Kategorie

Prawa przedsiębiorców a praktyka organów podatkowych

Kancelaria Prawna Skarbiec
Kancelaria Prawna Skarbiec, specjalizuje się w kompleksowej obsłudze prawnej podmiotów gospodarczych.
Prawa przedsiębiorców a praktyka organów podatkowych /Shutterstock
Prawa przedsiębiorców a praktyka organów podatkowych /Shutterstock
Mimo obowiązywania ustawy Prawo przedsiębiorców ochrony przed naruszaniem swoich praw przedsiębiorcy nadal muszą szukać przed sądami administracyjnymi. Trudno o realizację w praktyce zasad, wyrażonych w tej ustawie.

23 listopada 2017 r. rząd złożył w Sejmie projekt ustawy – Prawo przedsiębiorców (druk sejmowy nr 2051), która weszła w życie 30 kwietnia 2018 r., a której celem było zastąpienie dotychczasowej ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz reforma prawno-instytucjonalnego otoczenia przedsiębiorców i wykonywanej przez nich działalności gospodarczej.

Jak deklarowali twórcy tego projektu: „Oprócz pełniejszego zagwarantowania przedsiębiorcom wolności działalności gospodarczej, celem ustawy – Prawo przedsiębiorców jest normatywne rozwinięcie i stworzenie ustawowych gwarancji innych jeszcze podstawowych zasad konstytucyjnych, w tym zasad wywodzonych z zamieszczonej w art. 2 Konstytucji RP klauzuli demokratycznego państwa prawnego takich jak: zasada pewności i bezpieczeństwa prawnego, zasada zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa…” (Uzasadnienie rządowego projektu ustawy – Prawo przedsiębiorców, druk nr 2051).

Organy skarbowe a prawa podstawowe

Tyle że w praktyce, mimo upływu już ponad półtora roku funkcjonowania ustawy, przedsiębiorcom przychodziło niejednokrotnie mierzyć się z łamaniem tej konstytucyjnej klauzuli demokratycznego państwa prawnego. W wyroku z 7 listopada 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekając o rażącym naruszeniu prawa przez naczelnika jednego z warszawskich urzędów skarbowych przedłużającego bezprawnie przedsiębiorcy termin zwrotu VAT w kwocie ponad 4 mln zł mimo korzystnego dla niego rozstrzygnięcia sądu w przedmiocie tego zwrotu, stwierdził:

„Naczelnik US (…) w istocie zanegował stan prawny powstały na skutek uprawomocnienia się powyższego wyroku, co oznacza, że zakwestionował treść tego wyroku. Sytuację taką sąd orzekający w tej sprawie uznał za niedopuszczalną w demokratycznym państwie prawnym” (sygn. akt III SAB/Wa 48/19).

(Nie)rozstrzyganie wątpliwości na korzyść podatników

Ale sama ustawa – Prawo przedsiębiorców konstytuuje kilka naczelnych zasad, jakie obowiązywać mają w obrocie gospodarczo-prawnym zarówno przedsiębiorców, jak i urzędników. Dwie z nich: zasadę domniemania uczciwości oraz zasadę domniemania stanu faktycznego na korzyść podatnika wyraża przepis art. 10. Stanowi on, że organy zobowiązane są kierować się w swoich działaniach zaufaniem do przedsiębiorcy, zakładając, że jego działania są zgodne z prawem, uczciwe i z poszanowaniem dobrych obyczajów, a niedające się rozwiać wątpliwości co do stanu faktycznego należy rozstrzygać na jego korzyść. A jak wyglądają realia?

