Jak ująć w księgach koszty kancelarii prawnej windykującej należności

Koszty usług kancelarii prawnej, polegających na windykacji wierzytelności, powinny być uznawane za koszty uzyskania przychodów. Podatek VAT wykazany w fakturach za tę usługę powinien podlegać odliczeniu od podatku należnego. Trzeba jednak wskazać na rozbieżność interpretacji oraz niejednolite stanowisko NSA w stosowaniu przepisów podatkowych dotyczących wydatków ponoszonych przez przedsiębiorców na rzecz kancelarii prawnych z tytułu zleconych im windykacji wierzytelności. Pomimo że przeważająca ilość interpretacji wskazuje, by uznać koszty windykacji za koszty uzyskania przychodu, to należałoby jednak wystąpić do właściwego urzędu skarbowego z prośbą o interpretację w opisanej sprawie. W księgach rachunkowych koszty usług kancelarii prawnej w zakresie odzyskania wierzytelności mogą być ewidencjonowane na wymienionym przez Państwa koncie.

Pomimo że przeważająca ilość interpretacji wskazuje, by uznać koszty windykacji za koszty uzyskania przychodu, to istnieją również stanowiska nieuznające ich za koszty podatkowe.

Jako przykład rozumowania prowadzącego do stwierdzenia, że koszty windykacji niezapłaconych należności nie są kosztami uzyskania przychodów, można podać wyrok z 2 grudnia 2002 r. (sygn. akt I SA/Ka 1825/01), w którym Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż wydatki poniesione w związku ze zleceniem specjalistycznej firmie wykonania usług windykacyjnych nie są związane z przychodem.

Zdaniem NSA w wyniku działania firmy windykacyjnej wierzyciel odzyskał należne mu od dłużnika pieniądze, które już wcześniej były jego przychodem należnym – przed poniesieniem wydatku związanego ze zleceniem windykacji długu. W związku z tym sąd przyjął, że skoro przychód był już uprzednio należny (art. 12 ust. 3 updop), to wydatki poniesione na windykację należności nie przyczyniły się do jego osiągnięcia, co jest przesłanką konieczną, zgodnie z treścią art. 15 ust. 1 updop, do uznania ich za koszty uzyskania przychodów.

Odmienne od wskazanego stanowiska przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 23 października 1998 r. (sygn. akt SA/Sz 2174/97) i z 20 marca 2003 r. (sygn. akt III SA 1505/01) oraz w wyroku z 15 października 1998 r. (sygn. akt I SA/Po 173/98).

W ostatnim z powołanych wyroków NSA zawarł tezę, zgodnie z którą wydatki związane z windykacją należności podatnika są kosztami uzyskania przychodów także wtedy, gdy windykację prowadził inny podmiot niż komornik sądowy. Zdaniem sądu nie ulega wątpliwości, że działania prowadzone przez firmę windykacyjną i związane z tym wydatki (koszty) mają związek i wpływ na uzyskanie przychodu, skoro część należności została w ten sposób uregulowana, a brak jest przeszkód prawnych w korzystaniu z tego rodzaju metod windykacji, jeżeli są one prowadzone z zachowaniem przepisów prawa.

Stanowisko to poparło Ministerstwo Finansów w piśmie Departamentu Podatków Bezpośrednich z 11 marca 2004 r. (sygn. PB3-580/8214-56/HR/04), podkreślając, iż:

MF

Ministerstwo Finansów podkreśliło, że działania windykacyjne prowadzone przez firmy windykacyjne i związane z tym wydatki (koszty) mają związek z działalnością gospodarczą i pośrednio z osiąganymi przychodami.

Jeszcze jednym stanowiskiem na „tak” jest informacja o zakresie stosowania przepisów prawa podatkowego wydana 23 grudnia 2003 r. przez Urząd Skarbowy w Dębicy (sygn. PO IV-423/13/2003), w której wskazuje się, że:

MF

Podatnik VAT, który prowadzi windykację we własnym zakresie, nabywając usługi (np. telekomunikacyjne) i towary (np. wyposażenie stanowiska pracy windykatora) służące tym działaniom, jest uprawniony do rozliczania według ogólnych zasad VAT zawartego w cenach tych towarów i usług. Jeżeli podatnik, w celu odzyskania należnych mu kwot, postanowi skorzystać z usług firmy windykacyjnej, np. kancelarii prawnej, wówczas może spodziewać się, że w cenie usługi zawarty będzie 22% podatek od towarów i usług.

Aczkolwiek czynność windykacji należności zaliczana jest do Sekcji J PKWiU „Usługi pośrednictwa finansowego”, a więc klasyfikowana w grupie usług, które co do zasady korzystają ze zwolnienia od podatku od towarów i usług, musi jednak zostać obciążona 22% stawką VAT. To obowiązek opodatkowania usług windykacyjnych wynika z wyłączenia zapisanego w poz. 3 załącznika nr 4 do ustawy o podatku od towarów i usług. Ustawodawca wyspecyfikował te czynności, które pomimo iż są usługami pośrednictwa finansowego, nie korzystają ze zwolnienia od podatku VAT. Pośród usług niezwolnionych (w pkt 5) wymienione zostały także usługi ściągania długów.

Dla nabywcy usługi windykacji należności (ściągania długów) podatek od towarów i usług zawarty w cenie jest podatkiem naliczonym i jako taki powinien podlegać rozliczeniu na zasadach ogólnych.

Koszty usług kancelarii prawnej w zakresie odzyskania wierzytelności mogą być ewidencjonowane na koncie zespołu 4 „Usługi obce”. W ramach analityki do tego konta (o ile koszt usług windykacyjnych stanowi znaczny udział w strukturze kosztów) można wydzielić usługi świadczone przez kancelarie prawne w związku z windykacją należności.

Wn konto 402
„Usługi obce”, w analityce „Koszty prowizji za czynności windykacji”

Wn konto 223
„Rozliczenie podatku VAT naliczonego”

Ma konto 202
„Rozrachunki z dostawcami”, w analityce „Rozrachunki z kancelarią prawną”.

Tadeusz Waślicki

biegły rewident