Czy odszkodowanie od urzędu skarbowego obejmie utracone zyski

Tak, w kwocie odszkodowania mogą zostać uwzględnione nie tylko straty, jakie poniósł podatnik, ale i utracone zyski. Tak stanowią przepisy Ordynacji podatkowej po ostatniej nowelizacji. Została ona dostosowana do wcześniejszych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, który uznał, że łamią Konstytucję przepisy ograniczające odszkodowanie do poniesionej przez podatnika rzeczywistej szkody. Właściwym sądem do wniesienia pozwu o odszkodowanie nie jest jednak WSA, lecz sąd cywilny. Szczegóły w uzasadnieniu.

Prawo do odszkodowania, wypłacanego przez fiskusa pokrzywdzonemu podatnikowi w wyniku szkód wyrządzonych wadliwą decyzją, zależne jest od uchylenia albo stwierdzenia nieważności decyzji. Odszkodowanie może objąć zarówno poniesioną przez podatnika stratę, jak i utracone korzyści.

Innymi przykładami sytuacji, kiedy decyzja może zostać uchylona, jest wznowienie postępowania z uwagi na nieuczestniczenie strony w postępowaniu (ale nie z winy strony) albo wydanie decyzji bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu. Z kolei stwierdzenie nieważności decyzji zachodzi, gdy np. została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości (np. wydał ją naczelnik urzędu skarbowego w Krakowie, gdy właściwy był urząd z Poznania). Podobnie jest, gdy decyzja została wydana bez podstawy prawnej albo dotyczyła sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Nieważnością jest też dotknięta decyzja skierowana do osoby, której nie można było uznać za stronę w sprawie, czy też zawierająca wadę powodującą jej nieważność na mocy wyraźnie wskazanego przepisu prawa.

W podanych przykładach przyczyna wydania decyzji z naruszeniem zasad uczciwego postępowania leży zazwyczaj po stronie fiskusa. Często jednak – zwłaszcza przy wznowieniu postępowania – może być ona niezawiniona przez pracowników aparatu skarbowego. Przykładem może być ujawnienie nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, a nieznanych organowi, który ją wydał. Tak samo jest, gdy decyzja była oparta na innej decyzji lub orzeczeniu sądu, które zostały następnie uchylone lub zmienione w sposób mogący mieć wpływ na treść decyzji.

Warto wiedzieć, że MF próbowało przekonać parlamentarzystów do ograniczania wysokości odszkodowania, jeżeli szkoda powstała wskutek czynników niezależnych od urzędników skarbowych.

Może się zdarzyć, że szkoda została poniesiona dopiero wskutek uchylenia decyzji w wyniku wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji. Czasami też decyzja była wadliwa, ale nie można jej już wyeliminować – np. dlatego, że wydanie nowej decyzji orzekającej co do istoty sprawy nie mogłoby nastąpić z uwagi na upływ terminów przedawnienia.

Dochodzenie roszczenia następuje przed sądem powszechnym. Stosuje się przy tym przepisy Kodeksu cywilnego. Odszkodowanie można jednak uzyskać bezpośrednio od organu wydającego, jak się okazało, nieważną decyzję lub którą uchylono w wyniku wznowienia postępowania. Wniosek o odszkodowanie wnosi się do tego organu i to on orzeka o odszkodowaniu. W przypadku gdy sąd administracyjny stwierdził nieważność decyzji, o odszkodowaniu orzeka organ, który rozstrzygał sprawę w ostatniej instancji. Roszczenie o odszkodowanie przedawnia się po upływie 3 lat m.in. od dnia doręczenia decyzji uchylającej decyzję lub stwierdzającej jej nieważność.

Marta Pietrucha

specjalista w zakresie postępowania podatkowego