W listopadzie 2018 r. naczelnik jednego z urzędów celno-skarbowych podwyższył przedsiębiorcy podstawę opodatkowania z tytułu importu towarów, mimo iż w żaden sposób nie uzasadnił, dlaczego powziął wątpliwości co do prawidłowości jej ustalenia przez przedsiębiorcę ani dlaczego jego interpretacja tych wątpliwości jest jedynie słuszna. Uchylając zaskarżoną decyzję fiskusa, WSA w Gorzowie Wielkopolskim orzekł:

„Tymczasem w decyzji będącej przedmiotem zaskarżenia w niniejszym postępowaniu organ nie dokonał podziału wskazanych w umowie usług na związane i niezwiązane z pośrednictwem. (…) W sposób dorozumiany uznał wszystkie inne usługi za związane z pośrednictwem. Nie wyjaśnił jednak swoich motywów (...) Organ dokonał podziałów wydatków wskazanych w nr 3 Sprawozdania w sposób niekorzystny dla podatnika” (sygn. akt I SA/Go 324/19).

W przypadku innego przedsiębiorcy fiskus odmówił mu prawa do odliczenia VAT z dokonanych transakcji nabycia aut, mimo ich rzeczywistego przeprowadzenia, bo uznał, że przedsiębiorca ten brał udział w oszustwie podatkowym. Powołując się na orzecznictwo NSA i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, WSA w Łodzi w wyroku z 19 listopada 2019 r. pouczył organy, że aby móc pozbawić podatnika możliwości odliczenia VAT, trzeba wcześniej udowodnić mu winę (sygn. akt I SA/Łd 633/19).

In dubio pro libertate

Ordynacja podatkowa w art. 2a zawiera zasadę, zgodnie z którą: „Niedające się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego rozstrzyga się na korzyść podatnika” (Dz.U. 2019 poz. 900). Co więcej, dla umocnienia doniosłości znaczenia tej deklaracji została ona powielona i zawarta w art. 11 ust. 1 ustawy – Prawo przedsiębiorców: „Jeżeli przedmiotem postępowania przed organem jest nałożenie na przedsiębiorcę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść przedsiębiorcy…” (Dz.U. 2018 poz. 646). Obraz przestrzegania przez organy tej zasady w relacjach z przedsiębiorcami, jak i wskazanych wyżej zasad wynikających z art. 10, przedstawia wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 maja 2018 r.:

„…odnosząc się do twierdzeń zawartych w skardze kasacyjnej, że działania skarżącej polegające na przekazywaniu na konto funduszu środków z innych źródeł (…) mogą prowadzić do nadużycia prawa i ewentualnego pokrzywdzenia innych podmiotów należy uznać je za pozbawione usprawiedliwionych podstaw. Domniemanie nieuczciwego działania skarżącej nie ma żadnego uzasadnienia na tle zasad obowiązujących w polskim porządku prawnym. (…) W obecnym stanie prawnym wprowadzono na mocy ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2018 r., poz. 646) katalog praw i obowiązków przedsiębiorców oraz obowiązków organów, które mają stanowić wytyczne interpretacyjne dla organów stosujących prawo w relacji przedsiębiorcaadministracja. W tym zdefiniowano te relacje w myśl zasad: domniemania uczciwości przedsiębiorcy (art. 10 ust. 1), rozstrzygania wątpliwości faktycznych na korzyść przedsiębiorcy (art. 10 ust. 2) i przyjaznej interpretacji przepisów – in dubio pro libertate (art. 11 ust. 1)” (sygn. akt II FSK 1292/16).

Swoboda działalności, a w zasadzie jej brak

Naruszenie innej z fundamentalnych zasad ustawy – Prawo przedsiębiorców zawartej w art. 8 stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w bardzo ważnym postanowieniu z 5 grudnia 2018 r. Uchylając wówczas zaskarżone rozstrzygnięcie organów naruszające nie tylko tę, ale i konstytucyjne zasady prowadzenia działalności gospodarczej, orzekł:

„…na podstawie obowiązującego art. 8 Prawa przedsiębiorców przedsiębiorca może podejmować wszelkie działania, z wyjątkiem tych, których zakazują przepisy prawa. Przedsiębiorca może być obowiązany do określonego zachowania tylko na podstawie przepisów prawa.(…) Wolność gospodarcza, deklarowana w art. 20 w zw. z art. 22 Konstytucji RP, traktowana jest jako publiczne prawo podmiotowe o charakterze negatywnym, któremu odpowiada ogólny obowiązek państwa nienaruszania swobody działania podmiotów gospodarczych w sferze prowadzonej przez nie działalności gospodarczej” (sygn. akt II OSK 3298/18).

