Kategorie

Należyta staranność a prawo do odliczenia VAT

Business Tax Professionals Sp. z o.o. sp. k.
Doradztwo podatkowe, przeglądy i szkolenia podatkowe, ceny transferowe
Należyta staranność a prawo do odliczenia VAT
Mimo, iż przepisy prawa wprost nie obligują podatników do podejmowania czynności sprawdzających uczciwość swoich kontrahentów, to zaniechania w tym zakresie niosą ryzyko obciążenia odpowiedzialnością za ewentualne oszustwo podatkowe. Negatywnym tego skutkiem może być pozbawienie podatnika prawa do odliczenia VAT.
Reklama

Zarówno polskie, jak i unijne regulacje podatkowe nie zawierają legalnych definicji „należytej staranności” ani „dobrej wiary”. Oba pojęcia są ze sobą ściśle powiązane i były już wielokrotnie wyjaśniane przez Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Terminy te były również przedmiotem licznych orzeczeń sądów administracyjnych, w których przyjęto m.in. że (…) dobra wiara podatnika podatku od towarów i usług to jego należyta staranność w relacjach handlowych, to stan jego świadomości i związana z tym powinność oraz możliwość przewidywania określonych zdarzeń, że nie uczestniczy w działaniach prowadzących do wyłudzenia nienależnego zwrotu podatku. Aby działać w "złej wierze" podatnik nie musi mieć świadomości, że swoim działaniem (zaniechaniem) narusza prawo, wystarczy jeżeli w danych okolicznościach może i powinien taki stan przewidzieć (wina w postaci niedbalstwa). W złej wierze jest ten, kto wie (ma pozytywną wiedzę) o istotnym i rzeczywistym stanie faktycznym, a także ten, kto takiej wiedzy nie posiada wskutek swego niedbalstwa.[1]
Niniejsze ma kluczowe znaczenie zwłaszcza dla podstawowego uprawnienia wynikającego z mechanizmu VAT, jakim jest prawo do odliczenia podatku naliczonego. Co istotne, prawo to nie powinno być kwestionowane, o ile przy doborze kontrahentów i realizacji transakcji podatnik działał w dobrej wierze i dochował należytej staranności.

Należytą staranność można rozumieć jako ogół czynności podatnika, mających na celu uzyskanie przekonania o nieuczestniczeniu w transakcji związanej z nadużyciem lub oszustwem w zakresie VAT. W praktyce polega ona na sprawdzeniu wiarygodności kontrahentów, z którą wiąże się również ogólna przezorność, jaka powinna towarzyszyć relacjom gospodarczym. Dla lepszego zrozumienia instytucji należytej staranności Ministerstwo Finansów opublikowało dokument pn. „Metodyka w zakresie oceny dochowania należytej staranności przez nabywców towarów w transakcjach krajowych[2]. Wskazuje on okoliczności brane pod uwagę przez urzędników skarbowych przy ocenie działań przedsiębiorców, podejmowanych w transakcjach z innymi uczestnikami obrotu gospodarczego. Wynika z niego reguła, zgodnie z którą (…) dla dochowania należytej staranności podatnik powinien zweryfikować swojego kontrahenta, czyli dostawcę towaru i okoliczności transakcji z nim zawieranej.[3] Następnie wymienione zostały przykładowe działania, których podjęcie może świadczyć o dopełnieniu przez podatnika należytej staranności.

Polecamy: VAT 2020. Komentarz

Polecamy: Biuletyn VAT

Kryteria formalne

W pierwszej kolejności nabywca powinien ustalić formalny status dostawcy towarów poprzez m.in.: weryfikację kontrahenta w KRS lub CEIDG, a także w Wykazie podatników VAT; sprawdzenie, czy posiada on wymagane koncesje i zezwolenia; upewnienie się, czy osoby zawierające umowę mają umocowanie do działania w imieniu kontrahenta. Ograniczenie się do przeanalizowania dokumentów rejestrowych będzie jednak niewystarczające, gdyż (…) dokumenty takie łatwo pozyskać, a w obecnych realiach gospodarczych dostarczają znikomej wiedzy o jakości podmiotu.[4]

Kryteria materialne

Niezwykle istotne pozostają zatem również okoliczności zawieranej transakcji. Dla dochowania należytej staranności konieczne będzie przykładowo zwrócenie uwagi, czy: transakcja nie jest pozbawiona ryzyka gospodarczego; cena towaru, bez ekonomicznego uzasadnienia, znacząco nie odbiega od ceny rynkowej; dostawca oferuje towary spoza branży, w której działa; kontakt z kontrahentem jest adekwatny do okoliczności transakcji; siedziba lub miejsce prowadzenia działalności nie pozostaje w oczywistej sprzeczności ze skalą lub rodzajem działalności dostawcy; transakcja jest dokumentowana umową, zamówieniem lub innym (wiarygodnym) potwierdzeniem jej warunków; kontrahent dysponuje zapleczem organizacyjno-technicznym odpowiednim do rodzaju i skali prowadzonej działalności.

Stały a nowy dostawca

Podejmowane przez przedsiębiorcę czynności ostrożnościowe powinny uwzględniać stopień znajomości kontrahenta. Ryzyko wystąpienia oszustwa podatkowego jest niewątpliwie większe przy transakcjach zawieranych z nowymi, dotychczas nieznanymi dostawcami. To właśnie na etapie nawiązywania współpracy gospodarczej, działania służące dochowaniu należytej staranności, powinny być bardziej zintensyfikowane. Nie oznacza to oczywiście, że przy kontynuowaniu relacji handlowych podatnik może pozostawać bierny. Wówczas wymaga się od niego regularnej weryfikacji formalnego statusu kontrahenta oraz reagowania w razie wystąpienia budzących wątpliwości zmian w dotychczasowych zasadach współpracy gospodarczej.

