Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w zakresie VAT - obowiązki osób zobowiązanych do zapłaty podatku

Zgodnie z przepisami art. 22 Szóstej Dyrektywy Rady z 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku – każdy podatnik VAT został zobowiązany do:

a) zgłaszania rozpoczęcia, zmiany i zakończenia swojej działalności jako podatnika,

b) prowadzenia rachunkowości w sposób wystarczająco szczegółowy, aby umożliwić zastosowanie podatku od wartości dodanej oraz kontrolę przez organ podatkowy,

c) wystawiania faktury lub innego podobnego dokumentu uznawanego za fakturę w odniesieniu do wszystkich dostarczanych towarów i usług innemu podatnikowi i zachowania jego kopii,

d) wystawiania faktury w odniesieniu do płatności otrzymanych od innego podatnika, zanim dostawa towarów lub świadczenie usług zostanie dokonane.

Przepisy prawa wspólnotowego zawierają również wskazania co do minimalnej treści faktury. Zgodnie z nimi powinna ona zawierać:

a) cenę netto (bez podatku) i cenę brutto,

b) kwotę podatku należnego z rozbiciem na poszczególne stawki podatkowe,

c) kwoty obrotów objęte zwolnieniem podatkowym.

Ponadto w prawie wspólnotowym zezwolono państwom członkowskim na ustalenie w przepisach prawa krajowego kryteriów, według których można określić, kiedy dokument może być uznany za fakturę.

Nakazano w nim również, aby każdy podatnik składał deklarację podatkową w terminie ustalonym przez każde z państw członkowskich. Równocześnie zastrzeżono, że termin ten nie może przekraczać dwóch miesięcy od zakończenia każdego z okresów rozliczeniowych. Jednak okres rozliczeniowy może być ustalony przez każde z państw członkowskich na jeden, dwa lub trzy miesiące. Dopuszczono jednak, aby państwa członkowskie mogły ustalić inne okresy rozliczeniowe, pod warunkiem że nie będą one przekraczać 1 roku.

Zgodnie z przepisami prawa wspólnotowego każdy podatnik płaci kwotę netto podatku od wartości dodanej przy składaniu deklaracji podatkowej. Przepisy prawa wspólnotowego zezwalają państwom członkowskim na ustalenie innej daty płatności tej kwoty lub mogą ustalić wpłaty o charakterze zaliczkowym.

Równocześnie prawo wspólnotowe zezwoliło państwom członkowskim na nałożenie na podatnika obowiązku złożenia zeznania rocznego, zawierającego wskazane powyżej informacje, lecz dotyczące wszystkich transakcji dokonywanych w roku poprzednim.

Przepisy prawa wspólnotowego nakazują państwom członkowskim podjęcie wszelkich koniecznych środków w celu zapewnienia, aby osoby, które zgodnie z art. 21 ust. 1 lit. a) i b) uważane są za zobowiązane do zapłaty podatku zamiast podatnika mającego przedsiębiorstwo w innym kraju lub które są solidarnie zobowiązane do zapłaty, wypełniły powyżej wymienione obowiązki związane z deklaracją i płatnościami.

a) podatnicy dokonujący transakcji podlegających opodatkowaniu, za wyjątkiem transakcji wymienionych w art. 9 ust. 2 lit. e):

– przeniesienie i udzielenie praw autorskich, patentów, licencji, praw do znaków towarowych i podobnych praw,

– usługi reklamowe,

– usługi konsultantów, inżynierów, biur konsultingowych, prawników, księgowych oraz inne podobne usługi, jak również przetwarzanie danych i dostarczanie informacji,

– zobowiązania do całkowitego lub częściowego powstrzymania się od wykonywania działalności, określonego powyżej lub poniżej,

– operacje bankowe, finansowe i ubezpieczeniowe łącznie z reasekuracją, z wyjątkiem wynajmu skrytek sejfowych,

– zapewnienie personelu,

– świadczenie usług przez pośredników, którzy działają w imieniu i na rachunek osób trzecich, jeśli pośredniczą przy świadczeniu usług wymienionych w powyżej,

– które są dokonane przez podatnika rezydującego za granicą. W przypadku dokonania transakcji przez podatnika rezydującego za granicą państwa członkowskie mogą przyjąć regulacje zobowiązujące do zapłaty podatku inną osobę niż podatnik rezydujący za granicą. Między innymi osobą taką może być wyznaczony przedstawiciel podatkowy lub inna osoba, dla której przeprowadzana jest transakcja podlegająca opodatkowaniu. Państwa członkowskie mogą również postanowić, że inna osoba niż podatnik będzie solidarnie odpowiedzialna za zapłatę podatku;

b) odbiorca wskazanych powyżej usług, dostarczonych przez podatnika rezydującego za granicą; jednakże państwa członkowskie mogą wymagać, aby dostawca usług był solidarnie odpowiedzialny za zapłatę podatku.

Należy zwrócić uwagę na fakt, że z zachowaniem wymogów stawianych przez prawo wspólnotowe, państwa członkowskie poprzez regulacje prawa krajowego mogą nałożyć inne obowiązki, które uznają za konieczne do prawidłowego naliczenia i pobrania podatku i uniknięcia oszustw podatkowych.

