Działanie dłużnika na szkodę wierzyciela. Jak odzyskać dług?

Dłużnik ukrywa majątek

Bardzo często zdarzają się sytuacje, w których dłużnik zbywa swój majątek, aby uniknąć spłaty zadłużenia. Zdarza się, że dłużnik fikcyjne dokonuje zbycia nieruchomości, czy innych składników swojego majątku na rzecz rodziny, czy znajomych, bądź odpłatnie zbywa majątek na rzecz osoby trzeciej. Dłużnik dokonuje takich czynności myśląc, że nie poniesie żadnych konsekwencji. Nic bardziej mylnego.

Otóż są sposoby, aby taka czynność, której celem jest uszczuplenie majątku przez dłużnika - tak aby utrudnić, bądź uniemożliwić odzyskanie przez Ciebie Twoich pieniędzy mogła być uznana za bezskuteczną względem Twojej osoby, jako pokrzywdzonego wierzyciela. Musisz jednak wiedzieć jakie temu służą mechanizmy i jak je skutecznie zastosować.

Jednym z takich instrumentów jest wytoczenie powództwa o uznanie czynności prawnej dokonanej przez dłużnika (np. zbycia majątku) za bezskuteczną względem wierzyciela (względem Ciebie, jako pokrzywdzonego wierzyciela) tzw. skarga pauliańska.

Jan Kowalski prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą zajmującą się sprzedażą materiałów budowlanych sprzedał towar dla Henryka Nowaka i wystawił fakturę na kwotę 150 tyś zł.  Henryk Nowak nie zapłacił należności w terminie. W związku z tym J. Kowalski wystąpił do sądu o wydanie nakaz zapłaty przeciwko H. Nowakowi i go uzyskał. J. Kowalski skierował sprawę do Komornika. Wskazując tym samym jako jeden ze sposobów egzekucję z nieruchomości H. Nowaka dla której Sąd Rejonowy w Zamościu prowadzi księgę wieczystą o numerze ZA1Z/00000001/1 położoną w Zamościu przy ulicy Pięknej 5. W trakcie postępowania egzekucyjnego okazało się, że dłużnik – H. Nowak 2 lata wcześniej zbył przedmiotową nieruchomość w drodze darowizny na rzecz swojej matki.  J. Kowalski  wystąpił do sądu z powództwem o uznanie za bezskuteczną darowizny dokonanej pomiędzy Nowakiem, a jego  matką i sprawa zakończyła się pozytywnym rozstrzygnięciem dla J. Kowalskiego.

Czy trzeba koniecznie wysyłać wezwanie do zapłaty przed skierowaniem sprawy do sądu?

50 Ściąg Księgowego z aktualizacją online

Czym jest skarga pauliańska?

Jeżeli doszło do sytuacji w której Twój dłużnik zbył majątek na rzecz osoby trzeciej, a Ty jako wierzyciel zostałeś pokrzywdzony możesz żądać uznania tej czynności za bezskuteczną. Istotnym jest aby dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. W takiej sytuacji to właśnie skarga paulińska jest mechanizmem, który posłuży Ci do zakwestionowania czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z osobą trzecią w celu  pokrzywdzenia Ciebie jako wierzyciela. Jest instrumentem chroniącym przed niewypłacalnością dłużnika.

Przyjmuje się, że czynność taka dokonana jest z pokrzywdzeniem wierzyciela jeśli jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności.

Istnieją pewne sytuacje w których dłużnicy zbywają majątek na podstawie czynności nieodpłatnych np. darowizna. W takiej sytuacji również możesz żądać uznania czynności prawnej za bezskuteczną – nawet gdy osoba obdarowana nie wiedziała o kłopotach finansowych darczyńcy. Domniemywa się zatem, że osoba obdarowana wiedziała, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela. Podobne domniemanie istnieje przy czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzyciela, gdy korzyść majątkową uzyskała osoba w bliskim z nim stosunku.

