REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Wypłatę odszkodowania dokumentuje się notą księgową

Dziennik Gazeta Prawna
Największy polski dziennik prawno-gospodarczy
Wypłatę odszkodowania dokumentuje się notą księgową/ fot. Fotolia
Wypłatę odszkodowania dokumentuje się notą księgową/ fot. Fotolia

REKLAMA

REKLAMA

Odszkodowania ewidencjonuje się w księgach rachunkowych zgodnie z zasadą memoriałową. W związku z tym powinny zostać przypisane do roku obrotowego, którego dotyczą, niezależnie od terminu ich zapłaty. Odszkodowania dokumentuje się zasadniczo za pośrednictwem noty księgowej.

Na obrót gospodarczy często składają się zdarzenia niezaplanowane i niepożądane, implikujące konieczność naprawienia powstałej szkody, np. w drodze zapłaty odszkodowania. Najczęściej wiąże się to z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zaciągniętych zobowiązań w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

REKLAMA

Autopromocja

Przez odszkodowanie należy rozumieć wypłatę określonej sumy pieniężnej z tytułu szkody wyrządzonej osobie trzeciej, stanowiącej zadośćuczynienie za poniesione przez nią straty. Celem odszkodowania jest zrekompensowanie straty (szkody). Granice odpowiedzialności odszkodowawczej wyznacza związek przyczynowy między zdarzeniem a zaistniałą w jego wyniku szkodą. Odszkodowanie nie stanowi co do zasady płatności za świadczenie (nie jest wynagrodzeniem z tytułu dostawy towarów i usług). Z jednej bowiem strony ma ono na celu rekompensatę poniesionej szkody (funkcja kompensacyjna), zaś z drugiej strony ma charakter sankcyjny (stanowi konsekwencję niewywiązania się z umownego zobowiązania). Celem wypłaty odszkodowania jest zasadniczo przywrócenie w majątku poszkodowanego stanu istniejącego przed powstaniem szkody.

Nota księgowa jest jak faktura - dokumentowanie rabatu

Na poczet odszkodowania może być zaliczona kara umowna, pod warunkiem umieszczenia takiego zastrzeżenia w umowie zawartej między stronami (art. 484 par. 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny; dalej: k.c.). Żądanie odszkodowania uzupełniającego wystąpi w przypadku, gdy szkoda wynikająca z niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez dłużnika przewyższa wysokość zastrzeżonej kary umownej (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 30 czerwca 2015 r., sygn. akt I ACa 208/15). Strony mogą się również umówić, że kara umowna będzie miała charakter alternatywny w stosunku do odszkodowania. Wówczas wierzyciel według własnego uznania będzie mógł żądać od dłużnika zapłaty kary umownej lub odszkodowania na zasadach ogólnych.

W obrocie gospodarczym zdarzeniami, które mogą powodować konieczność wypłaty odszkodowania, przykładowo są: niewykonanie postanowień umowy, wadliwość towaru, nieprawidłowa realizacja usługi, bezumowne korzystanie z lokalu, utrata lub uszkodzenie przesyłki podczas jej transportu. Szczególnym rodzajem odszkodowania jest odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości (art. 128–135 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1774 ze zm.).

Dalszy ciąg materiału pod wideo

REKLAMA

Odszkodowania nie mieszczą się w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT. Tym samym nie podlegają one opodatkowaniu VAT. W związku z tym, że pozostają poza zakresem VAT, nie należy ich dokumentować fakturą (por. interpretacja indywidualna dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 29 kwietnia 2015 r., nr IPPP1/4512-92/15-3/JL). Wyjątek stanowi przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa własności towarów w zamian za odszkodowanie (art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT).

Istotą odszkodowań nie jest bowiem płatność za świadczenie, lecz rekompensata za szkodę. W takim przypadku nie mamy do czynienia z transakcją ekwiwalentną – świadczenie w zamian za wynagrodzenie, co oznacza, że otrzymane odszkodowanie nie wiąże się z żadnym świadczeniem ze strony poszkodowanego. Zapłata ta nie jest też związana ze zobowiązaniem się otrzymującego daną kwotę do wykonania czynności, powstrzymania się od dokonania czynności lub tolerowania czynności lub sytuacji. Ustalanie statusu wypłacanej rekompensaty jako podlegającej lub niepodlegającej VAT należy oceniać w kontekście związku z konkretnym świadczeniem. Zatem jeżeli płatność o charakterze odszkodowawczym nie ma bezpośredniego związku z żadną czynnością mającą charakter świadczenia, wówczas kwota wypłaconych odszkodowań nie mieści się w katalogu czynności wymienionych w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, i jako taka nie podlega opodatkowaniu tym podatkiem (a co za tym idzie, nie powinna być dokumentowana fakturą, lecz innym dowodem, np. notą księgową).

