| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Księgowość > Poradniki > Jak księgować środki trwałe

Jak księgować środki trwałe

Środki trwałe zaliczane są do podstawowych składników majątku podmiotów gospodarczych i niejednokrotnie stanowią kluczowy zasób w prowadzonej przez przedsiębiorstwo działalności gospodarczej. Oznacza to, że im większe jest znaczenie majątku trwałego w aktywach przedsiębiorstwa, tym ważniejsze staje się prawidłowe ujmowanie tego majątku i zmian w nim zachodzących, zarówno z punktu widzenia prawa bilansowego (zasad rachunkowości), jak i prawa podatkowego (rozliczeń podatkowych).

Używanie obcych środków trwałych
Kryteria pozwalające na rozgraniczenie, kiedy kontrola ma miejsce (jeżeli kontrola ma miejsce, wówczas te aktywa zaliczane są do aktywów korzystającego), a kiedy nie, znajdują się w art. 3 ust. 4 i 5 ustawy o rachunkowości. Przepisy tego artykułu określają przypadki, gdy jednostka zalicza do swoich aktywów środki trwałe przejęte przez nią do używania na podstawie omawianych wyżej typów umów. Jeśli jednostka przejęła do używania obce środki trwałe na mocy umowy, zgodnie z którą jedna ze stron, zwana dalej „finansującym”, oddaje drugiej stronie, zwanej dalej „korzystającym”, środki trwałe do odpłatnego używania, a także pobierania pożytków, na czas oznaczony, środki te zalicza się do aktywów trwałych korzystającego. Umowa musi jednak spełniać co najmniej jeden z następujących warunków:
1) przenosi własność jej przedmiotu na korzystającego po zakończeniu okresu, na który została zawarta,
2) zawiera prawo do nabycia jej przedmiotu przez korzystającego, po zakończeniu okresu, na jaki została zawarta, po cenie niższej od wartości rynkowej z dnia nabycia,
3) okres, na jaki została zawarta, odpowiada w przeważającej części przewidywanemu okresowi ekonomicznej użyteczności środka trwałego, przy czym nie może on być krótszy niz 3/4 tego okresu; prawo własności przedmiotu umowy może być, po okresie na jaki umowa została zawarta, przeniesione na korzystającego,
4) suma opłat, pomniejszonych o dyskonto, ustalona w dniu zawarcia umowy i przypadająca do zapłaty w okresie jej obowiązywania, przekracza 90% wartości rynkowej przedmiotu umowy na ten dzień; w sumie opłat uwzględnia się wartość końcową przedmiotu umowy, którą korzystający zobowiązuje się zapłacić za przeniesienie na niego własności tego przedmiotu; do sumy opłat nie zalicza się płatności na rzecz korzystającego za świadczenia dodatkowe, podatków oraz składek na ubezpieczenie tego przedmiotu, jeżeli korzystający pokrywa je niezależnie od opłat za używanie,
5) zawiera przyrzeczenie finansującego do zawarcia z korzystającym kolejnej umowy o oddanie w odpłatne używanie tego samego przedmiotu lub przedłużenia umowy dotychczasowej, na warunkach korzystniejszych od przewidzianych w dotychczasowej umowie,
6) przewiduje możliwość wypowiedzenia umowy, z zastrzeżeniem, że wszelkie powstałe z tego tytułu koszty i straty poniesione przez finansującego pokrywa korzystający,
7) przedmiot umowy został dostosowany do indywidualnych potrzeb korzystającego. Może on być używany wyłącznie przez korzystającego, bez wprowadzania w nim istotnych zmian.
Wydaje się, że obliczanie zdyskontowanej sumy opłat, ustalonej na dzień zawarcia umowy (art. 3 ust. 4 pkt 4) może następować za pomocą obowiązującej na ten dzień stopy procentowej kredytu lombardowego. Niemniej ustawa w żaden sposób nie przesądza tej sprawy, pozostawiając jednostce swobodę w doborze stopy procentowej, za pomocą której zdyskontuje ona sumę opłat.
