Opodatkowanie transportu towarów do państw trzecich

W jaki sposób przepisy określają miejsce świadczenia usług transportowych? Gdzie jest opodatkowana usługa transportowa w części wykonywanej na terytorium innych niż Polska państw członkowskich WE? Jakie dane powinny być zawarte na fakturach dokumentujących usługi transportowe?

Zgodnie z ogólną zasadą, zawartą w art. 27 ust. 1 ustawy o VAT, miejscem świadczenia usług jest miejsce, gdzie usługodawca posiada siedzibę (miejsce zamieszkania) względnie miejsce stałego prowadzenia działalności. Jednocześnie w przepisach ustawy o VAT wprowadzono pewne wyjątki, w których obowiązują ustawowe ustalenia miejsca świadczenia usługi (zamiast miejsca rzeczywistej ich realizacji). Taki szczególny przypadek określa norma zawarta w art. 27 ust. 2 pkt 2 ustawy o VAT, dotycząca usług transportowych. Na podstawie tego przepisu miejscem świadczenia jest miejsce, gdzie odbywa się transport, z uwzględnieniem pokonanych odległości, z zastrzeżeniem art. 28 ustawy o VAT. Tym samym należy przyjąć, że w przypadku usług transportowych obowiązuje ogólna zasada nakazująca traktować za miejsce ich świadczenia miejsce, w którym faktycznie odbywa się transport. Rozwiązanie to odpowiada normie zawartej w art. 9.2(b) VI Dyrektywy Rady z 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji przepisów państw członkowskich dotyczących podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej.

W art. 28 ustawy o VAT przewidziano odstępstwa od tej zasady. Generalnie dotyczą one tzw. wewnątrzwspólnotowej usługi transportu towarów, pozostających poza przedmiotem niniejszego artykułu. Z usługą taką mamy bowiem do czynienia wówczas, gdy rozpoczęcie i zakończenie transportu towarów ma miejsce odpowiednio na terytorium dwóch różnych państw członkowskich.

Zgodnie z powyższymi uwagami, usługa transportowa świadczona jest w tych miejscach, gdzie faktycznie odbywa się transport. Tym samym realizację przedmiotowej usługi możemy podzielić na trzy etapy (lub dwa, z pominięciem odcinka wskazanego w pkt b):

a) krajowy;

b) na teryrotrium innych państw członkowskich WE;

c) na terytorium państw trzecich, tj. poza WE.

Jedynie w odniesieniu do tej części transportu, która wykonywana jest w kraju (Polsce), możemy uznać, że na mocy art. 5 ust. 1 pkt 1 podlega ona w Polsce opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, albowiem miejsce wykonania usługi transportowej na kolejnych odcinkach znajduje się już poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W przypadku usługi wykonywanej na terytorium RP obowiązuje preferencyjna stawka VAT w wysokości 0 proc., co wynika z art. 83 ust. 1 pkt 23 w zw. z ust. 3 pkt 1 lit. a ustawy o VAT. Na podstawie ww. przepisów preferencyjną stawkę stosujemy do usług transportu międzynarodowego, a przez to pojęcie rozumie się także przewóz towarów z miejsca wyjazdu (nadania) na terytorium kraju (tj. Polski) do miejsca przyjazdu (przeznaczenia) poza terytorium Wspólnoty.

Istotne jest, że korzystanie z preferencyjnej stawki wymaga udokumentowania świadczenia usług transportu międzynarodowego dokumentami, o których mowa w art. 83 ust. 5 ustawy o VAT.

