Czy można uzyskać zwrot części PIT od wynagrodzenia refinansowanego ze środków Unii Europejskiej?

Powstaje pytanie dotyczące możliwości zwolnienia z obowiązku odprowadzenia tego podatku przez osobę zatrudnioną w instytucji, która bezpośrednio realizuje zadania związane z obsługą funduszy strukturalnych Unii Europejskiej.

Pracodawca wykonuje je w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego realizowanego z bezzwrotnej pomocy Unii Europejskiej.

Jakie warunki muszą być zrealizowane, aby zwolnienie od podatku nastąpiło?

Wymagane warunki wymienione są w art. 21 ust.1 pkt 46 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.)- dalej ustawa o PIT.

Zgodnie z powyższym przepisem wolne od podatku  PIT są dochody otrzymane przez podatnika, jeżeli:
a)  pochodzą od rządów państw obcych, organizacji międzynarodowych lub międzynarodowych instytucji finansowych ze środków bezzwrotnej pomocy, w tym ze środków programów ramowych badań, rozwoju technicznego i prezentacji Unii Europejskiej i z programów NATO, przyznanych na podstawie jednostronnej deklaracji lub umów zawartych z tymi państwami, organizacjami lub instytucjami przez Radę Ministrów, właściwego ministra, agencje rządowe lub agencje wykonawcze, w tym również w przypadkach gdy przekazanie tych środków jest dokonywane za pośrednictwem podmiotu upoważnionego do rozdzielania środków bezzwrotnej pomocy oraz
b)  podatnik bezpośrednio realizuje cel programu finansowanego z bezzwrotnej pomocy; zwolnienie nie ma zastosowania do dochodów osób fizycznych, którym podatnik bezpośrednio realizujący cel programu zleca - bez względu na rodzaj umowy - wykonanie określonych czynności w związku z realizowanym przez niego programem.

Amortyzacja podatkowa

Kontrola podatkowa

Bezzwrotna pomoc pochodząca z organizacji międzynarodowych zwykle związana jest z realizacją konkretnych programów. Podmiot, który uzyskuje środki pomocowe, zazwyczaj posiłkuje się podwykonawcami. Podejmują oni działania zmierzające do osiągnięcia celu i są opłacani ze środków pomocowych.

Oba warunki - wymienione w punkcie a) i b) muszą być spełnione łącznie. Zwolnienie zatem nie będzie przysługiwało podwykonawcy, który jest zatrudniony przez bezpośredniego realizatora projektu.
Projekt (obok funduszy unijnych) może być tworzony dzięki innym środkom. W związku z tym zalecane jest odrębne rozliczanie księgowe wydatków finansowych ze środków programów pomocowych.

Czy pracownik zatrudniony w opisanej powyżej instytucji ma możliwość skorzystania z takiego zwolnienia?

Aby od otrzymanych dochodów nie odprowadzić podatku, muszą one pochodzić ze środków innych niż krajowe. Natomiast pracownik otrzymuje swoje wynagrodzenie z publicznych funduszy krajowych, które są jedynie refundowane z Unii Europejskiej. To instytucja, w której jest zatrudniony, jest odbiorcą przekazanych środków. Ona jest ich beneficjentem i to ona przeznacza je na określone cele.

Ponadto podatnik musi bezpośrednio realizować cel programu, który jest finansowany przez UE. W przedstawionej sytuacji pracownik uczestniczy w wykonywaniu zadań związanych z osiągnięciem celu programu, ale w ramach swoich służbowych obowiązków.

Podmiotem, który bezpośrednio zmierza do wypełnienia programu jest instytucja, w której jest on zatrudniony. Pracownik - jako podatnik - nie realizuje bezpośrednio tego celu. Jest on osobą fizyczną, której zostało zlecone (w ramach umowy, na podstawie której wykonuje pracę) wykonanie ustalonych czynności.

W tym przypadku pracownika należy potraktować jako osobę, której podatnik bezpośrednio realizujący cel programu (czyli instytucja) zleca wykonanie określonych czynności w związku z realizowanym przez niego programem (art. 21 ust.1 pkt 46 b) zdanie drugie ustawy o PIT). Użyte w przepisie sformułowanie „zleca” nie odnosi się tylko do stosunki prawnego jakim jest umowa zlecenia, ale ma także zastosowanie do innych form prawnych.

Za podatnika, który bezpośrednio realizuje cel programu, może być uznany tylko taki podmiot, który ten cel realizuje pod względem i ekonomicznym,  finansowym i technicznym, organizacyjnym oraz ponosi odpowiedzialność za prawidłowe wykonanie. Pracownik nie ponosi takiej odpowiedzialności a swoje obowiązki wykonuje pod nadzorem pracodawcy.

W związku z tym pracownik nie spełnia żadnego z wymaganych warunków. Oznacza to, że nie będzie mógł zastosować zwolnienia określonego w art. 21 ust.1 pkt 46 ustawy o PIT i uzyskać zwrot zapłaconego podatku.

W orzecznictwie sądów można było spotkać się z różnymi poglądami w tej kwestii. Przeważa stanowisko odmawiające możliwości zwolnienia z podatku tych dochodów (orzeczenie WSA we Wrocławiu z dnia 30 stycznia 2008 r. (I SA/Wr 1571/07, LEX nr 493256), wyrok NSA z dnia 24 lutego 2006 r. (II FSK 397/05, LEX nr 222357), wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 września 2007 r. (III SA/Wa 959/07, LEX nr 461973)). 

Odmienne stanowisko zostało przedstawione m.in. w wyroku z dnia 13 czerwca 2007 r. (I SA/Kr 1555/06, LEX nr 272593) WSA w Krakowie : Oczywiście w przedmiotowej sprawie ze zwolnienia korzystają konkretne osoby fizyczne powiązane umowami ze spółką wchodzącą w skład Konsorcjum, która jako osoba prawna, z natury rzeczy, nie może być bezpośrednim realizatorem celu, który realizują zaangażowane przez nią osoby fizyczne. W konsekwencji powyższych rozważań należy przyjąć, iż dochody skarżącego uzyskane w ramach realizacji kontraktu "Zarządzanie i Nadzór nad budową drugiej jezdni drogi krajowej nr (...) Odcinek (...)" podlegają zwolnieniu w części, w jakiej finansowane są ze środków unijnych na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 46 u.p.d.o.f.

W obecnym stanie prawnym z przepisów jasno wynika, że wynagrodzenia pracowników finansowane ze środków europejskich nie są objęte zwolnieniem podatkowym.

Artykuł powstał na podstawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2011 roku, sygnatura II FSK 278/10.