BCC o zmianach w Ordynacji podatkowej: przedawnienie zobowiązań, hipoteka i nowe przepisy karne

• 1. Uwagi ogólne
• 2. Zmiany w zakresie przedawnienia zobowiązań podatkowych
• 3. Uwagi szczegółowe – pozostałe kwestie – Kodeks karny skarbowy
• Uwagi BCC trafiły do resortu finansów

BCC pozytywnie przyjęło część modyfikacji, w tym uchylenie przepisów o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych w przypadku wszczęcia postępowania karnego skarbowego. Jednocześnie eksperci wyrazili obawy dotyczące nowych regulacji dotyczących zabezpieczeń w postaci hipotek przymusowych oraz zasad odpowiedzialności karnej. Podkreślili, że niektóre z projektowanych rozwiązań mogą zwiększyć ryzyko sporów z organami podatkowymi i pogłębić niepewność prawną przedsiębiorców.

Poniżej przedstawiamy uwagi ekspertów BCC Daniela Panka oraz Wojciecha Pławiaka do propozycji nowelizacji ordynacji podatkowej:

1. Uwagi ogólne

Cieszy nas się, że część zgłoszonych przez nas uwag została uwzględniona w toku prac nad Projektem. Z dużym zadowoleniem przyjęliśmy także zmianę polegającą na uchyleniu przesłanki zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych na skutek wszczęcia postępowania karnego skarbowego (art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej).

Mamy nadzieję, że proponowana w Projekcie zmiana znajdzie swoje odzwierciedlenie w ostatecznej treści nowelizacji - podkreślił ekspert BCC Daniel Panek.

2. Zmiany w zakresie przedawnienia zobowiązań podatkowych

2.1. Uchylenie zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego na skutek wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo lub wykroczenie skarbowe (art. 1 pkt 13 lit. a) tiretpierwsze, lit. b) tiret pierwsze, art. 1 pkt 14 Projektu – uchylenie art. 70 § 6 pkt 1, art. 70 § 7 pkt 1 oraz art. 70c)

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na niezwykle donośną propozycję nowelizacji, polegającą na uchyleniu art. 70 § 6 pkt 1, art. 70 § 7 pkt 1 oraz art. 70c Ordynacji podatkowej. Jak wynika z uzasadnienia Projektu kontrowersyjność tego przepisu, a właściwie jego stosowania przez organy podatkowe, była wskazywana nie tylko przez podatników, ale została także dostrzeżona przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu sygnalizacyjnym z 14 kwietnia 2025 r. w sprawie o sygn. akt I FSK 1078/24. Propozycja ta, w naszej ocenie, jest chyba najbardziej wyczekiwaną przez podatników zmianą przepisów Ordynacji podatkowej i przyjmujemy ją z ogromnym zadowoleniem.

2.2. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego na skutek dokonania wpisu hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego, o którym podatnik został zawiadomiony przez organ podatkowy (art. 1 pkt 13lit. a) tiret drugie in principio i b) tiret trzecie in principio oraz pkt 43 Projektu, dodanie w art. 70 § 6 pkt 7, w art. 70 § 7 pkt 7, uchylenie § 8 oraz zmiana dostosowawcza w art. 118 § 2 zdanie drugie Ordynacji podatkowej).

Pozytywnie oceniamy modyfikację propozycji dotyczącej wpływu ustanowienia hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego na przedawnienie zobowiązań podatkowych i zmianę podejścia Ministerstwa Finansów w tym zakresie.

Jak wskazaliśmy w naszym poprzednim stanowisku, brak jest, w naszej ocenie, podstaw do odmiennego traktowania hipoteki przymusowej i zastawu skarbowego oraz innych sposobów zabezpieczeń zobowiązań podatkowych. Za krok w dobrym kierunku uważamy także propozycję wprowadzenia limitu czasowego trwania zawieszenia biegu terminu przedawnienia, co zapewni podatnikom jasny horyzont czasowy, w którym zobowiązanie ulegnie przedawnieniu.

