Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Jakie są obowiązki ubezpieczeniowe biur rachunkowych i doradców podatkowych

Robert Sierant
W jakim zakresie powinna ubezpieczyć się osoba chcąca prowadzić działalność gospodarczą w zakresie usług księgowych oraz doradztwa podatkowego? Jaki jest koszt związany z tego rodzaju ubezpieczeniem?

rada

 

Osoby usługowo prowadzące księgi rachunkowe mają obowiązek ubezpieczyć się od odpowiedzialności cywilnej związanej z wykonywanymi czynnościami. Zasady ich odpowiedzialności oraz kwestie ubezpieczenia normują odpowiednie przepisy. Szczegóły oraz omówienie kosztów ubezpieczenia - w uzasadnieniu.

uzasadnienie

Jeżeli podmiot (lub osoba) wykonuje usługi polegające na świadczeniu czynności doradztwa podatkowego lub inne czynności określone w art. 31 ust. 2-4 ustawy o doradztwie podatkowym, to ponosi odpowiedzialność za wyrządzoną szkodę na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym.

Dlatego też doradca podatkowy podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu od odpowiedzialności cywilnej (OC) za szkody wyrządzone przy wykonywaniu swojego zawodu (czynności określone w art. 2 ust. 1 ustawy o doradztwie podatkowym). Przepisy te stosuje się również do adwokatów, radców prawnych i biegłych rewidentów, jeżeli zatrudniają oni doradców podatkowych i nie ubezpieczyli się od odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone przy wykonywaniu tych zawodów.

Uprawnienia kontrolne w zakresie zawarcia przez doradcę umowy ubezpieczenia posiada minister właściwy do spraw finansów publicznych oraz Krajowa Rada Doradców Podatkowych. Stanowi o tym art. 46a ustawy o doradztwie podatkowym.

Obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia OC uważa się za zawarty na podstawie polisy lub innego dokumentu ubezpieczenia potwierdzającego zawarcie umowy tego ubezpieczenia. Dokument taki powinien być wystawiony przez towarzystwo ubezpieczeniowe, w którym doradca wykupił polisę.

WAŻNE!

Doradca, który wykonuje zawód i nie zawarł umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone w związku z wykonywaniem czynności doradztwa podatkowego, zostanie skreślony przez Krajową Radę Doradców Podatkowych (z urzędu lub na wniosek właściwego ministra) z listy doradców.

Również podmioty uprawnione do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych są zobowiązane do zawarcia umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone w związku z prowadzoną działalnością.

Obejmuje ona swoim zakresem:

l prowadzenie ksiąg rachunkowych,

l wykonywanie czynności doradztwa podatkowego, do których wykonywania podmioty są uprawnione zgodnie z odrębnymi przepisami.

Ubezpieczeniem OC jest objęta odpowiedzialność cywilna podmiotów uprawnionych do wykonywania usługowej działalności w zakresie prowadzenia ksiąg rachunkowych za szkody wyrządzone w następstwie działania lub zaniechania ubezpieczonego w okresie trwania ochrony ubezpieczeniowej w związku z prowadzoną działalnością.

W ustawie o rachunkowości nie znajdziemy jednak regulacji określających, kto jest uprawniony do kontroli w zakresie zawarcia umowy ubezpieczenia. Wskazuje się jedynie (art. 79), że wykonywanie usług prowadzenia ksiąg rachunkowych bez zawarcia umowy ubezpieczenia podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.

Przedsiębiorca lub osoba fizyczna, która chce skorzystać z usług biura rachunkowego, powinna jednak sprawdzić, czy posiada ono odpowiednią polisę ubezpieczeniową OC. W przypadku braku takiego ubezpieczenia, jeżeli biuro rachunkowe udzieli złej porady (np. w sprawie zeznania podatkowego), ewentualnego odszkodowania będzie można dochodzić jedynie na drodze procesu cywilnego.

18 kwietnia 2005 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Finansów z 13 kwietnia 2005 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej podmiotów uprawnionych do wykonywania działalności usługowej w zakresie prowadzenia ksiąg rachunkowych.

Ubezpieczeniem tym objęta jest odpowiedzialność cywilna następujących podmiotów:

l uprawnionych do wykonywania działalności usługowej w zakresie prowadzenia ksiąg rachunkowych,

wykonujących czynności doradztwa podatkowego.

Nie obejmuje ono jednak wszystkich wyrządzonych przez te podmioty szkód. Nie są nim objęte m.in. szkody wyrządzone po utracie uprawnień do wykonywania działalności usługowej, chyba że szkoda jest następstwem wykonywania działalności przed utratą uprawnień (§ 2 ust. 2 pkt 2).

WAŻNE!

Obowiązek wykupienia ubezpieczenia OC powstaje nie później niż w dniu poprzedzającym wykonywanie działalności usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych lub doradztwa podatkowego (§ 3).

Minimalna suma gwarancyjna ubezpieczenia uzależniona jest od rodzaju prowadzonej działalności. Określone są następujące minimalne kwoty (§ 4 pkt 1):

l 15 000 euro - jeżeli przedmiotem działalności jest wykonywanie działalności usługowej w zakresie prowadzenia ksiąg rachunkowych i czynności doradztwa podatkowego,

10 000 euro - jeżeli przedmiotem działalności jest wyłącznie wykonywanie działalności usługowej w zakresie prowadzenia ksiąg rachunkowych,

l 5000 euro - jeżeli przedmiotem działalności jest wyłącznie wykonywanie czynności doradztwa podatkowego.

Kwoty te są ustalane z zastosowaniem kursu średniego euro ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski po raz pierwszy w roku, w którym umowa ubezpieczenia OC została zawarta.

Należy również pamiętać o tym, że aby móc ubiegać się o odszkodowanie, w przypadku gdy księgowy lub doradca popełnił błąd, konieczne jest przedstawienie dowodu wykonania usługi, czyli faktury. Niestety, klienci biur rachunkowych lub doradców podatkowych rzadko domagają się wystawienia takiego dokumentu. Poza tym istotne jest, że to podatnik ponosi odpowiedzialność za wypełnienie zeznania podatkowego.

Składka ubezpieczeniowa jest uzależniona od sumy gwarancyjnej, przychodów firmy oraz ewentualnej szkodowości.

PRZYKŁAD

(na podstawie danych jednego z towarzystw ubezpieczeniowych)

Biuro rachunkowe zajmujące się wykonywaniem działalności usługowej w zakresie prowadzenia ksiąg rachunkowych oraz doradztwa podatkowego (suma ubezpieczenia, zgodnie z rozporządzeniem, 15 000 euro), z przychodami rocznymi w wysokości 100 000 zł oraz bezszkodowym przebiegiem ubezpieczenia w latach ubiegłych, zapłaci składkę (za roczny okres ubezpieczenia) w wysokości 1,5% sumy gwarancyjnej. Jest to zatem kwota 225 euro.

Składka ulega podwyższeniu, gdy biuro przekroczy przychody roczne w wysokości 500 000 zł. Zwyżka wyniesie 15% składki. Natomiast przy przychodach powyżej 1,5 mln zł podwyżka wyniesie 25%.

Towarzystwo ubezpieczeniowe przewiduje również obniżkę składki:

l 10% za każdy nieprzerwany 3-letni bezszkodowy okres ubezpieczenia, nie więcej jednak niż 30%,

l 5% za kontynuację ubezpieczenia.

Przytoczone wartości wynikają z taryfy składek przyjętej w jednym z towarzystw ubezpieczeniowych. Wiele jednak zależy od indywidualnych negocjacji z ubezpieczycielem.

PRZYKŁAD

(na podstawie danych jednego z towarzystw ubezpieczeniowych)

Biuro rachunkowe zajmujące się wykonywaniem działalności usługowej w zakresie prowadzenia ksiąg rachunkowych oraz czynności doradztwa podatkowego jest od 4 lat klientem towarzystwa ubezpieczeniowego. W tym okresie nie miały miejsca żadne zdarzenia ubezpieczeniowe (wypłaty odszkodowania). Biuro to ma obroty roczne na poziomie 2 mln zł. Zapłaci ono roczną składkę w wysokości około 240 euro.

l art. 2 ust. 1, art. 31 ust. 2-4, art. 46a ustawy z 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym - Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 86; ost.zm. Dz.U. z 2005 r. Nr 10, poz. 66

l § 2 ust. 2 pkt 2, § 3, § 4 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 13 kwietnia 2005 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej podmiotów uprawnionych do wykonywania działalności usługowej w zakresie prowadzenia ksiąg rachunkowych - Dz.U. Nr 61, poz. 537

Robert Sierant

ekspert w dziedzinie finansów i bankowości

Chcesz dowiedzieć się więcej, sprawdź »
Koszty 2022 po zmianach. Poradnik Gazety Prawnej 1/2022 (PDF)
Koszty 2022 po zmianach. Poradnik Gazety Prawnej 1/2022 (PDF)
Tylko teraz
Źródło: Monitor Księgowego
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Podatek od spadków i darowizn
    certificate
    Jak zdobyć Certyfikat:
    • Czytaj artykuły
    • Rozwiązuj testy
    • Zdobądź certyfikat
    1/10
    Podatkowi od spadków i darowizn nie podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem:
    spadku
    darowizny
    odpłatnego zniesienia współwłasności
    zasiedzenia
    Następne
    Księgowość
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    PPK w 2023 roku - autozapis pracowników 1 kwietnia
    W 2023 roku polskich pracowników czeka pierwszy autozapis do PPK, przy czym osoby między 55. a 70. rokiem życia zostaną włączone do programu tylko wówczas, gdy złożą pracodawcy wniosek o zawarcie w ich imieniu i na ich rzecz umowy o prowadzenie PPK.
    Należyta staranność w podatku u źródła (WHT) – czym jest i jak jej dochować?
    Problemy zaczynają się już na etapie określenia, czym w ogóle jest należyta staranność w podatku u źródła. Próżno też szukać obiektywnego wzorca zachowania, na którym może oprzeć się płatnik. Organy podatkowe mają w zasadzie dowolność w ustalaniu standardów, które płatnik WHT powinien spełnić, i mogą one być nieproporcjonalnie wysokie. W rezultacie bardzo łatwo zarzucić płatnikowi, że podjęte przez niego działania były niewystarczające, a to z kolei może prowadzić do sporów. Płatnicy są w trudnej sytuacji także z tego powodu, że mają często mniejszą od skarbówki możliwość weryfikacji wymaganych informacji, zwłaszcza na temat podmiotów niepowiązanych. Wszystko to powoduje, że omawiane zagadnienie ciągle budzi bardzo wiele wątpliwości.
    Honorowanie darczyńcy a VAT
    Dobrowolne umieszczenie informacji o podmiotach udzielających finansowego wsparcia (tzw. honorowanie darczyńcy), nieposiadające znamion reklamy stanowi czynność neutralną na gruncie ustawy o VAT.
    Marczuk: PPK to najatrakcyjniejsza forma oszczędzania długoterminowego w Polsce
    Pracownicze Plany Kapitałowe to przede wszystkim bardzo opłacalna możliwość odkładania pieniędzy. Z perspektywy indywidualnej nie ma w tej chwili na rynku tak atrakcyjnej formy oszczędzania, jak PPK – zapewniał Bartosz Marczuk, wiceprezes zarządu Polskiego Funduszu Rozwoju, który był gościem piątkowego webinaru „PPK i PPE – czyli więcej o Twojej emeryturze, ważnym wsparciu od Twojego pracodawcy”, z cyklu Teleekspress Inwestycyjny PAP.
    Koniec jednorazowej (covidowej) amortyzacji – odpisy tylko do końca maja
    16 maja 2022 r. został odwołany stan epidemii. Jednorazowych odpisów amortyzacyjnych od wartości początkowej środków trwałych, które zostały nabyte w celu produkcji towarów związanych z przeciwdziałaniem COVID-19 można dokonać do końca miesiąca, w którym odwołano stan epidemii ogłoszony z powodu COVID-19 – czyli do końca maja.
    Fotowoltaika a podatek akcyzowy. Uwaga na ewidencję akcyzową przy instalacjach fotowoltaicznych
    Każdy podmiot gospodarczy, który produkuje energię z wykorzystaniem fotowoltaiki, podlega określonym obowiązkom akcyzowym. W zależności od mocy instalacji i tego, do jakich celów wykorzystywana jest energia – zakres tych obowiązków jest różny. W niektórych sytuacjach wręcz niejednoznaczny – wskazują eksperci podatkowi z CRIDO w raporcie "Obowiązki akcyzowe związane z produkcją energii elektrycznej w panelach fotowoltaicznych", który powstał na bazie doświadczeń z rozmów z przedsiębiorcami i przedstawicielami gmin, często nieświadomymi tychże obowiązków.
    Prezes NBP: prawdopodobnie będziemy kontynuować podwyżki stóp procentowych w kolejnych miesiącach
    Prawdopodobnie będziemy kontynuować podwyżki stóp procentowych w kolejnych miesiącach, aż osiągniemy pewność, że inflacja trwale się obniży; działamy przy tym rozważnie, by nie wyrządzić nadmiernych szkód społecznych i gospodarczych - podkreślił prezes NBP Adam Glapiński w przesłaniu na Forum w Davos.