Nota korygująca - kiedy można ją wystawić?

Odszkodowania stanowią pozostałe przychody i koszty operacyjne, natomiast odsetki od odszkodowań powinny powiększać przychody i koszty finansowe (art. 3 ust. 1 pkt 32 lit. g; art. 42 ust. 3 ustawy o rachunkowości).

Zarówno odszkodowania, jak i odsetki za zwłokę w ich spłacie powinny być ujmowane w księgach rachunkowych zgodnie z zasadą memoriałową, czyli powinny zostać przypisane do roku obrotowego, którego dotyczą, niezależnie od terminu ich zapłaty. W wyniku finansowym należy uwzględnić niewątpliwe pozostałe przychody operacyjne oraz wszystkie poniesione pozostałe koszty operacyjne (art. 6 i art. 7 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o rachunkowości).


Ewidencja u wierzyciela...

Wierzyciel powinien zaewidencjonować otrzymanie odszkodowania oraz ewentualnych odsetek za zwłokę w ich spłacie następująco:

1. Należne odszkodowanie (księgowanie na podstawie noty księgowej):

- Wn konto 24 „Pozostałe rozrachunki”,

- Ma konto 84 „Rozliczenia międzyokresowe przychodów”.

2. Należne odsetki za zwłokę w zapłacie odszkodowania:

- Wn konto 24 „Pozostałe rozrachunki”,

- Ma konto 75-0 „Przychody finansowe”.

Otrzymanie odszkodowania:

- Wn konto 10 „Kasa” lub konto 13 „Rachunki bankowe”,

- Ma konto 24 „Pozostałe rozrachunki”,

oraz

- Wn konto 84 „Rozliczenia międzyokresowe przychodów”,

- Ma konto 76-0 „Pozostałe przychody operacyjne”.

4. Otrzymanie odsetek za zwłokę:

- Wn konto 10 „Kasa” lub konto 13 „Rachunki bankowe”,

- Ma konto 24 „Pozostałe rozrachunki”.

Błędy w księgach nie muszą oznaczać umyślności

...i u dłużnika

Dłużnik powinien zaewidencjonować wypłatę odszkodowania i ewentualnych odsetek za zwłokę w ich spłacie poprzez następujące zapisy:

1. Rezerwa na spodziewane roszczenia od nabywców z tytułu odszkodowań: Wn konto 76-1 „Pozostałe koszty operacyjne”, Ma konto 83 „Rezerwy”,

2. Zobowiązanie z tytułu odszkodowania (księgowanie na podstawie noty księgowej): Wn konto 76-1 „Pozostałe koszty operacyjne”, Ma konto 24 „Pozostałe rozrachunki”,

3. Zobowiązanie z tytułu odsetek za zwłokę w spłacie odszkodowania: Wn konto 75-1 „Koszty finansowe”, Ma konto 24 „Pozostałe rozrachunki”,

4. Zapłata odszkodowania: Wn konto 24 „Pozostałe rozrachunki”, Ma konto 10 „Kasa” lub konto 13 „Rachunki bankowe”,

5. Zapłata odsetek za zwłokę: Wn konto 24 „Pozostałe rozrachunki”, Ma konto 10 „Kasa” lub konto 13 „Rachunki bankowe”,

6. Rozwiązanie rezerwy w związku z zapłatą odszkodowania: Wn konto 83 „Rezerwy”, Ma konto 76-1 „Pozostałe koszty operacyjne”.


Przy wywłaszczeniu nieruchomości

Ewidencjonowanie wywłaszczenia nieruchomości w zamian za odszkodowanie pod postacią nieruchomości zamiennej (art. 131 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami) następuje według takich samych reguł jak w przypadku transakcji barterowych:

1. Wyksięgowanie z ewidencji bilansowej nieruchomości w związku z jej sprzedażą (wy-właszczeniem):

- Wn konto 76-1 „Pozostałe koszty operacyjne”,

- Wn konto 07 „Odpisy umorzeniowe środków trwałych”,

- Ma konto 01 „Środki trwałe”.