ZAPAMIĘTAJ
Regulacje przyjęte dla leasingu w prawie bilansowym, a w szczególności kryteria zakwalifikowania umów do leasingu finansowego lub operacyjnego, pozwalają na zgodne z treścią tych umów ujęcie przedmiotu transakcji w księgach stron tych umów, a także umożliwiają prawidłową prezentację majątku stanowiącego przedmiot leasingu finansowego w sprawozdaniach finansowych tak finansującego, jak i korzystającego.
Podsumowując powyższe rozważania na temat leasingu, należy stwierdzić, że jeżeli umowy o korzystanie ze środków trwałych spełniają jeden z przytoczonych warunków, to oznacza, że ma miejsce leasing finansowy, a oddane do używania środki trwałe stanowią aktywa trwałe korzystającego. Finansujący wykazuje je wtedy jako należności od korzystającego. Takie podejście jest zgodne z Międzynarodowym Standardem Rachunkowości 17 „Leasing” (zaktualizowanym w 2003 roku), który przewiduje, że przedmiot umowy zakwalifikowanej do leasingu finansowego powinien być wykazany w aktywach leasingobiorcy, jeżeli na leasingobiorcę zostaje przeniesione zasadniczo całe ryzyko i pożytki wynikające z posiadania przedmiotu umowy. Dlatego też leasingobiorca ma prawo do amortyzowania przedmiotu umowy dla celów bilansowych (dla celów ustalania wyniku finansowego).
Należy zaznaczyć, że zgodnie z przepisami podatkowymi kwalifikacja tego rodzaju umów jest często odmienna od przedstawionej klasyfikacji według przepisów bilansowych (przepisów ustawy o rachunkowości), często zdarza się bowiem sytuacja, że choć leasing w myśl ustawy o rachunkowości ma charakter finansowego, to – zgodnie z przepisami podatkowymi – powinien on być zakwalifikowany jako leasing operacyjny.
Kryteria decydujące o tym, która ze stron umowy – finansujący czy korzystający – ma prawo do dokonywania odpisów amortyzacyjnych od środków trwałych używanych na podstawie umów leasingu lub umów o podobnym charakterze, zawarte są w rozdziale 4a u.p.d.o.p. zatytułowanym „Opodatkowanie stron umowy leasingu.”
Opłaty ustalone w umowie leasingu, ponoszone przez korzystającego w podstawowym okresie umowy z tytułu używania środków trwałych, stanowią przychód finansującego i odpowiednio koszt uzyskania przychodów korzystającego, jeżeli umowa ta spełnia następujące warunki:
•  została zawarta na czas oznaczony, stanowiący co najmniej 40% normatywnego okresu amortyzacji, jeżeli jej przedmiotem są podlegające odpisom amortyzacyjnym rzeczy ruchome, albo została zawarta na okres co najmniej 10 lat, jeżeli jej przedmiotem są podlegające odpisom amortyzacyjnym nieruchomości, oraz
•  suma ustalonych w niej opłat, pomniejszona o należny podatek od towarów i usług, odpowiada co najmniej wartości początkowej środków trwałych.
Jeżeli po upływie podstawowego okresu umowy leasingu finansujący przenosi na korzystającego własność środków trwałych, będących przedmiotem tej umowy, to:
•  przychodem ze sprzedaży środków trwałych jest ich wartość wyrażona w cenie określonej w umowie sprzedaży; jeżeli jednak cena ta jest niższa od hipotetycznej wartości netto środków trwałych, przychód ten określa się w wysokości wartości rynkowej według zasad określonych w artykule 14 ustawy (zgodnie z tym artykułem, wartość rynkową rzeczy określa się na podstawie cen rynkowych stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca odpłatnego zbycia),
•  kosztem uzyskania przychodów przy ustalaniu dochodu ze sprzedaży jest rzeczywista wartość netto.