Przewlekłość postępowania sądowego - metody na zbyt długo rozpatrywane sprawy w sądzie

Przesłanki wytoczenia skargi pauliańskiej

Gdy okaże się, że Twój dłużnik zbył przedmiot, z którego mogłeś przeprowadzić egzekucję zastanów się nad wniesieniem do sądu skargi pauliańskiej.  W pierwszej kolejności jednak przed złożeniem skargi pauliańskiej zawiadom osobę trzecią, która nabyła od Twojego dłużnika składnik majątku, o zamiarze wytoczenia powództwa i daj jej szanse spłacić wierzytelność dłużnika, bądź wskazać majątek dłużnika pozwalający na spłatę przysługującej Ci wierzytelności. Jeśli osoba  wezwana zlekceważy Twoje wezwanie, nie pozostaje Ci nic innego jak wkroczenie na drogę sądową w celu ochrony swoich praw.

Pamiętaj, że aby skutecznie złożyć powództwo muszą łącznie zaistnieć następujące przesłanki:

1) pokrzywdzenie wierzyciela (polegająca na tym, iż wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika stał się on niewypłacalny albo niewypłacalny w wyższym stopniu niż był przed dokonaniem czynności)

2. uzyskanie korzyści przez osobę trzecią

3. działanie dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela oraz wiedza  lub możliwość dowiedzenia się o tym przez osobę trzecią.

Musisz ponadto pamiętać, że udowodnienie powyższych przesłanek spoczywa na Tobie, jako pokrzywdzonemu wierzycielowi. Wobec tego musisz zastanowić się jak wykazać fakt pokrzywdzenia przez dłużnika. Niewątpliwie takim dowodem jest po pierwsze – fakt zbycia majątku przez dłużnika mający na celu pokrzywdzenie Ciebie, jako wierzyciela, a po drugie postanowienie Komornika Sądowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art 824 § 1 pkt 3 k.p.c. - Komornik umarza postępowanie egzekucyjne np. w sytuacji, gdy oczywistym jest, że z z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów  egzekucyjnych.

Ustawodawca wprowadził również szereg domniemań faktycznych ułatwiających udowodnienie pokrzywdzonemu wierzycielowi przesłanek uzasadniających uznanie danej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego (o czym była mowa wyżej).

Koszty pracy po zmianach - multipakiet: książka, program, CD, teleporadnia

VAT po zmianach od 1 lipca 2015 r.

Skarga pauliańska – elementy konieczne:

1. Wnosząc powództwo w pierwszej kolejności musisz ustalić właściwość sądu. W przypadku skargi pauliańskiej sądem właściwym jest sąd według miejsca zamieszkania pozwanego, a więc miejsce zamieszkania osoby trzeciej, która nabyła składnik majątku od Twojego dłużnika.

2. Kolejną kwestią jest ustalenie osoby pozwanego. Należy pamiętać, że przy skardze pauliańskiej pozywamy osobę trzecią, która nabyła składnik majątku od Twojego dłużnika, a nie samego dłużnika.

3. Koniecznym elementem, który musisz uwzględnić w skardze jest wskazanie wartości przedmiotu sporu. Ta kwestia budzi w doktrynie wiele sprzeczności, dlatego racjonalnym wydaje się przytoczenie stanowiska Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 24 sierpnia 2012 r., Sygn. I ACz 470/12 przyjmuje się, że przy skardze pauliańskiej dla oznaczenia wartości przedmiotu sporu miarodajne są dwie wartości: albo wartość tego, co na skutek zaskarżonej czynności z majątku dłużnika wyszło lub do niego nie weszło, albo wysokość wierzytelności wraz z zaległymi należnościami ubocznymi za czas poprzedzający wniesienie pozwu - w zależności od tego, która z tych wielkości jest niższa.

