Usługi najmu rzeczy ruchomych - rozliczenie VAT

Transakcja ta wywołuje skutki zarówno w zakresie podatku dochodowego, jak i VAT. W poniższym opracowaniu przedstawiamy skutki w zakresie VAT wynajmu rzeczy ruchomych na rzecz podmiotów z innych krajów UE oraz z krajów trzecich. Pokażemy również, jak prawidłowo rozliczyć VAT od wynajmu rzeczy ruchomych od podmiotów z innych krajów.

1. Usługi wynajmu rzeczy ruchomych świadczone na rzecz podmiotu z innego kraju UE

Prowadzę działalność gospodarczą w zakresie wynajmu urządzeń służących do prac budowlanych (maszyny do nakładania tynku, betoniarki itp. urządzenia). Ponieważ nasze ceny są konkurencyjne w stosunku do cen za wynajem tego rodzaju urządzeń w innych krajach Unii Europejskiej, zgłosiły się do nas dwie niemieckie firmy w celu nawiązania współpracy. Zamierzają wynająć od nas dużą ilość sprzętu budowlanego. W jaki sposób powinienem rozliczyć tego rodzaju usługi? Czy powinien wystawić usługobiorcom faktury z naliczonym polskim VAT?

W przypadku usług wynajmu rzeczy ruchomych, z wyłączeniem środków transportu, które świadczy Pan na rzecz przedsiębiorców z Niemiec, powinien Pan wystawić fakturę bez naliczania polskiego VAT. Na takiej fakturze powinien Pan zamieścić numer, pod którym niemiecki nabywca usługi najmu jest zidentyfikowany na potrzeby podatku od wartości dodanej na terytorium innego państwa członkowskiego niż Polska, oraz informację, że jest on zobowiązany do rozliczenia podatku z tego tytułu. Taki sposób rozliczenia tego rodzaju usługi jest możliwy z uwagi na fakt, że w Niemczech istnieje import usług. Gdyby tak nie było, musiałby się Pan zarejestrować w Niemczech i rozliczyć VAT od tych usług według obowiązujących tam przepisów podatkowych.

Miejsce świadczenia usług najmu

W przypadku usług wynajmu, dzierżawy lub innych usług o podobnym charakterze, których przedmiotem są rzeczy ruchome, ustawodawca przewidział szczególny sposób ustalania miejsca ich opodatkowania. W sytuacji, gdy są one świadczone na rzecz:

• osób fizycznych, osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej, posiadających siedzibę lub miejsce zamieszkania na terytorium państwa trzeciego, lub

• podatników mających siedzibę lub miejsce zamieszkania na terytorium Wspólnoty Europejskiej, ale w kraju innym niż kraj świadczącego usługę

- za miejsce ich świadczenia (a co za tym idzie opodatkowania) uznaje się miejsce, gdzie nabywca usługi posiada siedzibę, stałe miejsce prowadzenia działalności, dla którego dana usługa jest świadczona, a w przypadku braku stałego miejsca prowadzenia działalności, stały adres lub miejsce zamieszkania (art. 27 ust. 3 i ust. 4 ustawy o VAT).

WAŻNE

Specjalne zasady ustalania miejsca świadczenia usług najmu i usług o podobnym charakterze nie dotyczą najmu środków transportu.

Jak wynika ze stanu faktycznego przedstawionego w pytaniu, świadczy Pan usługi najmu sprzętu budowlanego na rzecz przedsiębiorców z Niemiec. W związku z tym spełnia Pan wszystkie warunki, aby za miejsce świadczenia przedmiotowych usług uznać Niemcy, a nie Polskę. Po pierwsze, świadczy Pan usługi najmu rzeczy ruchomych, czyli jeden z rodzajów usług, o których mowa w art. 27 ust. 4 ustawy o VAT. Po drugie, wykonywane przez Pana usługi najmu są świadczone na rzecz przedsiębiorców (podatników) z innego kraju UE niż Polska. W Pana przypadku są to Niemcy. Spełnia Pan zatem również drugi z warunków, o którym mowa w art. 27 ust. 3 ustawy o VAT. W związku z tym za miejsce świadczenia, a więc i opodatkowania świadczonych przez Pana usług należy uznać Niemcy. Ponieważ w Niemczech istnieje import usług, a więc instytucja, która pozwala na rozliczenie VAT od usług nabytych od podatników z innych krajów UE (szerzej na ten temat w dalszej części opracowania), to powinien Pan wystawić fakturę bez polskiego VAT. Na fakturze tej powinien Pan zamieścić numer, pod którym niemiecki nabywca usługi jest zidentyfikowany na potrzeby podatku od wartości dodanej na terytorium innego państwa członkowskiego niż Polska (najprawdopodobniej będą to Niemcy), oraz informację, że to on jest zobowiązanym do rozliczenia podatku z tytułu nabytych od Pana usług.

