Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Dłużnik zmarł przed spłatą długu - co dalej?

 Kredyt Inkaso S.A.
Nowoczesna windykacja
Dłużnik zmarł przed spłatą długu - co dalej?
Dłużnik zmarł przed spłatą długu - co dalej?
Powszechnie sądzi się, że wraz ze śmiercią osoby fizycznej (zwanej w kodeksie cywilnym spadkodawcą) kończy się odpowiedzialność wynikająca z zaciągniętych przez nią kredytów, pożyczek czy też innych niespłaconych zobowiązań. To mylne przeświadczenie.

Obowiązki majątkowe, np. niespłacone zobowiązania z chwilą śmierci spadkodawcy przechodzą na jego spadkobierców (art. 922 kodeksu cywilnego – dalej „k.c.”). Kolejnymi etapami mającymi na celu wyegzekwowanie zaległości od spadkobierców są:

1. Przeprowadzenie postępowania spadkowego (i uzyskanie prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku) po zmarłym, aby dokładnie określić kto należy do kręgu osób, które po nim dziedziczą.

2. Skierowanie pozwu o zapłatę przeciwko spadkobiercom.

3. Skierowanie wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w przypadku braku chęci dobrowolnego uregulowania długu.

Samochód w firmie 2015 – multipakiet

Przeprowadzenie postępowania spadkowego.

Wraz z upływem czasu prawdopodobieństwo, że spadkobiercy przeprowadzili postępowanie spadkowe po zmarłym rośnie, choć wcale nie jest to zasadą. Niejednokrotnie bowiem postępowanie spadkowe jest przeprowadzane dopiero po kilku, kilkunastu, a nawet kilkudziesięciu latach od dnia otwarcia spadku, tj. od dnia śmierci spadkodawcy. W sądzie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy (a jeżeli jego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, w sądzie miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część) można ustalić czy postępowanie spadkowe po danej osobie nie zostało już przeprowadzone.

W przypadku braku takiego postępowania trzeba wystąpić z odpowiednim wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku. Jeśli nie jest nam znany krąg osób, które mogą dziedziczyć po zmarłym to powinniśmy wystąpić do:

- urzędu miasta lub gminy ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy lub

- Wydziału Udostępniania Informacji Departamentu Spraw Obywatelskich MSWiA (dawniej Centralnego Biuro Adresowego) o wskazanie następców prawnych uprawnionych do dziedziczenia po zmarłym dłużniku.

Należy pamiętać, że istnieją dwa kręgi spadkobierców – testamentowi i ustawowi. Powołanie tych pierwszych do spadkobrania wynika z ostatniej woli spadkobiercy tj. testamentu. Natomiast spadkobiercy ustawowi są powołani do spadku z mocy ustawy (tzw. dziedziczenie ustawowe). Szczegółowe zasady spadkobrania z mocy ustawy znajdują się w kodeksie cywilnym - tytule II Dziedziczenie ustawowe (art. 931 kodeksu cywilnego i następne).

Zakres odpowiedzialności spadkobierców            .

Spadkobiercy w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku mogą: odrzucić spadek – wtedy co do zasady nie dziedziczą ani długów, ani aktywów spadku; przyjąć spadek wprost oraz przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Rozważymy dwie ostatnie możliwości. W przypadku przyjęcia spadku wprost odpowiedzialność spadkobierców jest nieograniczona, a więc odpowiadają za wszystkie długi spadkodawcy. Natomiast przy przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza odpowiedzialność spadkobierców jest limitowana wielkością aktywów wchodzących w skład spadku.

Dwa przykłady dla wyjaśnienia zasad przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza:

1. W  spadku po zmarłym znalazły się długi (pasywa) w wysokości 2 000 zł (pożyczka) i 5 000 (kredyt). Do spadku weszła też działka o wartości 10 000 zł (aktywa). Spadkobiercy przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza, więc będą odpowiadali do kwoty 7 000 zł.

2. W spadku po zmarłym znalazły się długi (pasywa) w wysokości 10 000 zł (niespłacone zobowiązania) i ruchomości wycenione na 2 000 zł (aktywa). Spadkobiercy przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza, więc ich odpowiedzialność ograniczy się do kwoty 2 000 zł.

Powyższe przykłady wyjaśniają, że przy przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza górną granicą odpowiedzialności spadkobierców jest wysokość aktywów spadku. Dlatego przy tego rodzaju odpowiedzialności niezbędnym jest sporządzenie spisu inwentarza (o ile nie był wcześniej sporządzony), którego dokonuje komornik na zlecenie sądu.