Jeżeli po upływie podstawowego okresu umowy leasingu finansujący przenosi na osobę trzecią własność środków trwałych, będących przedmiotem tej umowy oraz wypłaca korzystającemu z tytułu spłaty ich wartości uzgodnioną kwotę – przy określaniu przychodu i sprzedaży i kosztu jego uzyskania stosuje się przepisy art. 12–16 (czyli zasady ogólne). Kwota wypłacona korzystającemu stanowi koszt uzyskania przychodów finansującego w dniu zapłaty do wysokości różnicy pomiędzy rzeczywistą wartością netto a hipotetyczną wartością netto. Kwota otrzymana przez korzystającego stanowi jego przychód w dniu otrzymania.
Jeżeli po upływie podstawowego okresu umowy leasingu finansujący oddaje korzystającemu do dalszego używania środki trwałe, będące przedmiotem tej umowy, przychodem finansującego i odpowiednio kosztem uzyskania przychodów korzystającego są opłaty ustalone przez strony tej umowy.
Do przychodów finansującego i odpowiednio do kosztów uzyskania przychodów korzystającego nie zalicza się opłat ustalonych w umowie leasingu, ponoszonych przez korzystającego w podstawowym okresie umowy z tytułu używania środków trwałych, w części stanowiącej spłatę wartości początkowej środków trwałych, jeżeli są spełnione łącznie następujące warunki:
•  umowa leasingu została zawarta na czas oznaczony,
•  suma ustalonych w umowie leasingu opłat, pomniejszona o należny podatek od towarów i usług, odpowiada co najmniej wartości początkowej środków trwałych,
•  umowa zawiera postanowienie, że odpisów amortyzacyjnych w podstawowym okresie leasingu dokonuje korzystający.
Jeżeli wysokość kwoty spłaty wartości środków trwałych przypadających na poszczególne opłaty nie jest określona w umowie leasingu, ustala się ją proporcjonalnie do okresu trwania tej umowy.
Jeżeli są spełnione warunki, o których mowa w poprzednim akapicie, i po upływie podstawowego okresu umowy leasingu finansujący przenosi na korzystającego własność środków trwałych będących przedmiotem tej umowy, to:
•  przychodem ze sprzedaży środków trwałych jest ich wartość wyrażona w cenie określonej w umowie sprzedaży, także wtedy, gdy odbiega ona znacznie od ich wartości rynkowej,
•  do kosztów uzyskania przychodów nie zalicza się wydatków poniesionych przez finansującego na nabycie lub wytworzenie środków trwałych stanowiących przedmiot umowy leasingu; kosztem są jednak te wydatki pomniejszone o spłatę wartości początkowej (definicja spłaty wartości początkowej została przedstawiona wyżej).
Jeżeli są spełnione łącznie następujące warunki:
•  umowa leasingu została zawarta na czas oznaczony,
•  suma ustalonych w umowie leasingu opłat, pomniejszona o należny podatek od towarów i usług, odpowiada co najmniej wartości początkowej środków trwałych,
•  umowa zawiera postanowienie, że odpisów amortyzacyjnych w podstawowym okresie leasingu, dokonuje korzystający
– i gdy po upływie podstawowego okresu umowy leasingu finansujący oddaje korzystającemu do dalszego używania środki trwałe, będące przedmiotem umowy – przychodem finansującego i odpowiednio kosztem uzyskania przychodów korzystającego są opłaty ustalone przez strony także wtedy, gdy odbiegają znacznie od wartości rynkowej.
Jeżeli są spełnione warunki, o których mowa w poprzednim akapicie, i po upływie podstawowego okresu umowy leasingu finansujący przenosi na osobę trzecią własność środków trwałych, będących przedmiotem umowy, oraz wypłaca korzystającemu z tytułu spłaty ich wartości uzgodnioną kwotę, to:
