Polski Ład a Konstytucja

Czy Polski Ład jest zgodny z Konstytucją?

O pośpiechu i chaosie, w jakim Polski Ład był uchwalany, a ostatnio - z tego samego powodu - trzykrotnie nowelizowany, pisaliśmy w artykule "Polski Ład zmieniany po raz trzeci. I za późno" (DGP nr 243/2021). Wskazaliśmy w nim na główne zastrzeżenia Biura Legislacyjnego Kancelarii Senatu dotyczące trybu uchwalania poprawek do Polskiego Ładu.

We wcześniejszej opinii - z 19 października br., a więc gdy trwały jeszcze parlamentarne prace nad samym Polskim Ładem, to samo senackie Biuro Legislacyjne wskazało na kilkanaście merytorycznych niezgodności z Konstytucją RP.
Dziś eksperci w większości zgadzają się z tą analizą. Najczęściej wskazują na niezgodność z konstytucją przepisu zakazującego amortyzacji nieruchomości.

- Jest to wręcz szkolny przykład naruszenia zasady ochrony praw nabytych i przykład ewidentnego, bezkompromisowego łamania trwale ustalonych zasad konstytucyjnych - uważa Jacek Aninowski, dyrektor generalny ds. obsługi postępowań w Instytucie Studiów Podatkowych Modzelewski i Wspólnicy.

Polski Ład a prawa nabyte

Przypomnijmy, że Polski Ład likwiduje od 2023 r. (a więc za rok) możliwość zaliczania do kosztów uzyskania przychodów odpisów amortyzacyjnych od budynków i lokali mieszkalnych nabytych lub wytworzonych przed 1 stycznia 2022 r. Dotyczy to zarówno podatników PIT, jak i podatników CIT.
Oznacza to, że podatnik, który np. w ramach działalności gospodarczej nabył mieszkanie i amortyzuje je od dwóch lat, nie będzie mógł zaliczać odpisów do kosztów podatkowych po 31 grudnia 2022 r.

- A przecież taki podatnik już zaplanował tę inwestycję, ona trwa i jest uzasadniona biznesowo, pod warunkiem że będzie kontynuowana amortyzacja - wskazuje Jacek Aninowski.

Jarosław Józefowski, radca prawny z Enodo Advisors, ujmuje to krótko: - Nie można zmieniać zasad w trakcie gry. Zgodnie z zasadą ochrony praw nabytych raz uzyskane prawo nie może być odebrane lub w niekorzystny sposób zmodyfikowane.

Eksperci nie mają wątpliwości, że zmiana dotycząca amortyzacji może odnosić się wyłącznie do środków trwałych, które będą wprowadzane do ewidencji po 1 stycznia 2022 r.

- Zasada ochrony praw nabytych ma szczególne znaczenie właśnie w odniesieniu do amortyzacji, co potwierdził Trybunał Konstytucyjny, np. w wyroku z 10 lutego 2015 r. (sygn. akt P 10/11) - wskazuje dr Jowita Pustuł, doradca podatkowy, radca prawny, J. Pustuł i Współpracownicy Doradztwo podatkowo-prawne.

Jarosław Józefowski dodaje, że odstąpienie od zasady praw nabytych jest dopuszczalne tylko w szczególnych okolicznościach, a więc gdy przemawia za tym inna zasada konstytucyjna (tak orzekł m.in. w wyroku z 22 czerwca 1999 r., sygn. K 5/99). - Nie znajduję jednak żadnej innej zasady konstytucyjnej, która wykluczałaby stosowanie zasady praw nabytych w przypadku amortyzacji - stwierdza Józefowski.

Problem dotyczy nie tylko osób fizycznych, ale i prawnych, np. funduszy inwestycyjnych nabywających dziesiątki mieszkań pod wynajem oraz spółek nieruchomościowych (art. 15 ust. 6 ustawy o CIT). Nowy przepis może pozbawić wiele z nich prawa do wykazania jakichkolwiek kosztów uzyskania przychodów z tytułu amortyzacji budynku. W wielu firmach jest to podstawowy koszt uzyskania przychodów.