Przy odrzuceniu spadku należy pamiętać, że jeżeli spadkobierca odrzuci spadek i nie uczyni tego samego za swoje (małoletnie bądź ubezwłasnowolnione) dzieci to jego udział spadkowy (w tym długi z nim związane) przypadnie dzieciom z dobrodziejstwem inwentarza (z mocy ustawy – art. 1015 k.c.). Nigdy nie zdarzy się sytuacja, aby nie było spadkobierców ustawowych, ponieważ w ostateczności zawsze dziedziczy Skarb Państwa - z dobrodziejstwem inwentarza (art. 935 k.c.).

Wystąpienie z pozwem przeciwko spadkobiercom

Jeżeli mamy już prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku czy to wprost czy to z dobrodziejstwem inwentarza to kolejnym krokiem będzie uzyskanie odpowiedniego orzeczenia sądu stwierdzającego obowiązek zapłaty spadkobierców.

W tym celu koniecznym będzie wystąpienie z pozwem o zapłatę przeciwko spadkobiercom. Należy pamiętać o terminach przedawnienia roszczenia przeciwko spadkobiercom (w tym zakresie odsyłam do kodeksu cywilnego tytułu VI. Przedawnienie roszczeń – art. 117 i następne). Natomiast sporządzenie pozwu o zapłatę przeciwko spadkobiercom ułatwi nam lektura następujących artykułów:

Wezwanie do zapłaty. Kolejny świstek, czy ważny dokument?

Należy pamiętać, że spadkobierców, podobnie jak każdego innego dłużnika, należy wezwać do zapłaty, dając mu tym samym szansę na dobrowolne uregulowanie długu.

Jak ustalić, który sąd będzie właściwy do rozpoznania mojej sprawy?

Jak uzyskać korzystny wyrok lub nakaz zapłaty. Trzy tryby postępowania sądowego

Pozew o zapłatę do sądu. Wszystko co trzeba wiedzieć, żeby go przygotować

Załączniki do pozwu windykacyjnego - jakie dokumenty załączyć do pozwu

Koniecznym załącznikiem (dowodem) na odpowiedzialność spadkobierców będzie prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.

Klauzula wykonalności. Kolejny krok po uzyskaniu nakazu zapłaty lub wyroku

Wystąpienie z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego

Posiadając prawomocny nakaz zapłaty lub wyrok stwierdzający obowiązek zapłaty możemy przystąpić do przymusowego wyegzekwowania długu poprzez wszczęcie postępowania egzekucyjnego przeciwko spadkobiercom. Informacje jak to zrobić znajdziemy w artykule: Wniosek do komornika o wszczęcie postępowania egzekucyjnego.

STAN PRAWNY: 21.01.2015 r.

PODSTAWA PRAWNA

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst pierwotny: Dz. U. Nr 16 poz. 93 z późn. zmianami) – k.c.:
art. 922-927 – przepisy ogólne dotyczące spadków
art. 931-940 – dziedziczenie ustawowe
art. 1012-1024 – przyjęcie i odrzucenie spadku

Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. nr 14 poz. 85):
art. 46 ust. 1 pkt 3 – gminny zbiór meldunkowy

Art. 39 kodeksu postępowania cywilnego – właściwość wyłączna w sprawach spadkowych

Michał Marciniak, ekspert Kancelarii Prawniczej FORUM (Grupa Kredyt Inkaso)