WAŻNE

W przypadku świadczenia usług na rzecz podatników z innych krajów UE faktura dokumentująca wykonanie tych czynności powinna zawierać numer, pod którym nabywca usługi jest zidentyfikowany na potrzeby podatku od wartości dodanej na terytorium państwa członkowskiego innym niż terytorium kraju, oraz informację, że zobowiązanym do rozliczenia tego podatku jest nabywca usługi.

Należy podkreślić, że taki sposób rozliczenia świadczonych przez Pana usług najmu rzeczy ruchomych będzie możliwy za każdym razem, gdy usługa będzie świadczona na rzecz podatnika z innego kraju UE, jeżeli tylko istnieje w nim instytucja importu usług. W przeciwnym wypadku to Pan będzie zobowiązany zarejestrować się na potrzeby podatku od wartości dodanej w kraju nabywcy usługi najmu i rozliczyć ją według obowiązujących w tym kraju przepisów podatkowych.

Usługi najmu świadczone na rzecz podmiotów spoza UE

Zasada rozliczania świadczonych przez Pana usług przez nabywcę znalazłaby również zastosowanie w przypadku, gdyby świadczył je Pan na rzecz osób fizycznych, osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej, posiadających siedzibę lub miejsce zamieszkania na terytorium państwa trzeciego (tj. poza terytorium Wspólnoty Europejskiej). W takiej sytuacji nie miałoby znaczenia, czy nabywcą świadczonych przez Pana usług najmu jest podatnik podatku od wartości dodanej, czy też osoba fizyczna lub prawna nieprowadząca działalności gospodarczej z kraju trzeciego.

Prawo do odliczenia VAT

W tym miejscu należy również wspomnieć, że zgodnie z art. 86 ust. 8 pkt 1 ustawy o VAT podatnik ma prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, jeżeli importowane lub nabywane towary i usługi dotyczą dostawy towarów lub świadczenia usług przez podatnika poza terytorium kraju, jeżeli kwoty te mogłyby być odliczone, gdyby czynności te były wykonywane na terytorium kraju, a podatnik posiada dokumenty, z których wynika związek odliczonego podatku z tymi czynnościami.

Ponieważ miejscem świadczonych przez Pana usług wynajmu rzeczy ruchomych wykonywanych na rzecz przedsiębiorców z Niemiec jest ten właśnie kraj oraz gdyby usługi te byłyby opodatkowane w Polsce, to przysługiwałoby Panu prawo do odliczenia VAT od tych zakupów, a więc spełnia Pan oba warunki, o których jest mowa w art. 86 ust. 8 pkt 1 ustawy o VAT, to przysługuje Panu prawo do odliczenia VAT od zakupów związanych z tymi usługami.

2. Usługi wynajmu rzeczy ruchomych nabywane od podmiotów z innego kraju UE

Nasza spółka postanowiła wynająć od producenta czeskiego maszyny do prania chemicznego. W jaki sposób powinniśmy rozliczyć nabycie tego rodzaju usług?

Miejscem świadczenia usług wynajmu rzeczy ruchomych pomiędzy przedsiębiorcami z różnych krajów UE jest miejsce, gdzie nabywca tych usług posiada siedzibę. W opisanej sytuacji miejscem świadczenia nabytych usług jest Polska. Czeska firma, od której Państwa spółka będzie wynajmowała maszyny do prania chemicznego, powinna wystawić Państwu fakturę nie naliczając na niej czeskiego VAT. Usługę tę Państwa spółka powinna rozliczyć w Polsce na zasadzie importu usług, na podstawie wystawionej faktury wewnętrznej.

Jak wspomniano w odpowiedzi na pierwsze pytanie, jeżeli usługi wynajmu rzeczy ruchomych, z wyjątkiem środków transportu, są świadczone na rzecz:

• osób fizycznych, osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej, posiadających siedzibę lub miejsce zamieszkania na terytorium państwa trzeciego, lub

• podatników mających siedzibę lub miejsce zamieszkania na terytorium Wspólnoty, ale w kraju innym niż kraj świadczącego usługę

- to miejscem ich świadczenia jest miejsce, gdzie nabywca usługi posiada siedzibę, stałe miejsce prowadzenia działalności, dla którego dana usługa jest świadczona, a w przypadku braku stałego miejsca prowadzenia działalności, stały adres lub miejsce zamieszkania (art. 27 ust. 3 w pow. z art. 27 ust. 4 ustawy o VAT).

