Pierwsze zasiedlenie w VAT a ulepszenie – tylko dla środka trwałego?

Pierwsze zasiedlenie w VAT

Ustawa o VAT definiuje pierwsze zasiedlenie jako oddanie do użytkowania pierwszemu nabywcy lub użytkownikowi, lub rozpoczęcie użytkowania na potrzeby własne budynków, budowli lub ich części, po ich:

• wybudowaniu lub
• ulepszeniu, jeżeli wydatki poniesione na ulepszenie, w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym, stanowiły co najmniej 30% wartości początkowej;

Zamiany (dotyczące konieczności wykorzystywania nieruchomości do czynności opodatkowanych) we wspomnianym art. 2 pkt. 14 ustawy o VAT, wynikały z wyroku TSUE dot. Kozuba Premium Selection z dnia 16.11.2017 r. (sygn C-308/16), w którym potwierdzono że, Dyrektywa VAT sprzeciwia się uregulowaniom krajowym, które uzależniają zwolnienie z podatku VAT w związku z dostawą budynków od spełnienia warunku, zgodnie z którym pierwsze zasiedlenie tych budynków następuje w ramach czynności podlegającej opodatkowaniu.  Pierwsze zasiedlenie związane jest ze zwolnieniem dostawy budynków, budowli i ich części zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt. 10 ustawy o VAT.

Zmiany te nie zniwelowały pułapek związanych z kwestią pierwszego zasiedlenia. Obecnie duże wątpliwości budzi kwestia ulepszenia – szczególnie w kontekście podatników którzy zajmują się obrotem nieruchomościami.

Ulepszenie – tylko dla środków trwałych?

Definicja pierwszego ulepszenia, odnosząc się do ulepszenia kieruje nas do ustaw o podatku dochodowym. Zarówno ustawa o PIT jak i CIT posługują się wyrażeniami Jeżeli środki trwałe uległy ulepszeniu w wyniku przebudowy, rozbudowy, rekonstrukcji, adaptacji lub modernizacji. Na tej podstawie organ podatkowy w interpretacjach indywidualnych stoi na stanowisku, że pierwsze zasiedlenie w przypadku ulepszenia nie zajdzie jeżeli traktujemy wskazany budynek/lokal jako towar a nie środek trwały. Według organu wskazana definicja odnosi się tylko i wyłączenie środków trwałych a nie np. lokali zakupionych tylko i wyłącznie w celach odsprzedaży. Przykładem takiej argumentacji jest Interpretacja Indywidualna z dnia 9 września 2021 r. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, sygn. 0112-KDIL1-1.4012.445.2021.1.MG:

Powyższe przepisy wskazują, że na gruncie prawa podatkowego "ulepszenie" jest pojęciem, które dotyczy wyłącznie składników majątku będących środkami trwałymi. Pod pojęciem tym należy rozumieć takie czynności, jak przebudowa, rozbudowa, rekonstrukcja, adaptacja lub modernizacja środka trwałego, które podnoszą jego wartość techniczną, użytkową, jak i przystosowanie składnika majątkowego do wykorzystania go w innym celu, niż pierwotne przeznaczenie albo nadanie temu składnikowi innych cech użytkowych. Zatem nieruchomości (np. lokale mieszkalne lub usługowe), które nie będą stanowić u podatnika środka trwałego, nie mogą ulec ulepszeniu w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym, ponieważ pojęcie ulepszenia, do którego odwołuje się ustawodawca w art. 2 pkt 14 ustawy, odsyłając do przepisów o podatku dochodowym, dotyczy ulepszenia środków trwałych.

Podobna argumentacja spotykana jest w wielu interpretacjach indywidualnych dotyczących ulepszenia budynków i lokali nie-środków trwałych. Czy stanowisko organów jest błędne? Jak najbardziej.

Przepis art. 2 pkt. 14 ustawy o VAT nie rozróżnia towarów i środków trwałych, a odnosi się do budynków, budowli lub ich części. Odniesienie do ustawy o podatku dochodowym odnosi się do czynności „ulepszenia” i jej charakteru podmiotowego. W uproszczeniu zabieram wyrażenie „ulepszenia” jako przebudowy, rozbudowy, rekonstrukcji, adaptacji lub modernizacji i odnoszę je do wskazanych w ustawie o VAT budynków, budowli i ich części. Nieuprawnione jest zatem traktowanie ulepszenia jako ograniczonego tylko i wyłącznie do środków trwałych.

Ulepszenie w orzecznictwie

Błąd w rozumowaniu Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej wypunktował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. W orzeczeniu z dnia 7 grudnia 2021 r., sygn. I SA/Gl 1058/21 sąd wskazał na nieprawidłowe rozumowanie organu:

Przyjęcie, że "ulepszenie" dotyczy wyłącznie środków trwałych, prowadzi do wadliwego rozszerzenia stosowania tego zwolnienia dla dostawy przebudowanych budynków będących towarami handlowymi, nawet wtedy gdy wartość przebudowy znacznie przekracza 30% wartości budynku. Natomiast TSUE interpretując polskie pojęcie "ulepszenia" zastosowane w art. 2 pkt 14 u.p.t.u. wyraźnie wskazał, że chodzi o "przebudowę", tj. proces budowlany który powoduje, że  budynek staje się przedmiotem istotnych zmian przeprowadzonych w celu zmiany jego wykorzystania lub w celu znaczącej zmiany warunków jego zasiedlenia. […] Zawarte w art. 2 pkt 14 u.p.t.u. odesłanie dotyczy wyłącznie pojęcia ulepszenia zdefiniowanego w ustawach o podatkach dochodowych, a nie do skutku ulepszenia określonego w przepisach o podatkach dochodowych. Czym innym jest bowiem sam proces "ulepszania", czym innym zaś jego skutek w postaci zwiększenia wartości początkowej środka trwałego.

Ważne!
Jeżeli zatem traktowaliśmy np. lokal jako towar (nabyliśmy go w celu dalszej odsprzedaży), może się okazać że modernizacja której dokonaliśmy będzie traktowana jako pierwsze zasiedlenie, a przez to – może być opodatkowana podatkiem VAT, zamiast korzystać ze zwolnienia. Warto rozważyć dokonanie audytu transakcji na nieruchomościach z ostatnich lat – może się okazać że niektórych podatników czeka nieprzyjemna niespodzianka.

Wojciech Kliś, Doradca podatkowy nr wpisu 14003