Chcesz dowiedzieć się więcej, sprawdź »
Polski Ład. Ściąga dla przedsiębiorców, księgowych, kadrowych (PDF)
Polski Ład. Ściąga dla przedsiębiorców, księgowych, kadrowych (PDF)
Tylko teraz
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(1)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
  • tamara
    2022-01-13 22:11:21
    Miałam duży problem bo dłużnik nie odbieram nakazu zapłaty i wszystko się przeciągało przecinek nie mogłam wyegzekwować płatności, bo sprawa sądowa stanęła w miejscu. W końcu zdecydowałam się poprosić o pomoc firmę windykacja BON, i to okazało się najlepszym rozwiązaniem i najlepszą decyzją, jaką mogłam podjąć. Polecam
    0
QR Code
Podatek od spadków i darowizn
certificate
Jak zdobyć Certyfikat:
  • Czytaj artykuły
  • Rozwiązuj testy
  • Zdobądź certyfikat
1/10
Podatkowi od spadków i darowizn nie podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem:
spadku
darowizny
odpłatnego zniesienia współwłasności
zasiedzenia
Następne
Księgowość
Zapisz się na newsletter
Zobacz przykładowy newsletter
Zapisz się
Wpisz poprawny e-mail
KO: proponujemy wprowadzenie obligacji NBP
Proponujemy wprowadzenie obligacji detalicznych NBP, oprocentowanych tak jak stopa inflacji - mówili w środę posłowie KO: Katarzyna Lubnauer i Dariusz Rosati. Ich zdaniem dzięki temu przestanie spadać wartość oszczędności obywateli, a banki będą zmuszone do podniesienia oprocentowania lokat
Zmiana zasad poboru zaliczek PIT od 1 lipca 2022 r.
Nowelizacja Polskiego Ładu ma wejść w życie 1 lipca 2022 r. Zmianie ulegną między innymi zasady poboru zaliczek na podatek dochodowy PIT. Co czeka podatników?
Wyksięgowanie zaległych należności z ksiąg rachunkowych - podstawy i praktyka, odpisy aktualizacyjne, skutki podatkowe
W życiu rachunkowym przedsiębiorstwa jest kilka bardzo ważnych dat. Na pewno są nimi zakończenie roku podatkowego, termin zamknięcia księgi przychodów i rozchodów oraz termin złożenia zeznania rocznego za dany rok podatkowy. Najczęściej to w tych momentach podatnicy i przedsiębiorcy mają więcej do czynienia z księgowymi czy biurami rachunkowymi. Jednym z elementów porządkowania dokumentacji i ksiąg może być konieczność wyksięgowania zaległych należności z ksiąg rachunkowych.
Wskaźnik WIRD oparty na stopach depozytów overnight
Wskaźnik WIRD, który mógłby zastąpić WIBOR, jest oparty na oprocentowaniu depozytów overnight. Takie wskaźniki zwykle są niższe od stawek opartych na rynku międzybankowym – powiedział w środę PAP prezes GPW Benchmark Zbigniew Minda.
Roczne rozliczenie CIT za 2021 rok do 30 czerwca
Ministerstwo Finansów przypomina, że do 30 czerwca 2022 r. został przedłużony czas na rozliczenie rocznego podatku CIT za 2021 r. Dotyczy to wszystkich podatników podatku dochodowego od osób prawnych, w tym podatników opodatkowanych ryczałtem od dochodów spółek.
Inwestycje giełdowe a podatki. Jakich informacji podatkowych oczekiwać od domu maklerskiego inwestując w Polsce i za granicą?
Szybko następujące zmiany oraz szybko zmieniające się warunki ekonomiczne coraz częściej skłaniają nas do szukania nowych form inwestowania. Jedną z takich form jest inwestowanie w instrumenty finansowe, takie jak akcje, fundusze inwestycyjne czy ETF-y. Z reguły inwestujemy na Giełdzie Papierów Wartościowych, ale w ostatnim czasie daje się zauważyć rosnące zainteresowanie inwestycjami również na giełdach zagranicznych, w zagraniczne papiery wartościowe. Jednakże z inwestycjami wiążą się także obowiązki podatkowe. O ile dość jasno są one określone w przypadku inwestycji na polskiej giełdzie, o tyle obowiązki podatkowe, związane z inwestowaniem na giełdzie zagranicznej, wciąż budzą wiele wątpliwości. Termin na składanie deklaracji podatkowych w 2022 r., co do zasady, już minął. W tym kontekście można zatem, na spokojnie, przeanalizować najciekawsze aspekty związane z wystawianiem (bądź niewystawianiem) informacji PIT-8C przez polskich płatników, dot. zagranicznych papierów wartościowych oraz zagranicznych otwartych funduszy inwestycyjnych.
Kary umowne a PIT
Kary umowne, w odróżnieniu od odszkodowań, stanowią przychód z innych źródeł i są objęte PIT. Przekonał się o tym podatnik, którego sprawa zakończyła się ostatecznie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w Warszawie (wyrok NSA z dnia 29 marca 2022 r. sygn. II FSK 1822/19).
