Jak przeżyć egzekucję (zaległości podatkowych) - PORADNIK

Jakie to mogą być czynności? Z czym powinien liczyć się dłużnik podczas egzekucji? Jakie dłużnik ma prawa, a jakie obowiązki? Na te i inne pytania dotyczące egzekucji administracyjnej odpowiemy w tym poradniku.

I. Wszczęcie egzekucji administracyjnej

Najpierw upomnienie

Gdy nie zapłaciłeś podatku, najpierw organ podatkowy wyśle Ci pisemne upomnienie wzywające do zapłaty zaległego podatku wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia.
W piśmie tym będzie wskazane, iż nieuregulowanie zaległości w terminie 7 dni od dnia otrzymania upomnienia, spowoduje skierowanie sprawy do postępowania egzekucyjnego.

Koszty upomnienia obciążają zobowiązanego i wynoszą czterokrotną wartość opłaty dodatkowej pobieranej przez Pocztę Polską za polecenie przesyłki listownej.

Należy pamiętać, że w niektórych przypadkach egzekucja w stosunku do należności pieniężnych może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (zależy to od rodzaju należności, sposobu ich powstania i wysokości wierzytelności).

Taka sytuacja może nastąpić, gdy chodzi o zapłatę zaległego podatku wynikającego z doręczonej podatnikowi decyzji określającej zobowiązanie podatkowe. Decyzja określająca zobowiązanie podatkowe np. w podatku dochodowym od osób fizycznych może zostać wydana, gdy fiskus dowie się, że w złożonym zeznaniu rocznym poza dochodami z pracy nie wykazałeś dochodów z umowy zlecenia. I jeśli nie zapłacisz podatku wynikającego z decyzji po jej otrzymaniu organ podatkowy może wszcząć egzekucję bez wysyłania upomnienia.

Po bezskutecznym upomnieniu egzekucja się rozpoczyna

Po 7 dniach od doręczenia upomnienia postępowanie egzekucyjne może być wszczęte – o ile oczywiście podatnik nie zapłacił w tym czasie dobrowolnie zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia.

Egzekucję wszczyna się na wniosek wierzyciela (organu podatkowego) na podstawie sporządzonego przez niego tytułu wykonawczego na urzędowym formularzu TYT-1 lub TYT-2 (należności pieniężne) albo TYT-3 ew. TYT-3A (należności niepieniężne).

Gdy taki tytuł wykonawczy zostanie Ci doręczony – egzekucja zostaje wszczęta.

Polecamy: serwis VAT

II. Egzekucja w toku

Po doręczeniu tytułu wykonawczego organ egzekucyjny ma szereg możliwości wyegzekwowania swych należności. Może zastosować takie środki egzekucyjne, jak egzekucja z:

1. pieniędzy,

2. wynagrodzenia za pracę,

3. świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej,

4. rachunków bankowych,

5. innych wierzytelności pieniężnych,

6. praw z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku, oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków,

7. papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych,

8. weksla,

9. autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej,

10. udziału w spółce z o.o.,

11. pozostałych praw majątkowych,

12. ruchomości,

13. nieruchomości.

Najczęstsze formy egzekucji:

a) Organ egzekucyjny najszybciej może wyciągnąć od Ciebie swe należności poprzez egzekucję z pieniędzy. Dokonuje jej poprzez zajęcie Twego konta bankowego. Informację, w którym banku posiadasz swe konto osobiste i nawet jaki jest jego dokładny numer, podałeś sam na formularzu identyfikacyjnym/aktualizacyjnym NIP-3 lub NIP-1.

b) Inną, również popularną wśród ściągających podatki, formą egzekucji zaległości jest zapłata podatkowej poborcy skarbowemu, który „odwiedzi” Cię w Twym mieszkaniu.