2. Przekazanie (sprzedaż) wywłaszczonej nieruchomości (księgowanie na podstawie wysta-wionej faktury VAT):

- Wn konto 24 „Pozostałe rozrachunki”

- Ma konto 76-0 „Pozostałe przychody operacyjne”

- Ma konto 22 „Rozrachunki publicznoprawne”

3. Otrzymanie (nabycie) nieruchomości zamiennej (księgowanie na podstawie otrzymanej faktury VAT)

- Wn konto 30 „Rozliczenie zakupu”,

- Wn konto 22 „Rozrachunki publicznoprawne”,

- Ma konto 24 „Pozostałe rozrachunki”.

4. Przyjęcie nieruchomości zamiennej do ewidencji bilansowej:

- Wn konto 01 „Środki trwałe”,

- Ma konto 30 „Rozliczenie zakupu”.

5. Wyrównanie wzajemnych rozrachunków:

- Wn konto 24 „Pozostałe rozrachunki”,

- Ma konto 24 „Pozostałe rozrachunki”,

oraz

- Wn konto 13 „Rachunki bankowe” lub Ma konto 13 „Rachunki bankowe” (w zależności od tego, która strona transakcji dokonuje wyrównujących dopłat pieniężnych).

Odszkodowanie umożliwia wyrównanie wyrządzonej szkody. Wypłacane jest bowiem w kwocie poniesionej straty lub utraconych korzyści. Ponadto pozostawia ono poszkodowanemu swobodę w zakresie spożytkowania otrzymanej rekompensaty, stosownie do własnych potrzeb. Otrzymanie odszkodowania jest uwarunkowane jednak obowiązkiem wykazania, iż szkoda powstała oraz że istnieje związek przyczynowy między tą szkodą a zdarzeniem ją wywołującym. Taki obowiązek nie występuje natomiast w przypadku kary umownej, która wymaga jedynie udowodnienia, iż została skutecznie zastrzeżona w umowie oraz że doszło do niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. ©?

Zawartość noty

● określenie rodzaju dowodu i jego numeru identyfikacyjnego,

● określenie stron (nazwy, adresy) dokonujących operacji gospodarczej,

● opis operacji oraz jej wartość,

● data dokonania operacji, a gdy dowód został sporządzony pod inną datą – także data sporządzenia dowodu,

● podpis wystawcy dowodu oraz osoby, której wydano lub od której przyjęto składniki aktywów,

● stwierdzenie sprawdzenia i zakwalifikowania dowodu do ujęcia w księgach rachunkowych przez wskazanie miesiąca oraz sposobu ujęcia dowodu w księgach rachunkowych (dekretacja), podpis osoby odpowiedzialnej za te wskazania.

Marek Barowicz

specjalista z zakresu rachunkowości

Podstawa prawna:

- Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 330 ze zm.);

- Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 ze zm.);

- Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.).

Autopromocja

REKLAMA

Oceń jakość naszego artykułu

Dziękujemy za Twoją ocenę!

Twoja opinia jest dla nas bardzo ważna

Powiedz nam, jak możemy poprawić artykuł.
Zaznacz określenie, które dotyczy przeczytanej treści:

REKLAMA

QR Code
Podatek PIT - część 2
certificate
Jak zdobyć Certyfikat:
  • Czytaj artykuły
  • Rozwiązuj testy
  • Zdobądź certyfikat
1/10
Zeznanie PIT-37 za 2022 r. można złożyć w terminie do:
30 kwietnia 2023 r. (niedziela)
2 maja 2023 r. (wtorek)
4 maja 2023 r. (czwartek)
29 kwietnia 2023 r. (sobota)
Następne
Księgowość
Zapisz się na newsletter
Zobacz przykładowy newsletter
Zapisz się
Wpisz poprawny e-mail
Zmiany w Ordynacji podatkowej 2024. Likwidacja terminu na złożenie wniosku o zwrot nadpłaty podatku po wyroku TSUE i TK, rozszerzenie zakresu domniemania zachowania terminu doręczenia pisma

Likwidacja ograniczenia czasowego na złożenie wniosku o zwrot nadpłaty powstałej w wyniku orzeczenia TSUE lub TK oraz rozszerzenie zakresu domniemania zachowania terminu doręczenia pism do organów podatkowych – to najważniejsze nowości zawarte w projekcie nowelizacji Ordynacji podatkowej i kilku innych ustaw, który został opublikowany 14 czerwca 2024 r. Nowe przepisy mają wejść w życie w terminie 14 dni od dnia ogłoszenia, a więc najprawdopodobniej jeszcze w 2024 roku.

