Kiedy nieruchomość (np. budynek) powinna być opodatkowana wyższą stawką podatku od nieruchomości jako związana z prowadzeniem działalności gospodarczej?

• Podatek od nieruchomości od gruntów, budynków i budowli związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej
• Budynek związany z działalnością gospodarczą, czy nie? Historia pewnego sporu
• WSA w Gliwicach wskazał kiedy nieruchomość jest związana z prowadzeniem działalności gospodarczej

Podatek od nieruchomości od gruntów, budynków i budowli związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej

Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 70) opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlegają m.in. grunty, budynki i budowle związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Jak wyjaśnia art. 1a ust. 1 pkt 3 tej ustawy są to grunty, budynki i budowle będące w posiadaniu przedsiębiorcy łub innego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, z zastrzeżeniem ust. 2a.

A ów ust. 2a stanowi, że do gruntów, budynków i budowli związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej nie zalicza się:
1) budynków mieszkalnych oraz gruntów związanych z tymi budynkami;

2) gruntów, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i d tej ustawy (czyli gruntów pod wodami powierzchniowymi stojącymi lub wodami powierzchniowymi płynącymi jezior i zbiorników sztucznych oraz gruntów niezabudowanych objętych obszarem rewitalizacji i położonych na terenach, dla których miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego przewiduje przeznaczenie pod zabudowę mieszkaniową, usługową albo zabudowę o przeznaczeniu mieszanym obejmującym wyłącznie te rodzaje zabudowy, jeżeli od dnia wejścia w życie tego planu w odniesieniu do tych gruntów upłynął okres 4 lat, a w tym czasie nie zakończono budowy zgodnie z przepisami prawa budowlanego);

3) budynków, budowli lub ich części, w odniesieniu do których została wydana decyzja ostateczna organu nadzoru budowlanego, o której mowa w art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2021 r. poz. 2351, z późn. zm.), lub decyzja ostateczna organu nadzoru górniczego, na podstawie której trwale wyłączono budynek, budowlę lub ich części z użytkowania;

4) gruntów:
a) przez które przebiegają urządzenia, o których mowa w art. 49 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360), wchodzące w skład przedsiębiorstwa przedsiębiorcy prowadzącego działalność telekomunikacyjną, działalność w zakresie przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów lub energii elektrycznej lub zajmującego się transportem wydobytego gazu ziemnego lub ropy naftowej,
b) zajętych na pasy technologiczne stanowiące grunt w otoczeniu urządzeń, o których mowa w lit. a, konieczny dla zapewnienia właściwej eksploatacji tych urządzeń,
c) zajętych na strefy bezpieczeństwa oraz strefy kontrolowane urządzeń, o których mowa w lit. a, służących do przesyłania lub dystrybucji ropy naftowej, paliw ciekłych lub paliw gazowych, lub transportu wydobytego gazu ziemnego lub ropy naftowej, które zostały określone w odrębnych przepisach
– chyba że grunty te są jednocześnie związane z prowadzeniem działalności gospodarczej innej niż działalność, o której mowa w lit. a.

Przy czym przepisu ust. 2a pkt 4 nie stosuje się do gruntów będących w posiadaniu samoistnym, użytkowaniu wieczystym lub będących własnością przedsiębiorcy, o którym mowa w ust. 2a pkt 4 lit. a.

Warto też zauważyć, że stawki podatku od nieruchomości w przypadku gruntów, czy budynków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej są wielokrotnie większe od stawek dotyczących np. nieruchomości przeznaczonych na cele mieszkalne.

Oczywiście każda gmina ustala samodzielnie stawki podatku od nieruchomości ale nie mogą one przekraczać stawek maksymalnych, które co roku ustala (na rok przyszły) Minister Finansów. 

Przykładowo stawki maksymalne podatku od nieruchomości na 2023 rok są następujące:
Od gruntów:
- związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, bez względu na sposób zakwalifikowania w ewidencji gruntów i budynków – 1,16 zł od 1 m2 powierzchni,
- pozostałych, w tym zajętych na prowadzenie odpłatnej statutowej działalności pożytku publicznego przez organizacje pożytku publicznego – 0,61 zł od 1 m2 powierzchni.

Od budynków lub ich części:
- mieszkalnych – 1,00 zł od 1 m2 powierzchni użytkowej,
- związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz od budynków mieszkalnych lub ich części zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej – 28,78 zł od 1 m2 powierzchni użytkowej.