Zgodnie z wcześniejszymi uwagami usługa w części wykonywanej na terytorium państw członkowskich WE nie podlega w Polsce opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług (art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT a contrario). Jednocześnie zasadne jest, by na fakturach były wyodrębnione etapy dotyczące odcinków transportu realizowanych w poszczególnych państwach. Zgodnie bowiem z obowiązującymi w WE regulacjami, opartymi na wspomnianej wcześniej VI Dyrektywie z 1977 r., należy przyjąć, że usługodawca wykonuje usługę transportową w tych państwach członkowskich, na terytorium których realizowany jest transport towarów (w tym tranzyt). Konsekwencją tego jest opodatkowanie usługodawcy w tych państwach podatkiem od wartości dodanej, na zasadach określonych w ich wewnętrznych ustawodawstwach podatkowych. Udogodnienia związane z określaniem miejsca świadczenia usługi jedynie w jednym państwie dotyczą wyłącznie wewnątrzwspólnotowej usługi transportu towarów. Stąd też konieczne jest, by przedsiębiorcy świadczący przedmiotowe usługi ustalili zakres ich obowiązków podatkowych w poszczególnych państwach, na terytoriach których świadczą usługi transportowe.

Podobnie jak w przypadku usług wykonywanych na terytorium państw członkowskich WE także i w odniesieniu do usług wykonywanych na terytoriach państw trzecich, nie będą one w Polsce opodatkowane VAT. Konieczne jest również ustalenie wystąpienia ewentualnych obowiązków podatkowych związanych z wystąpieniem w tych państwach podatku analogicznego do VAT.

Dodatkowym zagadnieniem, które wymaga wyjaśnienia, jest treść wystawianych przez usługodawców faktur VAT. Na mocy art. 106 § 2 ustawy o VAT, do wystawiania faktur zobowiązani są także (zarejestrowani jako czynni lub zwolnieni) podatnicy VAT, jeżeli miejscem opodatkowania czynności jest terytorium państwa członkowskiego inne niż terytorium kraju lub terytorium państwa trzeciego i dla tych czynności podatnicy ci nie są zidentyfikowani dla podatku od wartości dodanej lub – w przypadku państwa trzeciego – podatku o podobnym charakterze.

W przypadku ww. faktur znajdują zastosowanie przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z 25 maja 2005 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, zaliczkowego zwrotu podatku, wystawiania faktur..., a przede wszystkim jego § 9 (w tym ust. 1 pkt 9 nakazującego wyszczególnienie także sprzedaży niepodlegającej opodatkowaniu VAT) w zw. z § 27 ust. 1–3.

Z powyższych regulacji wynika, że dopóki dany usługodawca (przewoźnik) nie jest zarejestrowany w innych państwach jako podatnik podatku od wartości dodanej lub podatku o podobnym charakterze, dopóty jest uprawniony do wystawiania faktur, o których mowa w art. 106 § 2 ustawy o VAT. Jednakże po zarejestrowaniu się w innych państwach właściwymi dokumentami będą faktury wystawione zgodnie z zasadami obowiązującymi w tych państwach.

Mając na uwadze wyżej przedstawione okoliczności, wskazane jest, by usługa wykonywana w kraju była dokumentowana fakturą VAT wg stawki VAT 0 proc., a pozostałe odcinki – dodatkową fakturą uproszczoną (art. 106 ust. 2 ustawy o VAT w zw. z § 27 ust. 2 i 3 ww. rozporządzenia), względnie fakturami zagranicznymi. Takie rozwiązanie jest w piśmiennictwie podatkowym rekomendowane m.in. przez A. Bartosiewicza i R. Kubackiego (VAT 2006, Warszawa 2006, s. 684; wydaje się jednak, że sugestia ww. autorów dotycząca wystawiania odrębnych faktur na każdy odcinek trasy dotyczący poszczególnych państw jest zbyt daleko idąca).

Udokumentowanie przedmiotowej usługi transportowej na jednej fakturze, przy rozbiciu odcinków trasy na odrębne pozycje, nie powinno się wiązać z negatywnymi konsekwencjami. Akceptacja dla takiego rozwiązania wynika m.in. z uzasadnienia postanowienia Izby Skarbowej w Gdańsku z 3 grudnia 2004 r. w sprawie PI/005-2200/04/CIP.

Artur Lewicki

radca prawny Kancelaria Prawnicza Lege artis Mikulska Kuropatwiński Lewicki Sp.k.