Odliczenie VAT a nierzetelne faktury podwykonawcy. Urząd skarbowy musi zbadać dobrą wiarę podatnika

Czy wykonawca odpowiada za działania podwykonawcy w prawie podatkowym?

Zasadą w obrocie gospodarczym jest, że wykonawca ponosi odpowiedzialność za działania podwykonawcy jak za swoje własne. Według Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi reguła ta nie ma jednak zastosowania na gruncie prawa podatkowego. 

W wyroku z dnia 11 października 2022 r. sąd orzekł, że nie ma podstaw by odmówić wykonawcy prawa do odliczenia podatku VAT wynikającego z faktur wystawionych przez podwykonawcę, jeśli nie był on świadomy nadużyć podatkowych, jakich dopuścił się podwykonawca. Dobra wiara i należyta staranność wykonawcy są więc kluczowe do skorzystania z obniżenia podatku należnego o podatek naliczony.

Nierzetelne faktury wystawione przez podwykonawcę. Organy podatkowe odmawiają wykonawcy prawa odliczenia VAT z tych faktur

W sprawie, która stała się podstawą do wydania przedmiotowego orzeczenia, organy podatkowe odmówiły wykonawcy prawa do odliczenia podatku VAT z powodu bezprawnego działania podwykonawcy. Stwierdziły, że faktury wystawione przez podwykonawcę na rzecz wykonawcy nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. 
Nierzetelność faktur miała polegać na tym, że podmiot, który wystawił faktury za realizację określonych prac budowlanych, w rzeczywistości nie mógł wykonać tych usług na rzecz wykonawcy. Zdaniem organów podatkowych, nie dysponował on pracownikami, których praca pozwoliłaby na przeprowadzenie transakcji. Co więcej, podwykonawca dopuszczał się szeregu nadużyć w rozliczeniach podatkowych. Według organów wskazuje to na jego nierzetelność. Potwierdza też, że w rzeczywistości nie prowadził działalności gospodarczej. Skoro podwykonawca nie mógł wykonać zleconych usług, wystawione przez niego faktury nie stanowią dowodu na ujęte na nich zdarzenia gospodarcze. 

Choć organy podatkowe nie kwestionowały faktu wykonania prac budowlanych, to jednak stwierdziły, że faktury z tego tytułu nie powinny zostać wystawione przez podwykonawcę, który tych prac nie wykonał. Na tej podstawie uznały je za nierzetelne. Odmówiły też wykonawcy prawa do odliczenia podatku naliczonego VAT wykazanego na spornych fakturach.

Prawo do odliczenia VAT

Konstrukcja podatku od towarów i usług zakłada, że podatnik ma prawo do odliczenia podatku VAT z faktur, które otrzymał od kontrahentów, od podatku należnego wpłacanego do urzędu skarbowego. Prawo to przysługuje, gdy podatnik dysponuje fakturą zakupu z wykazaną kwotą podatku oraz gdy faktura ta dokumentuje transakcję, która rzeczywiście miała miejsce między danymi podmiotami. Tylko wtedy można mówić, że faktura odzwierciedla stan rzeczywisty.

Jeśli więc towary zostały dostarczone, a usługa wykonana, ale przez inny podmiot niż ten, który fakturę wystawił, to podatnik traci możliwość odliczenia podatku VAT. Taka faktura nie dokumentuje faktycznego przebiegu transakcji.

Jednak nie wszystko jest w praktyce takie czarno-białe. 

Dobra wiara podatnika VAT

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wskazuje w swoich orzeczeniach warunek, który organy podatkowe muszą spełnić, by odmówić podatnikowi prawa do odliczenia podatku naliczonego. Gdy usługodawca podatnika lub inny podmiot, który brał udział w łańcuchu dostaw na wcześniejszym etapie, dopuścił się nieprawidłowości podatkowych, organ musi wykazać, że podatnik o tym wiedział lub mógł się dowiedzieć. Jeśli, bowiem podatnik miał świadomość, że transakcja wiązała się z oszustwem podatkowym po stronie wystawcy faktury, to nie ma prawa odliczyć podatku naliczonego wynikającego z danej faktury. 

Wykonawca powinien zweryfikować podwykonawcę na tyle na ile może. Organy podatkowe muszą sprawdzić dobrą wiarę podatnika

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, organ podatkowy pominął kluczową okoliczność w sprawie – czyli dobrą wiarę wykonawcy przy doborze kontrahenta. Przed odmówieniem podatnikowi prawa do odliczenia podatku VAT organy mają obowiązek sprawdzić, czy podatnik zweryfikował i ocenił wiarygodność kontrahenta.

Weryfikacja ta ma odbywać się jednak wyłącznie w takim zakresie, w jakim wykonawca jest w stanie to zrobić. Wykonawca, bowiem nie dysponuje środkami, by sprawdzić, czy podwykonawca rozlicza się prawidłowo z urzędem skarbowym. Nie bierze on też odpowiedzialności za zatrudnienie pracowników przez podwykonawcę. To podwykonawca, przyjmując zlecenie, daje gwarancję, że jest w stanie dane usługi na jego rzecz wykonać.

Sprawdzenie dobrej wiary podatnika było, więc w tej sprawie kluczowe. Nawet, jeśli podwykonawca dopuszcza się nadużyć, ale nie da się obiektywnie stwierdzić, że wykonawca o nich wiedział, to nie można odmówić mu prawa do odliczenia podatku VAT. W tym znaczeniu właśnie zasada odpowiedzialności wykonawcy za działania podwykonawcy nie ulega rozszerzeniu na prawo podatkowe. Na gruncie rozliczenia podatku VAT istotnym jest nie tylko, że do nadużyć na którymś
z etapów transakcji doszło, ale przede wszystkim, czy podatnik miał ich świadomość. Skoro, więc organ podatkowy nie wskazuje na podstawie jakich okoliczności podatnik miał wiedzieć lub powinien się dowiedzieć o nierzetelności kontrahenta, to w konsekwencji – nie ma podstaw do pozbawienia go prawa pomniejszenia podatku należnego VAT o podatek naliczony.