Zmiany w VAT. Uproszczenia dla drobnych przedsiębiorców korzystających ze zwolnienia z VAT

Szykują się zmiany w VAT. Małe firmy będą miały możliwość korzystania ze zwolnienia z VAT w innych krajach UE niż ten, w którym mają siedzibę. Tak wynika z planowanej nowelizacji ustawy o VAT. Dotyczy to zarówno firm z Polski, jak i z innych krajów członkowskich UE.

Dotacje dla śląskich przedsiębiorców na transformację działalności w 2024 roku. Od kiedy nabór wniosków?

W dniu 27 czerwca 2024 r. powinien zostać uruchomiony nabór wniosków o dofinansowanie dla projektów badawczo-rozwojowych, planowanych do realizacji przez przedsiębiorstwa prowadzące działalność w województwie śląskim. 

Komisja Europejska uruchamia wobec Polski procedurę nadmiernego deficytu. Otwarcie możliwe w lipcu 2024 r. Jakie skutki? Co dalej?

Komisja Europejska poinformowała 19 czerwca 2024 r., że jej zdaniem uzasadnione jest otwarcie procedury nadmiernego deficytu m.in. wobec siedmiu państw członkowskich UE (w tym Polski) i zamierza zaproponować Radzie UE jej otwarcie w lipcu br. Zdaniem ekspertów banku PKO BP to sygnał, że m.in. nie ma przestrzeni do zwiększania wydatków budżetowych.

REKLAMA

Unijna Odprawa Scentralizowana w Imporcie (CCI), Faza 1. Kurs e-learningowy Komisji Europejskiej

Departament Ceł Ministerstwa Finansów poinformował, że Komisja Europejska przygotowała moduł e-learningowy opisujący założenia "Unijnej Odprawy Scentralizowanej w Imporcie (CCI), Faza 1" w ramach Unijnego Kodeksu Celnego. 

Projekt zmian w składce zdrowotnej. Już wiemy kiedy trafi do Sejmu

Projekt zmian składki zdrowotnej i uproszczenia sposobu jej wyliczania powinien trafić do Sejmu po wakacjach. Natomiast jeszcze przed wakacjami sejmowymi minister finansów Andrzej Domański ma spotkać się z Lewicą w celu ostatecznego uzgodnienia propozycji zawartych w projekcie.

Wyrok TSUE dot. nadpłaty VAT. Prawo do zwrotu nadpłaconego podatku wskutek błędnej ewidencji sprzedaży na kasie fiskalnej

TSUE w wyroku z 21 marca 2024 r. zapadłym w sprawie C‑606/22 orzekł, że wykazanie nadpłaty podatku VAT i dochodzenie jej zwrotu dopuszczalne jest również wtedy, gdy sprzedaż z zawyżoną stawką VATu odbywała się na rzecz konsumentów na podstawie paragonów z kas rejestrujących (fiskalnych), a więc nie wyłącznie wówczas, gdy wystawiano faktury. Naczelny Sąd Administracyjny - w oczekiwaniu na powyższe orzeczenie - zawiesił kilka prowadzonych postępowań. Po wyroku TSUE postępowania te zostały podjęte na nowo i oczekują na rozstrzygnięcia.

W bankomacie Euronetu wypłacisz maksymalnie jednorazowo 200 zł (tylko 18 czerwca). Dlaczego? To akcja protestacyjna

We wtorek 18 czerwca 2024 r. w bankomatach Euronetu można wypłacić jednorazowo maksymalnie do 200 zł. Wprowadzone ograniczenie to akcja protestacyjna Euronetu, która - jak powiedział PAP prezes Euronet Polska Marek Szafirski - ma zwrócić uwagę na sytuację operatorów bankomatów.

REKLAMA

Miesięczne dofinansowanie do wynagrodzeń niepełnosprawnych pracowników. MRPiPS przygotował zmianę rozporządzenia

Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotował 13 czerwca 2024 r. projekt zmieniający rozporządzenie w sprawie dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych, który ma wejść w życie przed 1 lipca 2024 r. Co się zmieni?

Karty przedpłacone - jak rozliczać w VAT. Czy tak samo jak bony?

Aktualnie w obrocie gospodarczym często można się spotkać z różnego rodzaju kartami przedpłaconymi. Jak takie karty przedpłacone należy rozliczać dla celów VAT? Czy może tak samo jak bony (towarowe i usługowe)? A także czy niewykorzystane środki na kartach przedpłaconych należy opodatkować VAT?

REKLAMA