Ulga abolicyjna [Przewodnik]

Oprócz ulgi ustawa ta wprowadziła mechanizmy umożliwiające ubieganie się o umorzenie zaległości podatkowych bądź o zwrot podatku w odniesieniu do dochodów zagranicznych osiąganych w latach 2002-2007, a podlegających rozliczeniu metodą odliczenia proporcjonalnego (niekorzystną).

Niekorzystne umowy podatkowe zostały podpisane m.in. z Wielką Brytanią (do 2006 r.), USA, Rosją, Belgią, Danią, Finlandią, Holandią, Islandią, Australią.

Ulga abolicyjna polega na odliczeniu od podatku kwoty równej podatkowi „dopłacanemu” w Polsce od dochodów osiąganych za granicą i podlegających w Polsce rozliczeniu.

Jej istotą jest więc wyrównanie wysokości podatku płaconego przy rozliczaniu dochodów zagranicznych metodą odliczenia proporcjonalnego z obciążeniami podatkowymi, które trzeba byłoby ponieść, gdyby dochody te zostały rozliczone metodą wyłączenia z progresją (korzystną).

Celem tej ulgi jest zatem ujednolicenie podatkowych obciążeń podatników osiągających dochody za granicą - niezależnie od metody unikania podwójnego opodatkowania przewidzianej w umowie z krajem, w którym dochody te zostały osiągnięte.

Ulga abolicyjna dotyczy dochodów zagranicznych osiąganych począwszy od roku 2008 oraz dochodów osiąganych w latach następnych. Jednak pomimo, iż została wprowadzona z mocą wsteczną, to nie narusza Konstytucji RP, gdyż jest dla podatników korzystna.

Prawo do tej ulgi przysługuje podatnikom, którzy osiągnęli dochody wymienione w art. 27g ustawy o PIT. Są to dochody, osiągane ze źródła przychodów w postaci „pracy”. Zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 1 ustawy abolicyjnej, przychodami z pracy są dochody (przychody):

- osiągane poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ze źródeł, o których mowa w art. 12 ust. 1 (stosunek pracy i stosunki pokrewne), art. 13 (działalność wykonywana osobiście) i 14 (działalność gospodarcza) ustawy o PIT

- z praw majątkowych w zakresie praw autorskich i praw pokrewnych w rozumieniu odrębnych przepisów, z wykonywanej poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalności artystycznej, literackiej, naukowej, oświatowej i publicystycznej, z wyjątkiem dochodów (przychodów) uzyskanych z tytułu korzystania z tych praw lub rozporządzania nimi;

Możliwość skorzystania z ulgi nie została uzależniona od tego, czy ww. dochody z pracy osiągnięte za granicą zostały opodatkowane w państwie źródła. Nie ma też znaczenia fakt zawarcia przez Polskę (bądź nie) z państwem źródła umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Najważniejsze jest to, czy dochody zagraniczne podlegają opodatkowaniu w Polsce przy zastosowaniu metody odliczenia proporcjonalnego. Należy podkreślić, że metoda ta ma również zastosowanie w przypadku, gdy z danym państwem Polska nie zawarła umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Z ulgi abolicyjnej nie można skorzystać w odniesieniu do podatkunależnego od dochodów osiąganych w tzw. rajach podatkowych, czylikrajach lub na terytoriach stosujących szkodliwą konkurencję podatkową.

Aktualnie wykaz tych państw i terytoriów zawiera rozporządzenie Ministra Finansów z 16 maja 2005 r. w sprawie określenia krajów i terytoriów stosujących szkodliwą konkurencję podatkową dla celów podatku dochodowego od osób fizycznych

Jak liczy się kwotę ulgi? Trzeba wyliczyć kwotę hipotetycznego podatku, jaki przypadałby do zapłaty przy zastosowaniu metody wyłączenia z progresją i porównać ją z wysokością podatku wyliczonego z zastosowaniem metody odliczenia proporcjonalnego. Różnica pomiędzy tymi kwotami to wielkość przysługującej ulgi abolicyjnej.