Przepis ten znalazły zastosowanie, gdyby to Państwa spółka świadczyła usługi najmu maszyn do prania chemicznego na rzecz czeskich podatników. W opisanej sytuacji mamy do czynienia z sytuacją odwrotną.

Import usług

W związku z tym rozliczenie nabycia przez Państwa tego rodzaju usług powinno się odbyć w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 3 ustawy o VAT, czyli na zasadzie importu usług. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o VAT podatnikami VAT są również osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki nieposiadające osobowości prawnej będące usługobiorcami usług świadczonych przez podatników posiadających siedzibę lub miejsce zamieszkania albo pobytu poza terytorium kraju. Na podstawie art. 17 ust. 3 przepis ten stosuje się do usług wymienionych w art. 27 ust. 3 ustawy o VAT, a więc m.in. usług wynajmu rzeczy ruchomych, pod warunkiem, że usługobiorcy tych usług są podatnikami VAT posiadającymi siedzibę, stałe miejsce prowadzenie działalności lub stałe miejsce zamieszkania na terytorium Polski.

Podsumowując należy stwierdzić, że w przypadku usług wynajmu rzeczy ruchomych, które są świadczone przez podatników posiadających siedzibę lub miejsce zamieszkania albo pobytu poza terytorium Polski (w opisanym w pytaniu przypadku przez podatników czeskich), podmiotami zobowiązanymi do rozliczenia VAT z tego tytułu są usługobiorcy, jeżeli są oni podatnikami VAT posiadającymi siedzibę, stałe miejsce prowadzenie działalności lub stałe miejsce zamieszkania na terytorium Polski (w opisanym w pytaniu przypadku jest to Państwa spółka).

Ponieważ w opisanej przez Państwa sytuacji są spełnione wszelkie warunki do rozliczenia nabytych usług na zasadzie importu usług, to czeski kontrahent na wystawianej przez siebie fakturze nie powinien naliczyć czeskiego VAT.

Faktura wewnętrzna

Aby prawidłowo udokumentować nabyte usługi najmu, Państwa spółka powinna wystawić fakturę wewnętrzną. Na fakturze tej powinniście Państwo naliczyć VAT według polskiej stawki właściwej dla tego typu usług, tj. 22%. Fakturę tę powinniście Państwo wykazać w deklaracji VAT-7/VAT-7K w poz. 34 i 35 (jako podatek należny) oraz w pozycji 46 i 47 (jako podatek naliczony) za miesiąc, w którym powstał obowiązek podatkowy z tego tytułu. Jeżeli podatek naliczony nie zostanie przez Państwa wykazany w deklaracji VAT-7 za ten sam miesiąc, w którym zostanie wykazany podatek należny, możecie go Państwo wykazać w deklaracji VAT-7 za następny miesiąc.

W przypadku importu usług ustawodawca nie przewidział szczególnych zasad powstania obowiązku podatkowego. Przepisy art. 19 ust. 1, 4, 5, 11, 13 pkt 1 lit. b i c, pkt 2, 4 i 7-9 oraz ust. 14-16 ustawy o VAT stosuje się odpowiednio.

WAŻNE

Obowiązek podatkowy z tytułu świadczenia na terytorium kraju usług najmu, dzierżawy, leasingu lub usług o podobnym charakterze powstaje z chwilą otrzymania całości lub części zapłaty, nie później jednak niż z upływem terminu płatności określonego w umowie lub fakturze.

Przeliczenie kwot wyrażonych w walucie obcej

Jeżeli chodzi o przeliczenie kwoty wyrażonej na fakturze wystawionej przez czeskiego kontrahenta na złote, to należy tego dokonać według wyliczonego i ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski bieżącego kursu średniego waluty obcej na dzień wystawienia faktury, jeżeli faktura jest wystawiana w terminie, w którym podatnik jest obowiązany do jej wystawienia (§ 37 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego).

PODSTAWA PRAWNA

• ustawa z 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 54, poz. 535 ze zm.)

• rozporządzenie Ministra Finansów z 25 maja 2005 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, zaliczkowego zwrotu podatku, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 95, poz. 798 ze zm.).