Pierwsze z analizowanych przeze mnie orzeczeń zapadło w sprawie C-342/87 pomiędzy Genius Holding BV a Staatssecretaris van Financiën (Holandia). Zgodnie ze stanowiskiem zaprezentowanym przez ETS, na podstawie przepisu art. 17(2), podatnik może korzystać z prawa do odliczenia VAT przewidzianego w VI Dyrektywie z tytułu dostaw towarów lub świadczenia usług przez innego podatnika wyłącznie w odniesieniu do podatków faktycznie należnych, tj. podatków przypadających do zapłaty z tytułu działalności podlegającej opodatkowaniu lub zapłaconych, o ile były one należne. Zasada ta nie dotyczy podatku, który na mocy art. 21(1)(c) Dyrektywy jest należny wyłącznie z tego względu, iż został wykazany na fakturze.

W uzasadnieniu do tego rozstrzygnięcia stwierdzono, że fakt ograniczenia korzystania z prawa do odliczeń wyłącznie do podatków dotyczących dostaw towarów i świadczenia usług podaje w wątpliwość neutralność podatku VAT. Uznano w nim również, iż w celu zapewnienia przestrzegania tej zasady, do obowiązków państw członkowskich należy wprowadzenie w wewnętrznych systemach prawnych możliwości korygowania w każdym przypadku nieprawidłowo zafakturowanego podatku, jeśli wystawca faktury wykaże, iż działał w dobrej wierze.

Z kolei w orzeczeniu w sprawie C-141/96 pomiędzy Finanzamt Osnabrück-Land a Bernhard Langhorst stwierdzono, że art. 22(3)(c) VI Dyrektywy upoważnia państwa członkowskie do traktowania noty kredytowej, wystawionej przez odbiorcę towarów lub usług, jako „dokumentu spełniającego rolę faktury”, jeżeli zawiera ona informacje wymagane przez tę dyrektywę dla faktury, która została wystawiona w porozumieniu z podatnikiem będącym dostawcą towarów lub usług i dostawca ma możliwość zakwestionowania wykazanej kwoty VAT. Trybunał zwrócił również uwagę, że podatnik, który nie zakwestionował kwoty podatku VAT wykazanej na nocie kredytowej spełniającej rolę faktury w kwocie wyższej w stosunku do kwoty należnej z tytułu transakcji opodatkowanych, musi być uznany za osobę wskazującą tę kwotę i w konsekwencji osobę zobowiązaną do zapłaty wykazanej kwoty w rozumieniu artykułu 21(1)(c) VI Dyrektywy.

Następne orzeczenie zostało wydane w sprawie C-427/98 pomiędzy Komisją Europejską a Republiką Federalną Niemiec. ETS przypomniał w nim, że przepis art. 21(1)(c) VI Dyrektywy ma na celu wyeliminowanie ryzyka uszczuplenia dochodów podatkowych w związku z niepoprawnymi lub fikcyjnymi fakturami. Jednakże ze względu na to, że dokonywany przez producenta na rzecz sprzedawcy zwrot wartości tzw. kuponów zniżkowych nie ma wpływu na inne transakcje w łańcuchu dystrybucji, nie można uznać, iż faktura wystawiona przez producenta na bezpośredniego klienta jest niepoprawna bądź fikcyjna. W tej sytuacji przepis nie wyklucza zastosowania podejścia przyjętego przez Trybunał w sprawie Elida Gibbs.

Ostatnie z orzeczeń zostało wydane w sprawie C-454/98 pomiędzy Schmeink & Cofreth AG & Co. KG a Finanzamt Borken oraz pomiędzy Manfred Strobel a Finanzamt Esslingen (Niemcy). Zdaniem ETS, jeśli wystawca faktury całkowicie wyeliminował w stosownym czasie ryzyko jakiegokolwiek obniżenia wpływów z tytułu podatków, zgodnie z zasadą neutralności VAT, podatek ten zafakturowany nieprawidłowo musi być skorygowany, niezależnie od tego, czy wystawca faktury działał w dobrej wierze.

Trybunał stanął na stanowisku, że do obowiązków państw członkowskich należy określenie procedur dotyczących korekty nieprawidłowo zafakturowanego podatku VAT, pod warunkiem, iż korekta taka nie będzie uzależniona od decyzji uznaniowej organów skarbowych. W uzasadnieniu do tego wyroku stwierdzono również, iż w przeciwieństwie do sytuacji w Genius Holding, w przypadkach w postępowaniu głównym, ryzyko uszczuplenia dochodów podatkowych zostało całkowicie wyeliminowane w odpowiednim czasie w związku z tym, iż wystawca faktury wycofał i zniszczył fakturę zanim wykorzystał ją odbiorca bądź – mimo iż faktura została faktycznie wykorzystana – jej wystawca rozliczył kwotę wykazaną odrębnie na fakturze. Istotne jest również i to, że wymóg, zgodnie z którym wystawca faktury zobowiązany jest wykazać, iż działał w dobrej wierze w związku z całkowitym wyeliminowaniem w odpowiednim czasie ryzyka uszczuplenia dochodów podatkowych, nie jest konieczny do zagwarantowania poboru VAT ani zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania.

Opracował Wojciech Maruchin