Polecamy: Przedsiębiorca przed sądem

Prawo dla przedsiębiorców, ale nie dla organów

Oczywiście standardem, do którego przedsiębiorcy musieli się przyzwyczaić, jest także to, że we wszystkich przywołanych wyżej przypadkach, w których błędne decyzje i postanowienia wydawały organy podatkowe pierwszych instancji, ich rozstrzygnięcia były utrzymywane w mocy przez organy podatkowe drugiej instancji. Dlatego ochrony przed naruszaniem swoich praw przedsiębiorcy musieli i nadal muszą dochodzić w sądzie. Powyższe pokazuje, że trudno o realizację kolejnej z zasad, wyrażonej w art. 12 ustawy – Prawo przedsiębiorców, zgodnie z którą: „Organ prowadzi postępowanie w sposób budzący zaufanie przedsiębiorców do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania”.

Ratunek przed urzędniczym bezprawiem

Jak zawarto w podsumowaniu raportu o przestrzeganiu praw przedsiębiorców w Polsce opublikowanym przez Związek Przedsiębiorców i Pracodawców w październiku 2018 r.: „…prawa polskich przedsiębiorców w badanych latach są umiarkowanie przestrzegane. W roku 2017 wskaźnik uległ spadkowi w porównaniu do wcześniejszego roku. Sytuacja przedsiębiorców wciąż jest bliższa częściowego łamania praw aniżeli ich przestrzegania”.

Co prawda nowe Prawo przedsiębiorców zaczęło obowiązywać z końcem kwietnia 2018 r., czyli po upływie okresu objętego niniejszym raportem, ale biorąc za wskaźnik praktykę postępowania organów wobec przedsiębiorców, trudno spodziewać się, aby kolejny raport znacząco poprawił ten stan. Zwłaszcza że niemal martwa jest kolejna z zasad Prawa przedsiębiorców wyrażona w art. 13: „Funkcjonariusze publiczni ponoszą odpowiedzialność za naruszenie prawa spowodowane ich działaniem lub zaniechaniem…”. I już chyba tylko samych funkcjonariuszy i urzędników fiskusa może oburzać, że przedsiębiorcy tak chętnie decydują się na wyprowadzkę swojego biznesu za granicę, otwarcie tam rachunku swojej firmy, a nawet całkowitą zmianę rezydencji.

Zobacz także: Moja firma

radca prawny Robert Nogacki
Kancelaria Prawna Skarbiec

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
SLIM VAT 2. Zmiany od 1 października 2021 r.
SLIM VAT 2. Zmiany od 1 października 2021 r.
Tylko teraz
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Księgowość
    1 sty 2000
    19 wrz 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Ulga na społeczną odpowiedzialność biznesu (CSR) od 2022 r.

    Ulga na społeczną odpowiedzialność biznesu (CSR). W ramach Polskiego Ładu ustawodawca planuje wprowadzenie ulgi dla podatników wspierających działalność sportową, kulturalną oraz szkolnictwo wyższe i naukę. Ulga na CSR ma wejść w życie od 2022 roku.

    Zwalczanie pożyczek lichwiarskich - projekt ustawy

    Zwalczanie pożyczek lichwiarskich. Jest zgoda na prace nad tzw. ustawą antylichwiarską, której projekt uzyskał wpis do planu prac rządu. To daje resortowi "zielone światło" do kolejnych kroków legislacyjnych i działań, aby projekt ten mógł być jak najszybciej przyjęty - powiedział PAP wiceminister sprawiedliwości Michał Woś.