c) Przy okazji wizyty w miejscu zamieszkania dłużnika, poborca skarbowy może dokonać zajęcia majątku ruchomego będącego własnością zobowiązanego (np. samochodu, sprzętu RTV i AGD, czy też innych wartościowych przedmiotów) lub majątku nieruchomego (nieruchomości: np. budynku, działki gruntu). Powinieneś wiedzieć, że zająć majątek nieruchomy organ egzekucyjny może tylko i wyłącznie w ostateczności, gdy inne środki egzekucyjne zawiodły (tzn. okazały się niemożliwe do wykonania lub zastosowania, np. nie pracujesz, nie masz żadnych oszczędności i wartościowych rzeczy, a jesteś właścicielem działki budowlanej). Po dokonaniu zajęcia majątku, organ egzekucyjny wycenia jego wartość i ogłasza licytację. Pieniądze uzyskane ze sprzedaży przedmiotów czy też działki w licytacji, egzekutor przeznacza na poczet zaległości wraz odsetkami.

d) Gdy osiągasz dochody z tytułu zatrudnienia, organ egzekucyjny może dokonać zajęcia wynagrodzenia. W takim przypadku organ egzekucyjny prześle do Twego pracodawcy zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia podając Twoje dane dłużnika, kwotę, tytuł zaległości, a Tobie doręczy odpis tytułu wykonawczego.

W tym przypadku jesteś częściowo chroniony kwotą wolną niepodlegającą egzekucji.

Polecamy: serwis Urząd skarbowy

Egzekucja zaległych podatków z wynagrodzenia za pracę może objąć maksymalnie połowę otrzymywanego wynagrodzenia, po uprzednim odliczeniu składki na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, lecz przy uwzględnieniu wszystkich dodatków i świadczeń w naturze. Ponadto nie można potrącić egzekwowanych należności podatkowych z pensji, która jest równa minimalnemu wynagrodzeniu za pracę.

Są to tzw. gwarancje zachowania minimum bytowego dłużnika.

Przykład - Potrącenia z umów o pracę i umów zlecenia W 2007 roku byłem zatrudniony w zakładzie na podstawie umowy o pracę na pełny etat wynagrodzeniem 3000 zł brutto. Dodatkowo podpisałem umowę zlecenia z moim pracodawcą, z której uzyskiwałem 1000 zł brutto. Komornik skarbowy dokonał zajęcia na poczet zaległości podatkowych moich wszystkich dochodów, które otrzymywałem od mojego pracodawcy. Czy mój pracodawca mógł przekazać komornikowi całość moich miesięcznych dochodów ? Czy istnieje jakaś kwota, której nie można zająć ? Jeżeli pracownik jest zatrudniony jednocześnie u tego samego pracodawcy na podstawie umowy o pracę i umowy zlecenia, to przy dokonywaniu potrąceń na zajęcia komornicze z wynagrodzenia za pracę stosuje się ograniczenia wynikające z Kodeksu pracy, które nie obowiązują przy kwotach uzyskiwanych przez pracownika z umowy zlecenia. Te zostaną potrącone w całości. Z wynagrodzenia za pracę, które obejmuje wszystkie jego składniki, pracodawca może potrącić w razie egzekucji świadczeń niealimenatycyjnych (zaległości podatkowych)- do 1/2 wynagrodzenia (art. 87 § 3 i 4 K.p.). W przypadku egzekucji świadczeń niealimentacyjnych musi też pamiętać o pozostawieniu pracownikowi kwoty wolnej od potrąceń, którą oblicza się w sposób następujący: 1) wynagrodzenie netto pracownika: składki na ubezpieczenia społeczne: (3.000 zł x 18,71%) = 561,30 zł, składka na ubezpieczenie zdrowotne: (3.000 zł - 561,30 zł) x 9% = 219,48 zł, składka na ubezpieczenie zdrowotne odliczana od podatku: (3.000 zł - 561,30 zł) x 7,75% = 189 zł, zaliczka na podatek dochodowy: 3.000 zł - (108,50 zł + 561,30 zł) = 2.330,20 zł, po zaokrągleniu 2.330 zł; (2.330 zł x 19%) - 47,71 zł = 394,99 zł; 394,99 zł - 189 zł = 205,99 zł, po zaokrągleniu 206 zł, wynagrodzenie netto: 3.000 zł - (561,30 zł + 219,48 zł + 206 zł) = 2.013,22 zł; 2) dopuszczalna kwota potrącenia na świadczenia niealimentacyjne: 1/2 x (3.000 zł - 561,30 zł + 394,99 zł) = 1.021,86 zł Taką też kwotę pracodawca przekaże na rachunek organu egzekucyjnego. Z kolei zajęcie wynagrodzenia uzyskanego z umowy zlecenia, zawartej z własnym pracodawcą nie podlega żadnym ograniczeniom. Nie jest ono wynagrodzeniem w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy i nie podlega ochronie przed potrąceniami wynikającej z art. 87 K.p. Poza tym nie zapewnia utrzymania pracownikowi, bo jego źródłem są środki uzyskiwane ze stosunku pracy. Zatem wynagrodzenie z umowy zlecenia może zostać zajęte na rzecz sum egzekwowanych w całości.