Jednak najwłaściwszym rozwiązaniem z perspektywy przedsiębiorców i spójności systemu prawa byłaby całkowita rezygnacja z odrębnego uregulowania hipoteki przymusowej w kontekście zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Z perspektywy fiskalnej wystarczającym zabezpieczeniem sytuacji Skarbu Państwa jest zawieszenie biegu terminu przedawnienia na skutek zabezpieczenia niezależnie od jego formy (art. 70 § 6 pkt 4 i 5 Ordynacji podatkowej). Wprowadzenie odrębnej regulacji dotyczących zobowiązań zabezpieczonych tylko hipoteką nie ma naszym zdaniem uzasadnienia.

2.3. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego na skutek wszczęcia postępowania dotyczącego unikania opodatkowania (art. 1 pkt 13 lit. a) tiret drugie in fine i b) tiret drugiein fine Projektu, dodanie w art. 70 § 6 pkt 8, w art. 70 § 7 pkt 8).

Wprowadzenie przesłanki zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego na skutek wszczęcia postępowania dotyczącego szeroko rozumianego unikania opodatkowania prowadzonego przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej oceniamy, co do zasady pozytywnie, szczególnie biorąc pod uwagę fakt, że w Projekcie zaproponowano także maksymalny dwuletni okres takiego zawieszenia.

2.4. Zmiany w zakresie regulacji schematów podatkowych

Pragniemy pozytywnie ocenić proponowane w nowym projekcie nowelizacji Ordynacji podatkowej zmiany dotyczące ograniczenia zakresu raportowania oraz łagodzenia sankcji za naruszenia przepisów. Zmniejszenie obciążenia administracyjnego oraz ryzyka wysokich kar uznajemy za krok w kierunku zwiększenia przejrzystości i przewidywalności funkcjonowania przedsiębiorstw.

Jednocześnie z dużym niepokojem odnosimy się do propozycji wyłączenia omawianych regulacji z możliwości uzyskania interpretacji indywidualnej. Taka decyzja, w naszej ocenie, przyczyni się do pogłębienia wątpliwości podatników oraz wzrostu niepewności co do prawidłowego stosowania przepisów w praktyce. Z uwagi na złożoność oraz zmienność regulacji, pozostawienie podatników bez możliwości uzyskania oficjalnej wykładni organów podatkowych jest rozwiązaniem niekorzystnym i niewspierającym stabilności otoczenia prawnego.

Interpretacje indywidualne pełnią kluczową funkcję ochronną – pozwalają podatnikom uzyskać oficjalne stanowisko organu w odniesieniu do konkretnych stanów faktycznych i planowanych działań gospodarczych. Wyłączenie możliwości ich uzyskania w obszarze przepisów budzących szczególnie wiele wątpliwości praktycznych pozbawia przedsiębiorców elementarnego instrumentu zabezpieczającego.

W praktyce podatnicy będą zmuszeni podejmować decyzje biznesowe w warunkach niepewności prawnej, co prowadzić będzie do zwiększenia liczby sporów z organami podatkowymi, wzrostu kosztów obsługi prawnej po stronie przedsiębiorców a ostatecznie ryzyka zniechęcenia inwestorów zagranicznych wobec Polski jako państwa prawa niestabilnego.

3. Uwagi szczegółowe – pozostałe kwestie – Kodeks karny skarbowy

3.1. Uchylenie ograniczenia przedawnienia karalności przestępstw skarbowych (art. 8 pkt 5 i 6 Projektu, zmiany art. 44 § 2, § 3-5, art. 51 § 1 i art. 116a kks)oraz wprowadzenie obowiązku zapłaty uszczuplonej należności publicznoprawnej (art. 8 pkt 2 Projektu – wprowadzenie art. 15 § 1a Kodeksu karnego skarbowego)

Jak podnieśliśmy w poprzednim stanowisku, negatywnie oceniamy propozycję uchylenia § 2 art. 44 kks, zgodnie z którym karalność przestępstwa skarbowego polegającego na uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej ustaje, gdy nastąpiło przedawnienie tej należności publicznoprawnej. Wprowadzenie tej zmiany będzie oznaczać, że nawet w sytuacji, gdy dojdzie do przedawnienia zobowiązania podatkowego, a więc organy podatkowe nie będą mogły określić jego wysokości w kwocie innej niż wynikająca ze złożonej deklaracji, nadal będzie możliwość pociągnięcia danej osoby fizycznej do odpowiedzialności karnej skarbowej związanej z tym zobowiązaniem podatkowym.