    Czasowa rejestracja samochodu a zwrot akcyzy

    Zwrot akcyzy od samochodu. Fiskus nie może odmówić zwrotu akcyzy przedsiębiorcy tylko dlatego, że ten przed sprzedażą samochodu dokonał jego czasowej rejestracji w Polsce - tak uznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu.

    Informacje TPR - będą zmiany rozporządzeń

    Informacje TPR. Ministerstwo Finansów informuje, że na stronach Rządowego Centrum Legislacji zostały opublikowane projekty rozporządzeń zmieniających rozporządzenia TPR w zakresie podatku PIT i CIT.

    Wydatki na ubranie, a koszty uzyskania przychodów

    Wydatki na ubranie, a koszty uzyskania przychodu. Istnieje wiele profesji w których wymagane jest korzystanie z określonego rodzaju garderoby. Mogą to być ubrania wskazane jako konieczne dla bezpieczeństwa pracowników – np. specjalny stój na budowie - zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy, lub też ze względu na inne regulacje prawne – jak na przykład obowiązkowa toga dla adwokata podczas rozprawy na sali sądowej. Poza ścisłymi regulacjami wynikającymi z przepisów istnieją również reguły wyznaczane przez tradycje czy zwyczaje – chociażby konieczność dostosowania stroju do oficjalnych wystąpień publicznych, czy na wysokiej rangi spotkaniach biznesowych. W wielu sytuacjach zakup stroju staje się więc obowiązkiem pracodawcy lub przedsiębiorcy. Powstaje więc pytanie - jakie wydatki związane z garderobą stanowić mogą koszty uzyskania przychodu? Na jakich zasadach oceniać konieczność, prawidłowość oraz wysokość zakupu?

    Granice opodatkowania budynku w podatku od nieruchomości

    Budynek jako przedmiot opodatkowania podatkiem do nieruchomości to „obiekt budowlany w rozumieniu przepisów prawa budowlanego, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach”.

    Zmiany w opodatkowaniu gruntów kolejowych

    Opodatkowanie gruntów kolejowych. Podatkiem od nieruchomości zostaną objęte grunty, na których przedsiębiorstwa kolejowe prowadzą działalność komercyjną inną niż kolejową - tak wynika z projektu nowelizacji ustawy o podatkach i opłatach lokalnych.

    Kantor wymiany walut - wymogi formalne

    Prowadzenie kantoru wymiany walut to jedna z tych form działalności, które w ostatnich latach cieszą się ogromną popularnością. Łatwy dostęp do podróżowania i powszechność emigracji z kraju np. w celach zarobkowych, to główne powody, dla których taki biznes jest szczególnie opłacalny. Kantor to punkt usługowy oferujący sprzedaż i zakup obcej waluty po określonych kursach. Wydawałoby się, że to dość prosta sprawa, jednak samo założenie takiej firmy nie jest łatwe. Jeżeli chcemy prowadzić kantor, musimy uzyskać zezwolenie i spełnić kilka istotnych warunków.

    Wirtualna kasa fiskalna nie będzie musiała drukować paragonów

    Wirtualne kasy fiskalne. Kasa fiskalna w postaci oprogramowania (czyli tzw. wirtualna kasa fiskalna) nie będzie musiała drukować paragonów, jeśli została umieszczona w urządzeniach do automatycznej sprzedaży towarów i usług. Taka zmiana wynika z projektu rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej opublikowanego w czwartek 16 września 2021 r. na stronach Rządowego Centrum Legislacji.

    Kwota wolna od podatku w 2022 roku

    Kwota wolna od podatku. W ramach Polskiego Ładu ustawodawca proponuje podwyższenie do 30 000 zł kwoty wolnej od podatku. Zmiana ma wejść w życie od 2022 roku.