e) Równoległą do zajęć wynagrodzeń, jeśli chodzi o pewność i skuteczność środków egzekucyjnych, jest egzekucja ze świadczeń emerytalnych, rentowych wypłacanych przez np. ZUS lub KRUS. Zajęcia w tym przypadku dokonuje się w analogiczny sposób jak z wynagrodzenia za pracę: organowi rentowo-emerytalnemu przesyła się zawiadomienie o zajęciu wypłacanego przez te organy świadczenia ze wskazaniem dłużnika, kwoty zaległości, tytułu zaległości podatkowej, a dłużnikowi odpis tytułu wykonawczego.

Skarga na czynności egzekucyjne

W trakcie postępowania egzekucyjnego dłużnik ma prawo złożyć skargę na czynności egzekucyjne oraz skargę na przewlekłość postępowania egzekucyjnego.

Podstawę zarzutu może stanowić:

- wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku,

- odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej,

- określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego
z orzeczenia,

- błąd co do osoby zobowiązanego,

- niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym,

- niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego,

- brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia,

- zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego,

- prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny,

- niespełnienie wymogów określających tytuł wykonawczy.

Warto mieć na uwadze, że wniesienie skargi na postępowanie nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego, chociaż organ egzekucyjny może jednak w uzasadnionych przypadkach wstrzymać
postępowanie egzekucyjne lub niektóre czynności egzekucyjne do czasu rozpatrzenia zarzutu.

Przykład skargi:

Kowalsko, 15 lutego 2008 r. Jan Kowalski Ul. Kowalska 1/1 55-000 Kowalsko NIP 899-000-00-00 Naczelnik Urzędu Skarbowego w .... W związku z prowadzony wobec mnie postępowaniem egzekucyjnym, które zostało wszczęte w dniu 15 września 1996 r., poprzez doręczenie mi w tym dniu tytułu wykonawczego, wnoszę skargę na uciążliwość i przewlekłość tego postępowania. Następnego dnia po wszczęciu postępowania poborca skarbowy dokonał zajęcia większości sprzęt znajdującego się w moi mieszkaniu: lodówki, pralki automatycznej, telewizora, komputera mojego syna i samochodu, którym dojeżdżałem do pracy. Zostałem bez sprzętów codziennego użytku, przez co musiałem na nowo kupić na raty lodówkę i pralkę, bo za gotówkę nie było mnie stać. Bez samochodu zacząłem spóźniać się do pracy (mieszkam w miejscowości, gdzie jest utrudniony dojazd do miasta), przez co szef pozbawił mnie premii. Pomimo tak długiego czasu od zajęcia ww. rzeczy organ nie została nawet ogłoszona licytacja, a odsetki wciąż rosną. Proszę o zmobilizowanie Komornika do podjęcia działań, które pozwolą spieniężyć mój zajęty majątek i tym samym znikną moje zaległości podatkowe w znacznej części. Z poważaniem, Jan Kowalski

Wyłączenie rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji

Organ egzekucyjny może dokonać zajęcia rzeczy lub praw majątkowych osobie, która nie jest dłużnikiem. W takim przypadku osoba ta ma prawo wystąpić z wnioskiem do organu prowadzącego egzekucję o wyłączenie spod egzekucji. Do wniosku należy dołączyć wszelkie dowody wskazujące, iż nabył rzecz lub prawo od osoby zobowiązanej (dłużnika) nie wiedząc, np. iż jest to przedmiotem egzekucji (np. dowód zakupu/sprzedaży – umowa kupna/sprzedaży samochodu osobowego).

