Czy użytkownik nieruchomości jest podatnikiem podatków lokalnych

Przepisy ustawy o podatkach i opłatach lokalnych w art. 3 zawierają katalog podmiotów, na których ciąży obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości. Podobne w swej konstrukcji unormowania zawierają odpowiednio art. 3 ustawy o podatku rolnym oraz art. 2 ustawy o podatku leśnym. W przepisach tych jako podatników wskazanych podatków lokalnych obciążających grunty wymienia się m.in. właściciela, a także posiadacza samoistnego, na którym ciąży obowiązek podatkowy, jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w jego posiadaniu. Unormowania te nie odnoszą się natomiast do użytkownika.

Istota ograniczonego prawa rzeczowego, jakim jest użytkowanie, określona została w przepisach kodeksu cywilnego – art. 252 i nast. Nie wnikając w treść uprawnień użytkownika w tym miejscu wystarczy wskazać, iż użytkownik jest uprawniony do posiadania rzeczy. Użytkownik jest uprawnionym „posiadaczem zależnym” (zob. art. 336 k.c.). Przepisy kodeksu cywilnego, w tym wskazany art. 336, wyróżniają posiadanie samoistne oraz posiadanie zależne. Posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).

Mając na względzie wskazane powyżej rozróżnienie, nie można przyjąć, iż użytkownik obciążony będzie podatkiem jako posiadacz. Przepisy ustaw podatkowych jako podatnika wyraźnie wymieniają posiadacza samoistnego, czyli podmiot wykonujący swoje prawa jak właściciel. Natomiast z punktu widzenia prawa cywilnego inny charakter ma wykonywanie tego prawa przez posiadacza zależnego, którym jest użytkownik. Jeśliby przepisy ustaw podatkowych jako podatnika odpowiednio podatku od nieruchomości, rolnego, leśnego wskazywały jedynie na posiadacza, to nie budziłoby wątpliwości, iż do tej kategorii należałoby zaliczyć także użytkownika. Jednakże z uwagi na brzmienie przepisu należy uznać, iż użytkownik nie mieści się w żadnej z wymienionych kategorii podmiotów (nie jest właścicielem, nie będzie także posiadaczem samoistnym), tym samym to nie Pan w sensie formalnym będzie podatnikiem tego podatku, lecz właściciel nieruchomości.

Jednak należy zwrócić uwagę na jedną istotną kwestię. Mianowicie, w myśl art. 258 k.c w stosunkach wzajemnych między użytkownikiem a właścicielem użytkownik ponosi ciężary, które zgodnie z wymaganiami prawidłowej gospodarki powinny być pokrywane z pożytków rzeczy. Na gruncie tego przepisu w nauce prawa cywilnego analizując zakres obowiązków użytkownika uznano, iż należy do nich zaliczyć podatki i inne ciężary publiczne oraz obowiązkowe ubezpieczenia majątkowe (J. Majorowicz [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1, red. J. Ignatowicz, Warszawa 1972, s. 696; S. Rudnicki, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga druga – Własność i inne prawa rzeczowe, Warszawa 1999, s. 394; J. Szachułowicz [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. I, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 1999, E. Gniewek, Kodeks cywilny. Księga druga – Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz, Zakamycze, 2001). Jednocześnie podkreśla się, iż przepis ten ma znaczenie regresowe „w stosunkach wzajemnych między użytkownikiem a właścicielem rzeczy”. Natomiast nie przerzuca on na użytkownika odpowiedzialności w stosunkach zewnętrznych. A zatem odpowiedzialność za podatki, ubezpieczenia i temu podobne świadczenia ponosić będzie właściciel, co nie zmienia faktu, iż użytkownik jest obowiązany do rozliczenia się z właścicielem. Tym samym zapłaty podatku powinien dokonywać właściciel nieruchomości, gruntu.