J. Kowalskiemu przysługuje wierzytelność od H. Nowaka w wysokości 150 tyś zł. H. Nowak aby uniknąć egzekucji z majątku zbył zbył swoją nieruchomość w drodze darowizny na rzecz swojej matki. Wartość nieruchomości wynosiła 300 tyś zł. Wartość przedmiotu sporu będzie stanowiła kwota wierzytelności przysługującej J. Kowalskiemu od H. Nowaka, a więc 150 tyś zł.

J. Kruszyńskiemu przysługuje wierzytelność od H. Nowaka w wysokości 450 tyś zł. H. Nowak aby uniknąć egzekucji z majątku zbył swoją nieruchomość w drodze darowizny na rzecz swojej matki. Wartość nieruchomości wynosiła 300 tyś zł. Wartość przedmiotu sporu będzie stanowiła wartość nieruchomości (jako wartości niższej), a więc 300 tyś zł.

4. Pozew musisz opłacić. Opłata za skargę pauliańską stanowi 5% z kwoty stanowiącej wysokość wartości przedmiotu sporu.

5. W treści musisz wnieść o uznanie czynności za bezskuteczną względem Ciebie, jako pokrzywdzonego wierzyciela. Jest to istotna kwestia, bowiem błędne określenie żądania będzie rodzić skutki w postaci oddalenia pozwu. Ponadto musisz wskazać czynność prawną, która ma być uznana za bezskuteczną wskazując: rodzaj czynności, jej istotną treść, strony czynności, datę jej dokonania oraz formę czynności.

Termin na złożenie skargi pauliańskiej

Uznania czynności prawnej za bezskuteczną możesz żądać w terminie 5 lat od daty dokonania tej czynności. Bez znaczenia jest fakt w jakim terminie dowiedziałeś się o dokonaniu takiej czynności. W tym terminie możesz wnieść pozew o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną.

Co to oznacza?

Jeśli w tym terminie nie złożysz pozwu Twoje uprawnienie bezpowrotnie wygasa i nie możesz powoływać się na brak wiedzy o zbyciu majątku przez dłużnika. Jak już wyżej wspomniano bieg terminu rozpoczyna się w dniu w  którym została dokonana czynność rozporządzająca przez dłużnika np. zbycie nieruchomości  - w tej sytuacji będzie to dzień zawarcia umowy sprzedaży dokonanej w formie aktu notarialnego.

---

Skarga uwzględniona – co dalej?

Gdy uzyskasz prawomocne orzeczenie uwzględniające skargę paulianską kolejnym krokiem jest skierowanie wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego do Komornika Sądowego. We wniosku egzekucyjnym jako dłużnika musisz oznaczyć swojego pierwotnego dłużnika (a nie osobę trzecią, tak jak miało to miejsce przy skardze pauliańskiej). Do wniosku egzekucyjnego musisz załączyć tytuł wykonawczy wydany przeciwko Twojemu dłużnikowi, a także wyrok uwzględniający żądanie uznania czynności prawnej dłużnika za bezskuteczną względem Ciebie. We wniosku egzekucyjnym należy wskazać składnik majątku, z którego wnosimy o przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. W takiej sytuacji Komornik zgodnie z Twoim żądaniem dokona zajęcia danego składnika majątku i przeprowadzi z niego postępowanie egzekucyjne – tak jak gdyby dany składnik majątku w dalszym ciągu znajdował się w majątku dłużnika.

Zaznaczyć należy, że masz prawo pierwszeństwa przed wierzycielami osoby, która nabyła dany składnik majątku od dłużnika. Osoba, która nabyła od dłużnika sporny składnik majątku może zwolnić się od zadośćuczynienia Twojego roszczenia, jeżeli zaspokoi Twoje roszczenie albo wskaże wystarczające do jego zaspokojenia mienie dłużnika.

Podstawa prawna: art 527 – 534 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny

Edyta Szałacha, aplikant radcowski

Kancelaria Prawnicza FORUM Grupa Kredyt Inkaso