W takim przypadku organ egzekucyjny powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe, polegające na sprawdzeniu źródeł pochodzenia rzeczy lub prawa.

We wniosku o wyłączenie spod egzekucji powinno się zawrzeć przede wszystkim dane identyfikacyjne osoby, od której pochodzi rzecz lub prawo oraz treść żądania. Należy go złożyć w terminie 14 dni, licząc od dnia w którym osoba trzecia uzyskała wiadomość o czynności egzekucyjnej.

Jeśli zajęte przedmioty zostały już sprzedane to osobie trzeciej przysługuje prawo do odszkodowania ale tylko na drodze postępowania cywilnego.

Organ egzekucyjny może postanowić o odmowie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego. W takim wypadku osoba trzecia może się skarżyć zażaleniem do organu odwoławczego/za pośrednictwem organu egzekucyjnego/ w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia.

Przykład wniosku o wyłączenie rzeczy spod egzekucji

Kowalsko, 15 lutego 2008 r. Jan Kowalski Ul. Kowalska 1/1 55-000 Kowalsko NIP 899-000-00-00 Naczelnik Urzędu Skarbowego w .... W związku z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym przeciwko Janowi Nowak, zam. w Nowym Mieście przy ul. Nowej 1, NIP 777-777-00-00 wnoszę o wyłączenie spod egzekucji majątku ruchomego – samochodu osobowego marki Mercedes, nr rej. WWW0891, rok prod. 1999, który nabyłem od Pana Nowaka w dniu 30 grudnia 2007 r. na podstawie umowy kupna-sprzedaży. Kupując to auto nie wiedziałem, że przeciwko Panu Nowakowi toczy się jakiekolwiek postępowanie egzekucyjne. Nadmieniam, iż nie posiadam żadnych zaległości wobec Skarbu Państwa. W załączeniu umowa kupna-sprzedaży samochodu zawarta w dniu 30.12.2007 r. Z poważaniem, Jan Kowalski

III. Zakończenie egzekucji

Egzekucja administracyjna zostaje zakończona, gdy wierzyciel (tu – organ podatkowy) zostaje całkowicie zaspokojony. Co oznacza, że gdy zaległości podatkowe: należność główna, odsetki za zwłokę, koszty ewentualnych upomnień zostaną w całości uregulowane, sprawa zostaje zakończona.

Koszty egzekucyjne

Z prowadzeniem egzekucji wiążą się koszty egzekucyjne: opłata manipulacyjna, opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, wydatki poniesione przez urząd skarbowy. I co do zasady obciążają zobowiązanego.

IV. Inne należności egzekwowane przez naczelnika urzędu skarbowego

W przypadku braku opłacania składek ZUS KRUS lub ich płacenia w zaniżonej wysokości w pierwszej kolejności wdrażana jest tzw. egzekucja własna, w której ZUS (a dokładniej Dyrektor oddziału) jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z:

1. wynagrodzenia za pracę,

2. ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej,

3. z rachunków bankowych,

4. z wierzytelności pieniężnych.

W przypadku, gdy nie ma możliwości prowadzenia egzekucji własnej lub prowadzona okazała się nieskuteczna ZUS przekazuje tytuły egzekucyjne do Naczelnika Urzędu Skarbowego i ten przejmuje prowadzenie postępowania egzekucyjnego.

Ponadto wszelkiego rodzaju niezapłacone mandaty karne również podlegają egzekucji administracyjnej prowadzonej przez organ egzekucyjny w postaci naczelnika urzędu skarbowego.

Na zakończenie warto wspomnieć, że okres składania zeznań podatkowych, a zwłaszcza wykazywane w nich kwoty nadpłat, stanowią pole do popisu dla organu egzekucyjnego, który jest jednocześnie wierzycielem i działa na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez siebie. Następuje tu zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia „innych wierzytelności pieniężnych” W takim przypadku również sporządzane jest zawiadomienie o zajęciu z nadpłaty np. wynikającej ze złożonego urzędzie skarbowym zeznaniu PIT-37 nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych wierzytelności, wraz ze wskazaniem danych dłużnika, tytułu i kwoty zaległości do wyegzekwowania.

Agnieszka Dziekan – Arasimowicz

ekspert podatkowy

pracownik urzędu skarbowego