Ustanowienie odrębnej własności lokalu w księgach firmy

Koszty wkładu budowlanego należy zaksięgować na koncie „Środki trwałe w budowie”. Wydatki poniesione w związku z ustanowieniem odrębnej własności lokalu trzeba ująć w koszty. Wymienione w pytaniu wydatki warunkują uzyskanie prawa własności lokalu, które do 31 lipca 2007 r. umożliwiały także ustanowienie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu użytkowego lub mieszkalnego.

Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu użytkowego i mieszkalnego oraz prawo własności do lokalu na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 15 lit. a ustawy o rachunkowości są zaliczane do środków trwałych podlegających amortyzacji (tak też na potrzeby wymiaru podatku dochodowego - art. 16b ust. 1 pkt 1 i 2, art. 16a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych - dalej u.p.d.o.p.).

Z pytania wynika, że finalnym efektem starań firmy będzie uzyskanie własności lokalu, zaliczanego do środków trwałych. Ewentualnie można go też zaliczyć do inwestycji w nieruchomości (art. 3 ust. 1 pkt 17 ustawy o rachunkowości - dalej u.r.), jeśli lokal nie byłby wykorzystywany na potrzeby jednostki, lecz celem jego posiadania byłoby osiągnięcie z niego korzyści ekonomicznych wynikających z przyrostu wartości tego aktywu lub innych pożytków, w tym również z transakcji handlowej, np. w wyniku sprzedaży lub wynajmu.

Z członkiem spółdzielni ubiegającym się o ustanowienie odrębnej własności lokalu - stosownie do uregulowań zawartych w art. 18 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych - spółdzielnia zawiera w formie pisemnej, pod rygorem nieważności, umowę o budowę lokalu. Umowa ta powinna zobowiązywać strony do zawarcia, po wybudowaniu lokalu, umowy o ustanowienie odrębnej własności lokalu, a ponadto powinna zawierać:

1) zobowiązanie członka spółdzielni do pokrywania kosztów zadania inwestycyjnego w części przypadającej na jego lokal przez wniesienie wkładu budowlanego określonego w umowie,

2) określenie zakresu rzeczowego robót realizowanego zadania inwestycyjnego, które będzie stanowić podstawę ustalenia wysokości kosztów budowy lokalu,

3) określenie zasad ustalania wysokości kosztów budowy lokalu,

4) określenie rodzaju, położenia i powierzchni lokalu oraz pomieszczeń do niego przynależnych,

5) inne postanowienia określone w statucie spółdzielni.

Z chwilą zawarcia umowy powstaje roszczenie o ustanowienie odrębnej własności lokalu, zwane „ekspektatywą odrębnej własności lokalu”. Ekspektatywa odrębnej własności lokalu jest zbywalna wraz z wkładem budowlanym albo jego częścią, która została wniesiona. Nabycie ekspektatywy odrębnej własności lokalu obejmuje również wniesiony wkład budowlany lub jego część i staje się skuteczne z chwilą przyjęcia w poczet członków spółdzielni nabywcy, z tym że w razie kolejnego zbycia ekspektatywy przed przyjęciem poprzedniego nabywcy w poczet członków zbycie to staje się skuteczne z chwilą przyjęcia kolejnego nabywcy w poczet członków. Umowa zbycia ekspektatywy odrębnej własności lokalu powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. Zbycie ekspektatywy z rachunkowego punktu widzenia należy traktować jako zbycie środka trwałego w budowie.

 

Członek spółdzielni musi wnieść wkład budowlany odpowiadający rzeczywistym kosztom budowy lokalu. Oznacza to, że określona wstępnie wielkość wkładu budowlanego może być skorygowana in plus lub in minus po zakończeniu budowy. Ostatecznie ustalona wysokość wkładu budowlanego jest zatem podstawowym składnikiem ceny nabycia (kosztu wytworzenia) lokalu, który po jego oddaniu do użytkowania zostanie zaliczony zgodnie z ustawą o rachunkowości do środków trwałych nabywcy.

Biorąc to pod uwagę, należy stwierdzić, że wniesienie wkładu budowlanego, a także jego częściowych wpłat i ewentualnych korekt powinno być księgowane na koncie środki trwałe w budowie, z uwzględnieniem możliwości odliczenia lub nie - jeżeli środek trwały nie będzie służył sprzedaży opodatkowanej - VAT zawartego w fakturach wystawianych przez spółdzielnie:

Więcej na ten temat w Biuletynie Rachunkowości