WIRD, WIRF, WRR - GPW Benchmark rozpoczyna publiczne konsultacje nowych wskaźników stopy procentowej
18 maja 2022 r. GPW Benchmark SA, spółka zależna Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie SA, która jest Administratorem wskaźników WIBOR i WIBID, opublikowała dokument konsultacyjny dotyczący nowych transakcyjnych wskaźników referencyjnych stopy procentowej, które mogą zastąpić dotychczasowe wskaźniki. GPW Benchmark SA przygotowała propozycję trzech indeksów dla rynku stopy procentowej. Są to: Warszawski Indeks Rynku Finansowego – WIRF, Warszawski Indeks Rynku Depozytowego - WIRD oraz Warsaw Repo Rate - WRR. Konsultacje publiczne odnośnie tych wskaźników potrwają do początku czerwca 2022 r. Wyniki konsultacji mają zostać opublikowane na stronie internetowej GPW Bechmark w połowie czerwca br.
Prezenty dla kontrahentów spoza UE - rozliczenie VAT
Prowadzimy działalność gospodarczą w zakresie produkcji i montażu systemów alarmowych, antywłamaniowych. Nasza działalność jest opodatkowana VAT. Ponieważ współpracujemy w ramach działalności z producentami podzespołów z Chin i Japonii, zakupiliśmy prezenty, które zamierzamy przekazać naszym kontrahentom spoza UE. Czy takie przekazanie należy opodatkować VAT? Czy mamy prawo do odliczenia podatku naliczonego zapłaconego przy nabyciu prezentów?
Czy będzie podatek od pustostanów?
17 maja 2022 roku Prezes Rady Ministrów Mateusz Morawiecki zaprzeczył, że rząd pracuje nad specjalnym podatkiem od pustostanów. Przyznał jednak, że rząd zastanawia się, "co zrobić z firmami, funduszami, które kupują po 100 albo po 500 czy 1000 mieszkań". Był to komentarz premiera do medialnych pogłosek o planach wprowadzenia podatku od pustostanów. Tego samego dnia minister rozwoju i technologii Waldemar Buda stwierdził, że ponad 60 proc. pustostanów to lokale komunalne, często w bardzo złym stanie i że jego resort chce zachęcać gminy do wykorzystywania tych zasobów, m.in. przez skrócenie procedury ich remontu. 18 maja 2022 r. wiceminister rozwoju i technologii Piotr Uściński poinformował, że rozważane są zmiany w Prawie budowlanym, które ułatwią samorządom remont lub przystosowywanie pustostanów do celów mieszkaniowych, uproszczą związane z tym procedury.
Aplikacja Podatnika KSeF - Ministerstwo Finansów udostępniło wersję produkcyjną
Ministerstwo Finansów udostępniło 17 maja 2022 r. na podatki.gov.pl wersję produkcyjną Aplikacji Podatnika KSeF. Aplikacja ta umożliwia w szczególności wystawianie i odbieranie faktur z KSeF oraz podgląd faktur.
Faktoring odwrotny - korzyści, zasady, rozliczenia
Czym jest faktoring odwrotny (zwany też odwróconym, zakupowym, zamówieniowym, dłużnym, zwrotnym) i kiedy warto z niego skorzystać? Co można sfinansować faktoringiem odwrotnym? Jakie są główne korzyści faktoringu odwróconego?
ING: prognozy wzrostu PKB bardziej optymistyczne niż publikuje KE
Nasze prognozy wzrostu gospodarczego na najbliższe lata są nieco bardziej optymistyczne od prognoz Komisji Europejskiej - wskazali analitycy ING Banku Śląskiego, odnosząc się do poniedziałkowej publikacji KE
Inspekcja Handlowa i straże gminne będą nakładać mandaty za wykroczenia skarbowe
Inspekcja Handlowa i straże gminne uzyskają uprawnienia do prowadzenia postępowań mandatowych w sprawach o wybrane wykroczenia skarbowe. Tak zakłada projekt nowelizacji Kodeksu karnego skarbowego opublikowany 17 maja 2022 r.
Wkrótce program „Mieszkanie bez wkładu własnego”
Program "Mieszkanie bez wkładu własnego" rusza 26 maja tego roku - powiedziała na wtorkowej konferencji prasowej minister rozwoju i technologii Waldemar Buda. Dodał, że jest on skierowany dla osób bez mieszkania i rodzin chcących kupić większe mieszkanie.
Polski Ład: Wiecej skarg do WSA na indywidualne interpretacje podatkowe. Wzrost na poziomie 34%
W pierwszych trzech miesiącach 2022 roku do Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w całym kraju wpłynęło o przeszło 34% więcej skarg na indywidualne interpretacje podatkowe niż było to w analogicznym okresie ubiegłego roku. Najwięcej z nich było związanych z podatkiem VAT, a tylko nieznacznie mniej dotyczyło obszaru PIT. Komentujący dane eksperci z branży podatkowej prognozują, że w kolejnych kwartałach tego roku podatnicy zintensyfikują swoje działania, przede wszystkim ze względu na Polski Ład