Znane są już stawki maksymalne podatku od nieruchomości na 2024 rok:

Od gruntów:
- związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, bez względu na sposób zakwalifikowania w ewidencji gruntów i budynków – 1,34 zł od 1 m2 powierzchni,
- pozostałych, w tym zajętych na prowadzenie odpłatnej statutowej działalności pożytku publicznego przez organizacje pożytku publicznego – 0,71 zł od 1 m2 powierzchni.

Od budynków lub ich części:
- mieszkalnych – 1,15 zł od 1 m2 powierzchni użytkowej,
- związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz od budynków mieszkalnych lub ich części zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej – 33,10 zł od 1 m2 powierzchni użytkowej.

Zatem widać wyraźnie, że błąd zwłaszcza co do uznania budynku za związany z działalnością gospodarczą, może właściciela słono kosztować.

Budynek związany z działalnością gospodarczą, czy nie? Historia pewnego sporu

Pewnej przedsiębiorczyni Prezydent Miasta ustalił decyzją podatek od nieruchomości od budynku wg stawek przewidzianych dla budynków związanych z działalnością gospodarczą.

Podatniczka odwołała się od tej decyzji argumentując, że:
- budynek nie został zaadaptowany na działalność gospodarczą, którą prowadzi; 
- umowa na wykonanie tej adaptacji nie doszła do skutku, ze względu na brak środków finansowych i brak kredytowania; 
- nie doszła również do skutku planowana zmiana wykorzystania budynku na własne mieszkanie, a ponadto z powodu pandemii i rosnących kosztów materiałów budowlanych nie jest w stanie obecnie prowadzić remontu, w związku z czym budynek zostanie wystawiony na sprzedaż; 
- budynek jest stałe odłączony od mediów tak więc trudno byłoby go podnająć, a ponadto  jest zagrzybiały.

Niestety dla podatniczki Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyznało rację Prezydentowi Miasta i utrzymało w mocy jego decyzję.

Podatniczka złożyła więc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. A jeszcze przed wydaniem wyroku przez ten sąd do sprawy przystąpił Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zdaniem Rzecznika art. 1a ust. 1 pkt 3 ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych należy odczytywać z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 24 lutego 2021 r. w sprawie SK 39/19. Na poparcie swojego stanowiska przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2021 r. III FSK 4061/21.

We wskazanym wyroku z 24 lutego 2021 r. (sygn. SK 39/19) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 1a ust. 1 pkt 3 ustawy upol, rozumiany w ten sposób, że o związaniu gruntu, budynku lub budowli z prowadzeniem działalności gospodarczej decyduje wyłącznie posiadanie gruntu, budynku lub budowli przez przedsiębiorcę lub inny podmiot prowadzący działalność gospodarczą - jest niezgodny z Konstytucją RP.

WSA w Gliwicach wskazał kiedy nieruchomość jest związana z prowadzeniem działalności gospodarczej

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uwzględnił skargę podatniczki i uchylił zaskarżoną decyzję.

WSA podzielił pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z w sprawie III FSK 4061/21 z dnia 15 grudnia 2021, zgodnie z którym gramatyczna wykładnia omawianego przepisu może prowadzić do wniosku, że każda nieruchomość zakupiona przez przedsiębiorcę, bez względu na sposób jej wykorzystywania czy cel zakupu (poza wyjątkami wprost w ustawie przewidzianymi), podlega opodatkowaniu według najwyższych stawek, byle tylko znajdowała się w jego posiadaniu.

Ale pogląd ten zakwestionował Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 grudnia 2017 r., sygn. SK 13/15. W orzeczeniu tym wyeksponowano tezę, że "Art. 1a ust. 1 pkt 3 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (dalej: u.p.o.l.) rozumiany w ten sposób, że wystarczającą przesłanką zakwalifikowania gruntu podlegającego opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości do kategorii gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej jest prowadzenie działalności gospodarczej przez osobę fizyczną będącą jego współposiadaczem, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 84 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.".

Analiza wyroku TK z dnia 24 lutego 2021 r. o sygn. SK 39/19 pokazuje, że rozstrzygnięcie to nawiązuje do stanowiska zawartego w orzeczeniu Trybunału z dnia 12 grudnia 2021 r., sygn. SK 13/15, a zarazem stanowi jego uzupełnienie. W wyroku z 24 lutego 2021 r. Trybunał wyraził pogląd, że "przedsiębiorcy nie mogą być obciążani wyższą stawką podatku jedynie z powodu posiadania nieruchomości, które nie służą im do prowadzenia działalności gospodarczej. Opodatkowanie wyższą stawką podatku od nieruchomości gruntów lub budynków - niewykorzystywanych i niemogących być potencjalnie wykorzystywanymi do prowadzenia działalności gospodarczej - wyłącznie ze względu na posiadanie ich przez przedsiębiorcę lub inny podmiot prowadzący działalność gospodarczą Trybunał uznaje za niezgodne z art. 64 ust. 1 Konstytucji".

