozwiązań dotyczących nowych lub udoskonalonych materiałów, urządzeń, produktów, procesów, systemów lub usług².

Wartość początkowa prac rozwojowych może obejmować cenę ich nabycia od innych jednostek lub koszt wytworzenia siłami własnymi. Koszty wytworzenia obejmują: koszty bezpośrednio dotyczące danej pracy rozwojowej oraz uzasadnioną część kosztów pośrednio związanych z wykonaniem tej pracy. Do kosztów prac rozwojowych można zaliczyć koszty tzw. zewnętrznego finansowania (które wynikają z odsetek lub np. różnic kursowych), ponoszone przez jednostkę gospodarczą w związku z wykorzystywaniem kapitału pożyczkowego służącego finansowaniu prowadzonych prac. Koszty takie mogą być jednak zaliczane do kosztów prac rozwojowych jedynie wówczas, gdy można je bezpośrednio przyporządkować do wycenianego i powstałego dzięki pożyczonym środkom finansowym składnika aktywów, w tym przypadku kosztów prac rozwojowych. Aktywowane powinny być jedynie znaczne koszty prac rozwojowych, których zaliczenie w koszty w roku ich poniesienia zakłóciłoby współmierność przychodów i kosztów oraz spowodowało zniekształcenie wyniku finansowego.

• prace te są prowadzone przez jednostkę na własne potrzeby,

• zostały poniesione przed podjęciem produkcji lub zastosowaniem technologii,

• są wiarygodnie określone,

• techniczna przydatność rezultatów pracy rozwojowej została udokumentowana i przewiduje się, że w najbliższej przyszłości nastąpi wykorzystanie wyników tych prac,

• oczekuje się, że koszty prac rozwojowych zostaną pokryte spodziewanymi przychodami ze sprzedaży tych produktów lub zastosowania technologii.

Wszystkie koszty prac badawczych odpisuje się w pozostałe koszty operacyjne. Natomiast koszty ponoszone w czasie prowadzenia prac rozwojowych księguje się jako czynne rozliczenia międzyokresowe kosztów. Po zakończeniu tych prac suma poniesionych na nie kosztów jest rozliczana w zależności od uzyskanego efektu. Jeżeli prace rozwojowe zakończą się pozytywnie i warunki określone w art. 33 ust. 2 ustawy o rachunkowości zostaną spełnione, to koszty tych prac zarachowuje się na stronę Wn konta „Wartości niematerialne i prawne” (w analityce: „Koszty zakończonych prac rozwojowych”). W przypadku braku gospodarczego efektu prac rozwojowych koszty tych prac księguje się w ciężar konta „Pozostałe koszty operacyjne”. W myśl art. 33 ust. 3 ustawy o rachunkowości koszty prac rozwojowych powinny być systematycznie odpisywane w czasie nie dłuższym niż 5 lat.

Sposób ewidencji kosztów prac rozwojowych prezentuje przykład.

Przykład

dr hab. Ryszard Kamiński

wykładowca w Katedrze Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu

Podstawa prawna