    Składy podatkowe - zmiany w akcyzie

    Składy podatkowe. Jeśli dany podmiot przejmie od innego skład podatkowy, to dotychczasowy posiadacz składu nie będzie musiał zapłacić akcyzy od produktów znajdujących się w nim - przewiduje projekt nowelizacji ustawy o podatku akcyzowym, który trafi do dalszych prac w sejmowej komisji energii.

    Czy dobrowolne opłaty za toalety podlegają VAT?

    Dobrowolne opłaty za toalety a VAT. Czy otrzymane środki pieniężne (dobrowolne opłaty za skorzystanie z toalety) powinny być uznane za podlegające opodatkowaniu podatkiem VAT wynagrodzenie z tytułu świadczonych usług?

    TSUE kontra Belgia. Zwolnienia podatkowe niezgodne z prawem UE

    Zwolnienia podatkowe. Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że zwolnienia podatkowe przyznawane przez Belgię przedsiębiorstwom międzynarodowym stanowią system pomocy państwowej niezgodnej z prawem Unii. Przyznał tym samym rację Komisji Europejskiej i uchylił wyrok Sądu UE z 2019 roku.

    Jaka stawka ryczałtu od przychodów z działalności produkcyjnej (wytwórczej)

    Stawka ryczałtu dla działalności produkcyjnej. Ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych można opodatkować przychody osiągane przez osoby fizyczne prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą. Przychody z działalności produkcyjnej (wytwórczej) mogą być opodatkowane albo stawką 8,5% albo 5,5%. Od czego zależy zastosowanie jednej z tych stawek do działalności produkcyjnej?

    Grzywny za przestępstwa i wykroczenia skarbowe w 2022 roku

    Grzywny za przestępstwa i wykroczenia skarbowe w 2022 roku. W roku 2022 podatnikom grozić będą wyższe niż w 2021 r. kwoty grzywien, jakie można wymierzyć za popełnienie przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego.

    Kiedy e-faktury będą obligatoryjne? Jak się przygotować?

    E-faktury. Z końcem sierpnia br. Rada Ministrów przyjęła projekt zmian do ustawy VAT wdrażającej Krajowy System e-Faktur (KSeF). Choć początkowo z powyższego rozwiązania będzie można korzystać dobrowolnie, już od 2023 roku stanie się ono obligatoryjne. Jakie są korzyści i wyzwania dla przedsiębiorców wynikające z jego wdrożenia?

    Prosta Spółka Akcyjna – jak założyć, jak działa

    Prosta Spółka Akcyjna (PSA) jest szczególnie atrakcyjna dla młodych innowatorów, którzy dysponują unikalnym know-how i chcą otworzyć biznes, ale nie mają na to własnego majątku. Możesz ją szybko zarejestrować, a jej obsługa jest bardzo prosta. O tym, jak krok po kroku założyć PSA i jakie płyną z tego korzyści dla przedsiębiorców, rozmawiali 15 września 2021 r. uczestniczy konferencji online, zorganizowanej przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii we współpracy z Ministerstwem Sprawiedliwości.

    Drugi samochód w jednoosobowej działalności a koszty podatkowe

    Samochód w działalności gospodarczej. W związku z tym, że przepisy nie zabraniają posiadania więcej niż jednego samochodu w ramach prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej, przedsiębiorcy decydują się na zakup kolejnego pojazdu do swojej działalności. Część z nich ma jednak pewne wątpliwości i dostrzega potencjalne ryzyko podatkowe związane z zakupem drugiego auta. Dlatego decyduje się wystąpić o potwierdzenie planowanego zakupu oraz jego skutków podatkowych w ramach interpretacji indywidualnej. Stanowisko fiskusa jest korzystne dla podatników, jednak zawiera pewne warunki.

