Kiedy organ podatkowy określa podstawę opodatkowania w drodze oszacowania?

Organ podatkowy określa podstawę opodatkowania w drodze oszacowania, jeżeli:

- brak jest ksiąg podatkowych lub innych danych niezbędnych do jej określenia lub
- dane wynikające z ksiąg podatkowych nie pozwalają na określenie podstawy opodatkowania, lub
- podatnik naruszył warunki uprawniające do korzystania ze zryczałtowanej formy opodatkowania
(art. 23 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r., nr 8, poz. 60, z późn. zm.).

Organ podatkowy odstępuje od określenia podstawy opodatkowania w drodze oszacowania, jeżeli dane wynikające z ksiąg podatkowych, uzupełnione dowodami uzyskanymi w toku postępowania pozwalają na określenie podstawy opodatkowania.

Są różne metody szacowania podstawy opodatkowania:

1) porównawczą wewnętrzną - polegającą na porównaniu wysokości obrotów w tym samym przedsiębiorstwie za poprzednie okresy, w których znana jest wysokość obrotu;

2) porównawczą zewnętrzną - polegającą na porównaniu wysokości obrotów w innych przedsiębiorstwach prowadzących działalność o podobnym zakresie i w podobnych warunkach;

3) remanentową - polegającą na porównaniu wartości majątku przedsiębiorstwa na początku i na końcu okresu, z uwzględnieniem wskaźnika szybkości obrotu;

4) produkcyjną - polegającą na ustaleniu zdolności produkcyjnej przedsiębiorstwa;

5) kosztową - polegającą na ustaleniu wysokości obrotu na podstawie wysokości kosztów poniesionych przez przedsiębiorstwo, z uwzględnieniem wskaźnika udziałów tych kosztów w obrocie;

6) udziału dochodu w obrocie - polegającą na ustaleniu wysokości dochodów ze sprzedaży określonych towarów i wykonywania określonych usług, z uwzględnieniem wysokości udziału tej sprzedaży (wykonanych usług) w całym obrocie. 

Polecamy: Najczęstsze błędy w PIT-ach

Jeśli nie można zastosować wskazanych wyżej metod organ podatkowy może w inny sposób oszacować podstawę opodatkowania (§ 4 art. 23 Ordynacji podatkowej).

Określenie podstawy opodatkowania w drodze oszacowania powinno zmierzać do określenia jej w wysokości zbliżonej do rzeczywistej podstawy opodatkowania.

Organ podatkowy, określając podstawę opodatkowania w drodze oszacowania zobowiązany jest także do uzasadnienia wyboru metody oszacowania.

Jeżeli podstawa opodatkowania została określona w drodze oszacowania, a podatnik jest zobowiązany do wpłaty zaliczek na podatek, organ podatkowy określa wysokość zaliczek, za okres, za który podstawa opodatkowania została oszacowana, proporcjonalnie do wysokości zobowiązania podatkowego za cały rok podatkowy lub inny okres rozliczeniowy (§ 5 art. 23 Ordynacji podatkowej).

W toku kontroli podatkowej u prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą Krzysztofa P. organy podatkowe stwierdziły brak ksiąg podatkowych, dzięki którym byłoby możliwe określenie podstawy opodatkowania. Okazało się, że w sprawie Krzysztofa P. w drodze szacunkowej jest możliwe przy zastosowaniu różnych metod jej obliczania. Co powinien w takiej sytuacji zrobić organ podatkowy?

Jeżeli ustalenie podstawy opodatkowania w drodze szacunkowej jest możliwe przy zastosowaniu różnych metod jej obliczania, w takiej sytuacji organ podatkowy powinien w swojej decyzji szczegółowo uzasadnić, dlaczego przyjął określoną metodę, a inne możliwe do zastosowania pominął. Uzasadnienie wyboru takiej, Anie inne metody oszacowania jest ważne przede wszystkim w przypadku wyboru metody oszacowania spoza katalogu określonego w art. 23 § 3 Ordynacji podatkowej, czy też przyjęcia metody mieszanej.

Polecamy: Karta podatkowa - poradnik użytkownika

Jeśli organ podatkowy stwierdzi, że podatnik mimo ciążącego na nim obowiązku nie złożył deklaracji, wysokość zaliczek jest inna niż wykazana w deklaracji lub zaliczki nie zostały zapłacone w całości lub w części, organ podatkowy wydaje decyzję, w której określa wysokość odsetek za zwłokę na dzień złożenia zeznania podatkowego za rok podatkowy lub inny okres rozliczeniowy, a w przypadku niezłożenia zeznania w terminie - odsetki na ostatni dzień terminu złożenia zeznania, przyjmując prawidłową wysokość zaliczek na podatek (art. 53a Ordynacji podatkowej).

Oszacowanie podstawy opodatkowania przez organ podatkowy, z uwagi na przybliżoną możliwość ustalania podstaw opodatkowania ma charakter wyjątkowy. Zatem w sytuacji, gdy organy podatkowe są w stanie określić rzeczywistą wielkość przychodu i kosztów, to wówczas szacowanie podstawy opodatkowania jest pozbawione podstaw (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 4 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ke 529/09).