•  przy określaniu przychodu ze sprzedaży stosuje się przepisy, o których mowa w art. 12–14 (czyli zasady ogólne),
•  do kosztów uzyskania przychodów nie zalicza się wydatków poniesionych przez finansującego na nabycie lub wytworzenie środków trwałych stanowiących przedmiot umowy; kosztem są jednak te wydatki pomniejszone o spłatę wartości początkowej (definicja spłaty wartości początkowej została przedstawiona wyżej).
Kwota wypłacona korzystającemu stanowi koszt uzyskania przychodów u finansującego i jest przychodem korzystającego w dniu jej otrzymania. Jeżeli w umowie leasingu została określona cena, po której korzystający ma prawo nabyć przedmiot umowy po zakończeniu podstawowego okresu tej umowy, cenę tę uwzględnia się w sumie opłat, o których mowa w artykule 17b ust. 1 pkt 2 i art. 17f ust. 1 pkt 2. Do sumy tych opłat nie zalicza się jednak:
•  płatności na rzecz finansującego za świadczenia dodatkowe, o ile są one wyodrębnione z opłat leasingowych,
•  podatków, w których obowiązek podatkowy ciąży na finansującym z tytułu własności lub posiadania środków trwałych, będących przedmiotem umowy leasingu, oraz składek na ubezpieczenie tych środków trwałych, jeżeli w umowie leasingu zastrzeżono, że korzystający będzie ponosił ciężar tych podatków i składek niezależnie od opłat za używanie,
•  kaucji, określonej w umowie leasingu wpłaconej finansującemu przez korzystającego.
Kaucji, o której mowa wyżej nie zalicza się do przychodów finansującego i odpowiednio do kosztów uzyskania przychodów korzystającego.
Słowniczek
Umowa leasingu – umowa nazwana w kodeksie cywilnym, a także każda inna umowa, na mocy której jedna ze stron, zwana dalej „finansującym”, oddaje drugiej stronie, zwanej dalej „korzystającym”, do odpłatnego użytkowania lub używania i pobierania pożytków, na warunkach określonych w ustawie, podlegające amortyzacji środki trwałe, a także grunty.
Podstawowy okres umowy leasingu – czas oznaczony, na jaki została zawarta ta umowa, z wyłączeniem czasu, na który może być przedłużona lub skrócona.
Odpisy amortyzacyjne – odpisy amortyzacyjne, dokonywane wyłącznie zgodnie z przepisami art. 16a–16m, z uwzględnieniem art. 16.
Normatywny okres amortyzacji – w odniesieniu do środków trwałych jest to okres, w którym odpisy amortyzacyjne, wynikające z zastosowania stawek amortyzacyjnych określonych w wykazie stawek amortyzacyjnych, zrównują się z wartością początkową środków trwałych.
Rzeczywista wartość netto – wartość początkowa środków trwałych zaktualizowana zgodnie z odrębnymi przepisami, pomniejszona o sumę odpisów amortyzacyjnych, o których mowa w art. 16h ust. 1 pkt 1.
Hipotetyczna wartość netto – wartość początkowa określona zgodnie z art. 16g ustawy, pomniejszona o odpisy amortyzacyjne obliczone według zasad określonych w art. 16k ust. 1, z uwzględnieniem współczynnika 3 dla środków trwałych.
Spłata wartości początkowej – faktycznie otrzymana przez finansującego, w ustalonych w umowie leasingu, równowartość wartości początkowej środków trwałych, określona zgodnie z art. 16 g, w podstawowym okresie umowy leasingu; spłaty tej nie koryguje się o kwotę wypłaconą korzystającemu, o której mowa w art. 17d albo 17h o opłatach.
reklama

Narzędzia księgowego

POLECANE

WYWIADY

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Jednolity Plik Kontolny

Eksperci portalu infor.pl

Magdalena Łomozik

Dyplomowany konsultant feng shui

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »