Kiedy dokonać odpisów aktualizacyjnych należności

W bilansie należności wykazywane są w podziale na długo i krótko terminowe. Jednak wycena na dzień bilansowy obu tych pozycji odbywa się na tych samych zasadach. Zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt 7 ustawy o rachunkowości należności ujmuje się w kwocie wymagalnej zapłaty z zachowaniem ostrożności. Kwota wymagalnej zapłaty to ta, która wynika z dokumentu, który potwierdza prawo do wierzytelności, czyli z faktury, umowy z kontrahentem czy przykładowo wyroku sądowego przyznającego odszkodowanie. Jeżeli wynika to z umowy, mogą być zaliczane odsetki. Nie mogą być to jednak odsetki za zwłokę.

Odpisy aktualizacyjne

Wymóg zachowania ostrożności oznacza ustalenie prawdopodobieństwa uregulowania tych należności przez kontrahentów. W zależności od tego, w jakim stopniu są one zagrożone, w takim należy dokonać odpisu aktualizacyjnego. Tę kwestię reguluje art. 35b ustawy o rachunkowości, nakazując tworzenie odpisów w odniesieniu do należności:

- od dłużników postawionych w stan likwidacji lub w stan upadłości,

- od dłużników w przypadku oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości, jeżeli majątek dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego,

- kwestionowanych przez dłużników oraz z których zapłatą dłużnik zalega, a według oceny sytuacji majątkowej i finansowej dłużnika spłata należności w umownej kwocie nie jest prawdopodobna,

- stanowiących równowartość kwot podwyższających należności, w stosunku do których uprzednio dokonano odpisu aktualizującego,

- przeterminowanych lub nieprzeterminowanych o znacznym stopniu prawdopodobieństwa nieściągalności, w przypadkach uzasadnionych rodzajem prowadzonej działalności lub strukturą odbiorców.

Zgodnie natomiast z art. 35c ustawy o rachunkowości w przypadku gdy ustaną przyczyny, dla których dokonano odpisu, równowartość jego całej wartości lub odpowiedniej części zwiększa wartość należności i podlega zaliczeniu odpowiednio do pozostałych przychodów operacyjnych lub przychodów finansowych.

Podatek odroczony

W przypadku dokonywania odpisów aktualizacyjnych mogą wystąpić tzw. ujemne różnice przejściowe między wartością księgową a bilansową. W takim przypadku konieczne będzie ustalenie aktywów z tytułu odroczonego podatku dochodowego.

Należy pamiętać, że kosztem uzyskania przychodów, zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 26a ustawy o CIT, są odpisy aktualizujące wartość należności, określone w ustawie o rachunkowości, od tej części należności, która była uprzednio zaliczona do przychodów należnych, a ich nieściągalność została uprawdopodobniona. Nieściągalność wierzytelności uznaje się za uprawdopodobnioną, gdy:

- dłużnik zmarł, został wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej, postawiony w stan likwidacji lub została ogłoszona jego upadłość obejmująca likwidację majątku,

- wierzytelność została potwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu i skierowana na drogę postępowania egzekucyjnego,

- zostało wszczęte postępowanie upadłościowe z możliwością zawarcia układu w rozumieniu przepisów prawa upadłościowego i naprawczego lub na wniosek dłużnika zostało wszczęte postępowanie ugodowe w rozumieniu przepisów o restrukturyzacji finansowej przedsiębiorstw i banków,

- wierzytelność jest kwestionowana przez dłużnika na drodze powództwa sądowego.

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Podstawa prawna:

- Art. 28 ust. 1 pkt 7 oraz art. 35b-35c ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2002 r. nr 76, poz. 694 z późn. zm.).

- Art. 16 ust. 1 pkt 26a ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.).