Jak wskazaliśmy, wprowadzenie tej nowelizacji może negatywnie odbić się na prawie do obrony, a to ze względu na brak dostępu do dokumentacji dotyczącej okresu, za który doszło już do przedawnienia zobowiązania podatkowego. Tylko bowiem do upływu tego terminu podatnik zobowiązany jest (o ile ustawy podatkowe nie stanowią inaczej) do przechowywania ksiąg i związanych z ich prowadzeniem dokumentów.

Ponownie podkreślamy, że nie znajdujemy podstaw do tego, aby w sytuacji braku możliwości dochodzenia przez organy podatkowe danej należności podatkowej istniała możliwość karania kogokolwiek za przestępstwo polegające na narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej – gdyż takie narażenie nie występuje (kwota wykazana w deklaracji pozostaje prawidłowa i niewzruszalna). Nie występuje zatem znamię przedmiotowe czynu zabronionego, a w konsekwencji nie może być mowy o odpowiedzialności karnej skarbowej i możliwości ukarania potencjalnego sprawcy.

Krytyczna ocena proponowanej zmiany ulega wzmocnieniu, jeżeli wziąć pod uwagę propozycję nowelizacji Kodeksu karnego skarbowego polegającą na wprowadzeniu regulacji, zgodnie z którą w przypadku, gdy kodeks wymaga uiszczenia uszczuplonej należności publicznoprawnej związanej z przestępstwem skarbowym lub wykroczeniem skarbowym, w wypadku gdy nastąpiło jej przedawnienie sprawca czynu zabronionego lub podmiot pociągnięty do odpowiedzialności posiłkowej jest obowiązany do uiszczenia jej równowartości pieniężnej. Propozycję tę oceniamy zdecydowanie negatywnie.

Kierunek proponowanych zmian wskazuje bowiem na to, że istotną częścią postępowania karnego skarbowego będzie określenie wysokości narażonej na uszczuplenie należności publicznoprawnej / zaległości podatkowej, a ustalenia te będą dokonywane wyłącznie, lub w znacznej części, przez organy postępowania przygotowawczego, nie dysponujące aparatem urzędniczym wyspecjalizowanym w kwestiach podatkowych.

Wprowadzenie proponowanej nowelizacji oznaczać może zatem, że będziemy mieli do czynienia ze swego rodzaju zastąpieniem przepisów podatkowych, przepisami karnymi skarbowymi (choć oczywiście warunkiem ich stosowania będzie wykazanie winy oskarżonego). To w postępowaniu karnym skarbowym określana będzie wysokość potencjalnej zaległości podatkowej (kwoty narażonej na uszczuplenie). Potencjalny sprawca / osoba wobec której toczyć się będzie postępowanie karne skarbowe może jednak nie mieć możliwości przedstawienia dokumentów dotyczących prawidłowości tych rozliczeń, co z oczywistych względów może utrudniać obronę.

Co więcej, w przypadku, w którym podatnikiem oraz skazanym, zobowiązanym do zapłaty będzie osoba fizyczna, możemy mieć do czynienia z sytuacją, w której dojdzie do „obejścia” przedawnienia zobowiązania podatkowego ponieważ osoba taka i tak będzie miała obowiązek zapłaty narażonej na uszczuplenie należności publicznoprawnej / zaległości podatkowej, przy jednoczesnym obowiązku zapłaty orzeczonej kary grzywny.

W naszej ocenie proponowane zmiany w kodeksie karnym skarbowym mogą zatem naruszać konstytucyjną oraz unijną zasadę proporcjonalności, a także zasadę zaufania obywatela do organów państwa.

Uwagi BCC trafiły do resortu finansów

Eksperci BCC skierowali powyższe uwagi do Ministerstwa i wnieśli o ich uwzględnienie w toku prac legislacyjnych. Wyrazili także gotowość dalszego dialogu w tej kwestii z przedstawicielami Ministerstwa Finansów w kierunku budowania lepszego otoczenia prawnego dla podatników.

Polecamy: Komplet Podatki 2025