Przez pierwsze półrocze 2010 r. pan Kowalski pracował w Belgii na postawie umowy o pracę zawartej z belgijskim pracodawcą . Jego dochód (w przeliczeniu na złote) wyniósł 40 000 zł, natomiast zapłacony w Belgii podatek wyniósł (po przeliczeniu na złote) 4000 zł. W Polsce pan Kowalski zarobił 28 650 zł. Chcąc wyliczyć wysokość przysługującej ulgi abolicyjnej pan Kowalski dokonał następujących obliczeń:

1) obliczył podatek przy zastosowaniu metody odliczenia proporcjonalnego. Wysokość podatku od sumy dochodów polskich i belgijskich obliczonego według skali wyniosła 11 801 zł. Po odliczeniu podatku zapłaconego w Belgii podatek do zapłaty w Polsce wyniósł 7801 zł.
2) obliczył hipotetyczny podatek przy zastosowaniu metody wyłączenia z progresją. Jego wysokość wyniosła 4925 zł.
3) wyliczył kwotę przysługującej ulgi, która wyniesie 2876 zł (7801 zł – 4925 zł). Podatek po odliczeniu ulgi wyniesie 4925 zł – czyli tyle, ile wynosiłby w przypadku zastosowania przy jego wyliczaniu metody wyłączenia z progresją.

Ulga abolicyjna podlega odliczeniu w zeznaniu rocznym. W rozliczeniu za 2010 r. ulga ta wykazywana jest w rubryce 37 (jeśli dotyczy małżonka – to w rubryce 38) załącznika PIT/O, a następnie uwzględniana w łącznej kwocie odliczeń przenoszonych do zeznania rocznego.

Wprowadzając ulgę abolicyjną nie przewidziano możliwości korzystania zniej w trakcie roku podatkowego. O jej wartość nie można zatempomniejszyć wysokości płaconych zaliczek na podatek dochodowy(niezależnie od tego czy są one pobierane przez płatnika, czy teżodprowadza je samodzielnie podatnik).

Takie rozwiązanie nie jest z pewnością korzystne dla podatników. Skutkuje bowiem koniecznością „dopłacania” w trakcie roku podatkowego podatku obliczanego z zastosowaniem metody odliczenia proporcjonalnego, podczas gdy odliczenie z tytułu ulgi abolicyjnej będzie można uwzględnić dopiero w zeznaniu rocznym. Tym samym nie został wyeliminowany mechanizm „kredytowania” przez podatników budżetu państwa poprzez „zawyżone” zaliczki na podatek dochodowy.

Należy podkreślić, że jeśli umowa dwustronna zawarta z państwem, z którego pochodzą dochody podatnika przewiduje metodę odliczenia proporcjonalnego (bądź metoda ta ma zastosowanie na podstawie polskich przepisów podatkowych z uwagi na brak stosownej umowy), to przy obliczaniu zaliczek na podatek dochodowy nie ma możliwości samowolnego „zastąpienia” tej metody znacznie korzystniejszą metodą wyłączenia z progresją

Obliczenie zaliczki na podatek bez uwzględnienia dochodów zagranicznych ze względu na przyszłe zastosowanie ulgi abolicyjnej w zeznaniu rocznym prowadzi do powstania zaległości z tytułu zaliczek. Wprawdzie zobowiązania te wygasają po dniu zapłaty podatku należnego za dany rok podatkowy, bądź po upływie terminu jego płatności, to jednak trzeba pamiętać, że organ podatkowy w dalszym ciągu zachowuje prawo do wydania decyzji obciążających odsetkami za zwłokę od tych zaległości. Ponadto powstałe w ten sposób uszczuplenia podatkowe mogą skutkować odpowiedzialnością karną skarbową.

Ministerstwo Finansów o uldze abolicyjnej

Tabela państw, z którymi Polska zawarła umowy w sprawie unikania podwójnego opodatkowania ze wskazaniem metody unikania podwójnego opodatkowania:

Kraje od A do E
Kraje od F do Z

Wykaz i teksty umów o unikaniu podwójnego opodatkowania
(źródło: Ministerstwo Finansów)

Anna Welsyng

Radca prawny, doradca podatkowy

kancelaria welsyng.pl