    Faktura bez VAT. Czym się wyróżnia?
    Wystawianie faktur VAT to rutynowa czynność dnia codziennego przedsiębiorcy. Podatek VAT jest integralną częścią ceny towaru widocznej w sklepie jednak nie stanowi zysku sprzedawcy. Kwota VAT jest wpłacana na konto urzędu skarbowego. Jednak niektórzy przedsiębiorcy są zwolnieni z VAT. Jak wyglądają obowiązki dokumentacyjne w podatku VAT u takich przedsiębiorców?
    Obligacje skarbowe 2022. Nowe detaliczne obligacje rządowe. Czym są obligacje antyinflacyjne?
    Nowe obligacje detaliczne to propozycja rządu na przynajmniej częściową ochronę oszczędności Polaków przed inflacją. Czym dokładnie są obligacje antyinflacyjne, na czym będą polegać i w jaki sposób mogą wpłynąć na ofertę polskiego sektora bankowego?
    Podatek dochodowy (PIT) samotnych rodziców w 2022 roku. Nowelizacja ustawy o PIT korzystniejsza niż przepisy sprzed Polskiego Ładu
    Wprowadzane obecną nowelizacją ustawy o PIT przepisy o rozliczaniu podatku przez samotnych rodziców wraz z dziećmi są korzystniejsze dla nich niż te sprzed Polskiego Ładu – powiedział PAP ekonomista prof. Marek Kośny. Wskazał na podwyższenie wysokości kwoty wolnej od podatku.
    Solidarity windfall tax na wsparcie Ukrainy?
    To właściwy czas, aby zacząć głośno mówić o "solidarity windfall tax" w krajach czerpiących ponadprzeciętne zyski ze sprzedaży surowców energetycznych na wsparcie Ukrainy – oceniła w stanowisku przekazanym PAP minister finansów Magdalena Rzeczkowska.
    Krajowy System e-Faktur a praca księgowych - co się zmieni
    W ciągu najbliższych tygodni Rada UE, na wniosek polskiego rządu, ma wydać decyzję wykonawczą w sprawie wprowadzenia w Polsce Krajowego Systemu e-Faktur (KSeF). Na razie korzystanie z KSeF jest dobrowolne, ale na wiosnę 2023 ma się stać obowiązkowe. Czy nowy typ dokumentów – faktura ustrukturyzowana – będzie wyzwaniem dla księgowych? Jak wpłynie na ich pracę?
    Wspólne rozliczenia podatkowe samotnych rodziców z dziećmi przywrócone
    Procedowana ustawa o podatku PIT od osób fizycznych przywraca możliwość wspólnego rozliczania się samotnych rodziców z dziećmi – powiedziała 20 maja 2022 r. wiceminister rodziny i polityki społecznej Barbara Socha.
    Pekao SA: spirala płacowo-cenowa się rozkręca
    Płace w sektorze przedsiębiorstw przyspieszyły w kwietniu z 12,4 do 14 proc. rok do roku, to oznacza rozkręcanie się spirali płacowo-inflacyjnej - ocenili analitycy Pekao SA, odnosząc się do piątkowych danych GUS.
    Stałe miejsce prowadzenia działalności gospodarczej podatnika VAT - kontrolowana spółka zagraniczna
    Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: “TSUE”) 7 kwietnia 2022 r. zajął się kolejny raz problemem stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej (en: “fixed establishment”, dalej: “FE”) przy okazji sprawy C-333/20 zainicjowanej przez rumuński sąd apelacyjny wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.
    Kredyt przedsiębiorcy we franku szwajcarskim. Przedsiębiorca-frankowicz też może wygrać w sądzie
    Do tej pory to głównie konsumenci walczyli w sądach z bankami o uwolnienie się od kredytów w CHF i odzyskanie pieniędzy. Działo się tak dlatego, że szeroko komentowane orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) dotyczyły przede wszystkim spraw konsumenckich i wydawane były na podstawie przepisów, które dotyczyły relacji konsument – przedsiębiorca. Wydawać by się mogło, że frankowy przedsiębiorca nie może kwestionować ważności swojej umowy, jednak jest zupełnie inaczej co potwierdza decyzja Sądu Najwyższego!
    Grupy VAT możliwe od 1 stycznia 2023 r.
    Grupy VAT będzie można zawiązywać od 1 stycznia 2023 roku, a nie – jak to miało być pierwotnie – od 1 lipca 2022 roku. Nowelizacja Polskiego Ładu po poprawkach senackich ponownie trafia do Sejmu. Czym są grupy VAT i jakie korzyści lub ryzyka niosą dla przedsiębiorców?
    Zakupy w zagranicznych sklepach internetowych – podatki, cło, reklamacje. Jak wybrać uczciwego sprzedawcę na eBay lub Aliexpress?
