Jakie problemy mają księgowi ze środkami trwałymi stanowiącymi współwłasność

Wspólny zakup maszyny powinien zostać udokumentowany jedną fakturą VAT. Na fakturze dostawca powinien wymienić każdego z nabywców zgodnie z przepisami dotyczącymi VAT. Warto pamiętać, by zawrzeć stosowną umowę gospodarczą między współwłaścicielami rzeczy. Pozostałe zagadnienia bilansowe i podatkowe omawiamy w uzasadnieniu.

Aby odpowiedzieć na pytanie, należy zacząć od regulacji prawnych zawartych w Kodeksie cywilnym (art. 195–221). Na ich podstawie wiadomo, że:

•  własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom,

•  współwłasność jest albo współwłasnością w częściach ułamkowych, albo współwłasnością łączną,

•  istotną cechą współwłasności w częściach ułamkowych jest to, że każdy ze współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli,

•  do rozporządzania rzeczą wspólną oraz do innych czynności, które przekraczają zakres zwykłego zarządu, potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli,

•  do czynności zwykłego zarządu rzeczą wspólną potrzebna jest zgoda większości współwłaścicieli,

•  każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli,

•  pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów; w takim samym stosunku współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną.

Ustawa o rachunkowości, określając rzeczowe aktywa trwałe i zrównane z nimi (art. 3 ust. 1 pkt 12), wymienia kontrolowane przez jednostkę zasoby majątkowe o wiarygodnie określonej wartości, powstałe w wyniku przeszłych zdarzeń, które spowodują w przyszłości wpływ do jednostki korzyści ekonomicznych. Ruchomości będące współwłasnością są aktywami wspólnie kontrolowanymi. Informacje o takich wspólnych przedsięwzięciach (które nie podlegają konsolidacji) ustawa o rachunkowości zaleca zawrzeć w informacji dodatkowej i objaśnieniach do sprawozdania finansowego. W informacji tej podaje się w szczególności:

a) nazwę i zakres działalności wspólnego przedsięwzięcia,

b) procentowy udział,

c) części wspólnie kontrolowanych rzeczowych składników aktywów trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych,

d) zobowiązania zaciągnięte na potrzeby przedsięwzięcia lub zakupu używanych rzeczowych składników aktywów trwałych,

e) części zobowiązań wspólnie zaciągniętych,

f) przychody uzyskane ze wspólnego przedsięwzięcia i koszty z nimi związane,

g) zobowiązania warunkowe i inwestycyjne dotyczące wspólnego przedsięwzięcia.

Na potrzeby sprawozdawczości należy zatem zaprowadzić odpowiednią ewidencję (analitykę kont), wyodrębniającą udział w kosztach związanych z użytkowaniem wspólnego środka trwałego, jak też przychody uzyskane ze sprzedaży produkcji czy usług, dla pozyskania których wykorzystywano środek trwały.

W kwestii podziału kosztów i przychodów związanych ze wspólną własnością aktywów przepisy podatkowe (art. 5 ustawy o podatku od osób prawnych) są projekcją ustaleń zawartych w Kodeksie cywilnym (art. 207 k.c.). Przychody z udziału w spółce niebędącej osobą prawną, ze wspólnej własności, wspólnego przedsięwzięcia, wspólnego posiadania lub wspólnego użytkowania rzeczy i praw majątkowych, łączy się z przychodami każdego wspólnika proporcjonalnie do posiadanego udziału. W przypadku braku przeciwnego dowodu przyjmuje się, że udziały wspólników w przychodach są równe. Zasady te stosuje się odpowiednio do rozliczania kosztów uzyskania przychodów, wydatków niestanowiących kosztów uzyskania przychodów, zwolnień i ulg podatkowych oraz obniżenia dochodu, podstawy opodatkowania lub podatku. Tak więc podstawa amortyzacji, jak też koszty związane z używaniem środka trwałego według ustawy podatkowej dzielone są w proporcji, w jakiej została nabyta własność.

Wspólny zakup maszyny powinien zostać udokumentowany jedną fakturą VAT, która wymieni każdego z obydwu nabywców zgodnie z przepisami dotyczącymi podatku od towarów i usług. Zakup warto dodatkowo udokumentować umową sprzedaży. Ponieważ oryginał faktury jest tylko jeden, przechowywany będzie tylko u jednego z podatników, wskazanego na fakturze (lub kopii faktury), drugi współwłaściciel będzie posiadał kopię faktury ze wskazaniem, gdzie jest oryginał. Obydwaj współwłaściciele mają prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego, w proporcji, w jakiej nabyli środek trwały na własność. Zagadnienia te były przedmiotem wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 marca 1996 r., sygn. akt III SA 1131/95.

Spółka A zakupiła wraz ze spółką B maszynę do prac budowlanych o wartości 500 000 zł netto. Spółka B zapłaciła sprzedawcy przelewem ze środków obrotowych na rachunku, natomiast spółka A w tym celu zaciągnęła kredyt inwestycyjny na okres 3 lat. Zawarto umowę wspólnego użytkowania maszyny, w której m.in. określono podział czasu pracy maszyny w obu spółkach. Maszyna po pewnym czasie uległa awarii i była remontowana. Koszty remontu 3000 zł netto zostały zafakturowane na spółkę A, która wystawiła refakturę na spółkę B na koszty remontu w wysokości 1500 zł netto.

Wn konto 223 „Rozliczenie podatku VAT naliczonego” 55 000 zł

Ma konto 760 „Pozostałe przychody operacyjne” 1500 zł

Ma konto 222 „Rozliczenie podatku VAT należnego” 330 zł

oraz pomniejszenie kosztów w związku z refakturowaniem

Ewa Szczepankiewicz

główna księgowa w spółce z o.o.