    Polski Ład. Przedsiębiorcy będą rezygnować z podatku liniowego

    Polski Ład. Około 700 tys. przedsiębiorców rozliczających się podatkiem liniowym zostanie najmocniej dotkniętych planowanymi zmianami w ramach Polskiego Ładu. Zwiększenie im obciążeń, nawet jeśli wyniesie 4,9 proc. zamiast 9 proc., bez możliwości odliczenia kwoty wolnej od podatku, czyli planowanych 30 tys. zł, może spowodować, że część przedsiębiorców zrezygnuje z tej formy opodatkowania. – Tymczasem od 2004 roku, kiedy ją wprowadzono, przyniosła ona wiele korzyści zarówno dla firm, jak i budżetu państwa – mówi Rzecznik MŚP Adam Abramowicz, który zbiera podpisy pod petycją w sprawie zablokowania niekorzystnych zmian. Podpisało ją już ponad 52 tys. osób.

    Polski Ład a „szara strefa” w zatrudnieniu

    Polski Ład a „szara strefa” w zatrudnieniu. Według raportu Głównego Urzędu Statystycznego skala „szarej strefy” w zatrudnieniu w Polsce szacowana jest na 880 tysięcy osób (ok. 5,4% ogólnej liczby pracujących) [1]. Trzeba jednak zaznaczyć, że badania statystyczne nie odkrywają rzeczywistej skali zjawiska. Realnie praca nierejestrowana może obejmować nawet 16% osób w wieku produkcyjnym [2].

    Polski Ład. Kontrola podatkowa na wniosek

    Polski Ład. Podatnik, który dostanie od szefa Krajowej Administracji Skarbowej ostrzeżenie przed podejrzanym kontrahentem, będzie mógł wnioskować o przeprowadzenie kontroli podatkowej w zakresie będącym przedmiotem tego ostrzeżenia.

    Przekształcasz działalność gospodarczą w jednoosobową sp. z o.o.? Sprawdź co zmieni się w Twojej księgowości!

    Zmiana dotychczasowej formy prawnej firmy z jednoosobowej działalności gospodarczej na spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością oznacza rewolucję w obowiązkach księgowych. Jeśli przed przekształceniem prowadziłeś podatkową księgę przychodów i rozchodów, zakładając spółkę z o.o. musi przejść na księgi rachunkowe.

    PIT od działalności gospodarczej w 2022 roku - skala podatkowa, podatek liniowy, ryczałt

    PIT od działalności gospodarczej w 2022 roku. Kluczowym elementem nowego Polskiego Ładu są istotne zmiany w podatkach. Zmiany te obejmą system opodatkowania działalności gospodarczej w Polsce, wsparcie innowacyjnych rozwiązań, pobudzenie inwestycji o nowe rozwiązania dla inwestorów strategicznych.

    Ulga na powrót od 1 stycznia 2022 r.

    Ulga na powrót. Polski Ład przewiduje wprowadzenie ulgi w podatku dochodowym dla podatników osiedlających się w Polsce, tzw. ulga na powrót. Proponuje się, aby ulga na powrót weszła w życie z dniem 1 stycznia 2022 r. Kto będzie miał prawo do nowej ulgi i jaka będzie jej wysokość?

    Tarcza Finansowa PFR dla Dużych Firm - wnioski do 30 września

    Tarcza Finansowa PFR dla Dużych Firm. Polski Fundusz Rozwoju ponownie uruchomił Tarczę Finansową dla Dużych Firm. 14 września 2021 r. PFR poinformował o udostępnieniu możliwości składania wniosków o finansowanie preferencyjne w ramach tej Tarczy. Finansowanie służy pokryciu szkody powstałej na skutek zakłóceń w funkcjonowaniu gospodarki w związku z COVID-19. Program został uruchomiony w związku z przyjęciem przez Radę Ministrów zmian do programu rządowego Tarczy Finansowej Polskiego Funduszu Rozwoju dla Dużych Firm, po uzyskaniu uprzednio decyzji Komisji Europejskiej. Termin na zgłoszenie wniosków upływa 30 września 2021 r.