    Jak bezpiecznie kupować w zagranicznym sklepie internetowym? Prowizje, grzywny, a nawet długi – zakupy w zagranicznych sklepach internetowych mogą być droższe niż myślisz! Kiedy zakupy za granicą mogą się skończyć grzywną od Urzędu Celno-Skarbowego? Uwaga na przewalutowanie i prowizje – przez nie cena może wzrosnąć! Jak wybrać uczciwego sprzedawcę na eBay lub Aliexpress?
    Darowizny na rzecz uchodźców zwolnione z VAT
    Zmianie uległy przepisy dotyczące stosowania obniżonych stawek podatku od towarów i usług. Obowiązuje zerowa stawka VAT od darowizn na rzecz uchodźców. Osoby udzielające pomocy uchodźcom z Ukrainy mogą korzystać z zerowego VAT dla nieodpłatnych dostaw towarów i świadczenia usług. Zwolnienie z VAT w tym zakresie ma obowiązywać do 30 czerwca br.
    VAT od umów długoterminowych - jak rozliczać
    Ustalenie momentu powstania obowiązku podatkowego w VAT wymaga prawidłowego określenia chwili dokonania dostawy towarów lub wykonania usługi. W przypadku czynności długoterminowych, gdy obowiązek podatkowy powstaje na zasadach ogólnych, największy problem stwarza ustalenie momentu wykonania usługi. Spory wywołuje odpowiedź na pytanie, które usługi możemy uznać za wykonane z końcem okresów rozliczeniowych, gdy są ustalane. Natomiast gdy nie mamy określonych okresów rozliczeniowych, powstaje pytanie, czy umowa długoterminowa jest wykonana z dniem jej zawarcia czy zakończenia. Obecnie organy zajmują niekorzystne dla podatników stanowisko.
    Semeniuk: trwają rozmowy z sektorem bankowym na temat kredytów o stałym oprocentowaniu
    Rozmawiamy z sektorem bankowym o możliwości wprowadzenia stałego oprocentowania kredytów. Chcemy wyjść z takim pakietem, nasz resort jest za to odpowiedzialny – powiedziała w czwartek wiceminister rozwoju Olga Semeniuk
    Waloryzacja składek na kontach ubezpieczonych w ZUS o ponad 9 proc. w czerwcu 2022 r.
    W czerwcu 2022 r. stan kont osób ubezpieczonych w ZUS, gdzie gromadzone są informacje o składkach na ubezpieczenie emerytalne, wzrośnie o 9,33 proc. Przełoży się to bezpośrednio na wysokość przyszłej emerytury – poinformowała PAP prezes ZUS prof. Gertruda Uścińska. Osobie, która zgromadziła na koncie w ZUS 450 tys. zł, dopiszemy prawie 42 tys. zł – wskazała przykładowo prezes ZUS.
    Co zmieniło się w podatku u źródła (WHT) od 1 stycznia 2022 r.? Mechanizm „Pay and Refund”
    Ostatnia duża nowelizacja przepisów o podatku u źródła została uchwalona w październiku ubiegłego roku, a jej przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2022 r. Mimo w znacznej mierze słusznej krytyki, z jaką spotkał się sztandarowy projekt rządu pod hasłem „Polski Ład”, zmiany w zakresie WHT w większości należy ocenić pozytywnie. W 2022 roku wraca konstrukcja „Pay and Refund” (zawieszona w 2019 roku na 3 lata), ale w zmienionej formie.
    Webinarium 26 maja: Dywidenda za 2021 rok a podatek u źródła. Jak się przygotować do wypłaty?
    Serdecznie zapraszamy 26 maja 2022 r. o godz. 10:00 na webinarium dotyczące najlepszych praktyk przy wypłacie dywidend. Wiele spółek obecnie zamyka sprawozdania finansowe i planuje wypłaty dywidend do udziałowców. Z naszych obserwacji wynika, że kwestia podatku u źródła od dywidend to zagadnienie, które nadal budzi sporo wątpliwości wśród płatników. Infor.pl jest patronem medialnym tego wydarzenia.
    Zaliczki na podatek dochodowy (PIT) – zmiany od 1 lipca 2022 r. i od 1 stycznia 2023 r.
    Zmienią się przepisy dotyczące zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT) w tym m.in. kwota zmniejszająca miesięczne zaliczki, czy zasady stosowania przez płatników kwoty wolnej od podatku. Zmiany te przewiduje rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o PIT oraz niektórych innych ustaw (tzw. Polski Ład 2.0), który został 12 maja 2022 r. uchwalony przez Sejm i trafił do prac legislacyjnych w Senacie. Część tych zmian wejdzie w życie 1 lipca 2022 r. a część dopiero od 1 stycznia 2023 r. Jak liczyć zaliczki na PIT od 1 lipca 2022 r.? Co zmieni się od 2023 roku?