Ile zarabiają pracownicy ZUS?
W odpowiedzi z 16 maja 2022 r. na interpelację poselską, sekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny i Polityki Społecznej Stanisław Szwed (po uzyskaniu stosownych wyjaśnień od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych) udzielił informacji w sprawie wynagrodzeń pracowników ZUS. Jakie jest przeciętne wynagrodzenie pracowników ZUS? Zakładowy Układ Zbiorowy Pracy (ZUZP) pracowników ZUS-u zakłada waloryzację wynagrodzeń "o co najmniej 1% powyżej wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych z roku poprzedniego".
Kredyty hipoteczne 2022 - zdolność kredytowa, raty, marża w II połowie maja
W maju 2022 roku przeciętna marża kredytów mieszkaniowych (hipotecznych) osiągnęła poziom najniższy od kilku lat. Mimo to nadal rośnie oprocentowanie kredytów. Czy zdolność kredytowa jeszcze spadnie?
Składka zdrowotna osób powołanych do pełnienia funkcji (np. prokurentów, członków zarządu) – zmiany od 1 lipca 2022 r.
Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o PIT oraz niektórych innych ustaw (tzw. Polski Ład 2.0), który został 11 maja uchwalony przez Sejm i trafił do prac legislacyjnych w Senacie przewiduje istotne zmiany w ustawie z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Jakie zmiany w zakresie składki zdrowotnej osób powołanych do pełnienia funkcji (np. członków zarządów spółek, prokurentów) wprowadzi ta nowelizacja?
WIRD zamiast WIBOR-u. O ile spadnie oprocentowanie kredytów?
18 maja 2022 r. GPW Benchmark (spółka należąca do Giełdy Papierów Wartościowych) ma przedstawić szczegóły dotyczące Warszawskiego Indeksu Rynku Depozytowego (WIRD), który zamiast WIBOR–u będzie podstawą do wyliczania rat kredytów. W rozmowie z Dziennikiem Gazetą Prawną szef warszawskiej giełdy Marek Dietl ujawnia, że nowy wskaźnik może być niższy od stosowanych teraz aż o 1,5–2 pkt proc. (WIBOR 3-miesięczny wynosi 6,4 proc.).
NBP: w kwietniu inflacja bazowa wyniosła 7,7 proc.
W kwietniu inflacja bazowa, liczona po wyłączeniu cen żywności i energii wyniosła 7,7 proc. r/r – podał NBP w poniedziałkowym komunikacie
Kiedy kasa online powinna być połączona z Internetem, gdy usługa jest wykonywana w domu klienta?
Świadczę usługi informatyczne oraz serwisowe sprzętu komputerowego (drukarki, laptopy, skanery, komputery stacjonarne, składanie komputerów). Wykonuję je głównie na rzecz osób prywatnych. W związku z tym, że usługi świadczę przeważnie stacjonarnie w domu klienta, posiadam przenośną kasę online. Klienci nie odwiedzają mnie w mojej siedzibie (brak stałych godzin pracy). Pierwszy kontakt odbywa się na telefon lub e-mail, a zapłata po wykonaniu usługi. Czy w sytuacji gdy nie mam żadnego zlecenia (bywa tak nawet kilka dni), kasę online muszę mieć cały czas włączoną i połączoną z Internetem?
Obowiązkowe eFaktury od 2023 roku – na co należy się przygotować?
Komisja Europejska wyraziła Polsce zgodę na obowiązkowe powszechne stosowanie Krajowego Systemu eFaktur (KSeF). W konsekwencji, zgodnie z zapowiedziami Ministerstwa Finansów, czeka nas rewolucja w fakturowaniu polegająca na zastąpieniu dotychczasowych papierowych faktur eFakturami, czyli fakturami ustrukturyzowanymi.
Pełne odliczenie VAT od samochodów. Zapisy regulaminu użytkowania pojazdów w firmie
Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym 21 października 2021 r. wyroku (sygn. akt I FSK 1695/21) uznał, że podatnik, który w regulaminie określił zasady korzystania z pojazdów do celów służbowych wraz z karami za ich nieprzestrzeganie, wykluczającymi ich użycie do celów niezwiązanych z działalnością gospodarczą, oraz zapewnił kontrolę przestrzegania tych zasad, może odliczać pełny VAT od wydatków samochodowych. Niestety, odmienne stanowisko prezentują organy podatkowe. Ich zdaniem określenie kar za nieprzestrzeganie zasad użytkowania pojazdu oznacza, że podatnik przewiduje możliwość złamania zasad. Dlatego nie może odliczać pełnego VAT.
Komisja Europejska podwyższa prognozy dla inflacji w Polsce w 2022 r. i 2023 r.
Komisja Europejska prognozuje, że inflacja w Polsce w 2022 r. wyniesie 11,6 proc., a w 2023 r. spadnie do 7,3 proc. Wcześniejsze, lutowe prognozy mówiły odpowiednio o 6,8 proc. i 3,8 proc.