Jakie zatem inne kryteria decydują o objęciu nieruchomości stawką właściwą dla nieruchomości związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej?

Zdaniem WSA w Gliwicach wyżej cytowane wyroki Trybunału Konstytucyjnego prowadzić do wniosku, że określane przez radę gminy na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. a oraz art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. b u.p.o.l. stawki opodatkowania znajdą zastosowanie, gdy nieruchomość (grunt, budynek, budowla lub ich część):

1) znajduje się posiadaniu przedsiębiorcy (innego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą) oraz jednocześnie

2) jest faktycznie wykorzystywana lub może być potencjalnie wykorzystywana przez tego przedsiębiorcę na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej (ma faktyczny związek z jego gospodarczą aktywnością).

Użyty natomiast w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. SK 39/19, zwrot "nie są wykorzystywane i nie mogą być potencjalnie wykorzystywane do prowadzenia działalności gospodarczej" należy tłumaczyć w taki sposób, że podwyższona stawka opodatkowania nie będzie mogła znaleźć zastosowania w przypadku wystąpienia obiektywnej i niezależnej od przedsiębiorcy, a także niedającej się przewidzieć przeszkody całkowicie uniemożliwiającej prowadzenie lub kontynuowanie działalności gospodarczej. Nie dotyczy to sytuacji, gdy w czasie trwania takiej przeszkody przedsiębiorca, w posiadaniu którego znajduje się nieruchomość (jej część), samodzielnie podejmuje czynności mające na celu jej przygotowanie do przyszłej (planowanej) działalności gospodarczej, podnosi dla celów wykonywanej działalności gospodarczej walory użytkowe nieruchomości, funkcjonalnie wiążąc ją z prowadzonym przedsiębiorstwem, lub rozlicza w ramach działalności gospodarczej inne koszty z nią związane.

Podsumowując te rozważania WSA uznał za NSA (wyrok w sprawie III FSK 4061/21), iż za związane z działalnością gospodarczą w rozumieniu art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. można uznać nieruchomości stanowiące własność podatnika (znajdujące się w posiadaniu samoistnym albo użytkowaniu wieczystym), które są w posiadaniu przedsiębiorcy (innego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą) oraz jednocześnie:

1) wchodzą w skład prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55¹ kodeksu cywilnego, w szczególności gdy podatnik ujął te składniki majątkowe w prowadzonej ewidencji środków trwałych wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na to, czy nieruchomość jest wykorzystywana na prowadzenie działalności gospodarczej
lub
2) przedmiot działalności przedsiębiorcy obejmuje jedynie prowadzenie działalności gospodarczej, bez względu na to, czy nieruchomość jest wykorzystywana na prowadzenie działalności gospodarczej,
lub
3) nieruchomości są funkcjonalnie powiązane z przedsiębiorstwem prowadzonym przez podmiot, w którego posiadaniu się znajdują, nawet jeżeli nie zostały uwzględnione w ewidencji środków trwałych wartości niematerialnych i prawnych, tzn.:
- są faktycznie wykorzystywane do prowadzenia działalności gospodarczej w znaczeniu zdefiniowanym w art. 1a ust. 1 pkt 4 u.p.o.l.
albo
- mogą być potencjalnie wykorzystywane do prowadzenia działalności gospodarczej w ww. rozumieniu, przez co należy rozumieć sytuację, w której przedsiębiorca podejmuje i realizuje zachowania kwalifikowane w obrębie przedmiotu opodatkowania jako czynności mające na celu przygotowanie, zachowanie lub zabezpieczenie nieruchomości do przyszłej (planowanej) działalności gospodarczej, bądź do kontynuacji przerwanej działalności gospodarczej, związane z ponoszeniem wydatków rozliczanych w kosztach uzyskania przychodów prowadzonej działalności gospodarczej.

Źródło: Wyrok WSA w Gliwicach z 16 listopada 2023 r. – sygn. I SA/Gl 394/23.

Podstawa prawna: ustawa z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 70)