Split payment

Ponadto Ministerstwo Finansów przewiduje domniemanie dochowania należytej staranności w razie zrealizowania płatności z wykorzystaniem mechanizmu podzielonej płatności. Wówczas wymagana jest jednak również pozytywna weryfikacja formalnego statusu kontrahenta oraz brak wystąpienia innych okoliczności, które mogłyby jednoznacznie wskazywać na brak dochowania należytej staranności.

Brak mocy ochronnej

Jakkolwiek omówiony wyżej dokument nie jest adresowany bezpośrednio do podatników (zawiera wytyczne dla organów podatkowych) to stanowi dla nich swoistego rodzaju drogowskaz. Zastosowanie się do jego wskazań, czyli podjęcie określonych w nim działań, zwiększa prawdopodobieństwo dochowania należytej staranności, a w konsekwencji zachowanie prawa do odliczenia podatku naliczonego. Dokument pozbawiony jest jednak funkcji gwarancyjnej i ochronnej. Co ważne, niepodjęcie wskazanych działań nie oznacza automatycznie utraty tego prawa. Podatnik może bowiem wykazywać dochowanie należytej staranności w dowolny inny sposób. Wynika to zwłaszcza z otwartego katalogu przesłanek potwierdzających dochowanie rzetelności, który musi uwzględniać mnogość i różnorodność sytuacji występujących w praktyce życia gospodarczego. Zasadnym jest więc, aby na etapie postępowania podatkowego organy brały pod uwagę także inne okoliczności transakcji oraz czynności podjęte przez podatnika.

Proporcjonalność działań podatnika

Zakres przedsięwzięć w ramach należytej staranności jest definiowany chociażby przez rozmiar i charakter prowadzonej działalności, specyfikę danej branży czy ilości oraz wartości zawieranych transakcji. Nie ulega wątpliwości, iż deweloper realizujący wielomilionowe inwestycje budowlane, dla dochowania należytej staranności, będzie musiał spełnić o wiele szerszy wachlarz czynności sprawdzających wobec swoich dostawców niż mechanik samochodowy prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą na niewielką skalę. Zachowania podejmowane w celu dochowania należytej staranności powinny być zatem adekwatne i indywidualnie dostosowane do konkretnych stanów faktycznych. Nie można bowiem wymagać od podatników przeprowadzania czynności kontrolnych, zmierzających do ujawnienia nieprawidłowości czy przestępstwa w zakresie VAT. Właściwość w tej kwestii należy wyłącznie do organów podatkowych i to na nich spoczywa ciężar udowodnienia braku należytej staranności[5].

Procedura zabezpieczająca

Reklama

Dla zminimalizowania ryzyka zakwestionowania przez organy podatkowe prawa do pomniejszenia podatku należnego o naliczony przydatne będzie opracowanie i wdrożenie w przedsiębiorstwie wewnętrznej procedury należytej staranności VAT. Jakkolwiek obowiązek sporządzenia takiego dokumentu nie wynika z żadnych regulacji prawnych, to posiadanie odpowiedniej procedury świadczy o podwyższonym standardzie staranności podatnika. Dla odpowiedniego uregulowania procesów weryfikacji przedsiębiorcy mogą posiłkować się określonymi przez Ministerstwo Finansów kryteriami. Stopień rozbudowania procedury zależeć będzie od wielu czynników, m.in. realizowania transakcji ze znaczną ilością nowych kontrahentów czy funkcjonowania w branży szczególnie narażonej na przestępstwa skarbowe. Procedura powinna np. wskazywać osoby odpowiedzialne za sprawdzenie statusu kontrahenta oraz okoliczności transakcji, sposoby dokumentowania przeprowadzonej weryfikacji, czy też przewidywać działania na wypadek niespełniania przez dostawców wymaganych kryteriów.

Reasumując, w celu uniknięcia ewentualnego uwikłania się w nadużycie czy też przestępstwo podatkowe,od podatników wymaga się sprawdzania wiarygodności swoich kontrahentów. Zachowanie prawa do odliczenia podatku naliczonego wymaga nie tylko spełnienia przesłanek ustawowych, ale także działania w dobrej wierze i dochowania należytej staranności.

Jakub Kittler, młodszy konsultant ds. podatków, Business Tax Professionals sp. z o.o., sp.k.

[1] Wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 451/19.

[2] https://www.podatki.gov.pl/media/4522/metodyka.pdf (dostęp: 16.08.2020)

[3] Ibidem.

[4] Wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. akt I FSK 486/16.

[5] Zobacz np.: wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Gd 1169/19; wyrok WSA w Krakowie z dnia 16 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Kr 532/19.

*******

Mamy doświadczenie we wdrażaniu odpowiednich procedur w przedsiębiorstwach – jeśli potrzebujesz wsparcia w tym zakresie skontaktuj się z nami.

Zapraszamy także na najbliższe bezpłatne webinarium: Podatkowe procedury zabezpieczające (zabezpieczenie przed odpowiedzialnością KKS, dobra wiara w VAT, należyta staranność w WHT). Szkolenie odbędzie się 27 sierpnia 2020 r. o godzinie 10:00.

Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Księgowość
    1 sty 2000
    22 cze 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    E-faktury - zagrożenia i ryzyka

    E-faktury. Już w październiku 2021 r. w Polsce zostaną wprowadzone e-faktury – zapowiada polski rząd. Na razie będą dobrowolną formą rozliczenia, jednak za dwa lata (od 2023 roku) system podatkowy zostanie całkowicie zdigitalizowany. Eksperci wskazują, że oprócz oczywistych korzyści, takich jak uszczelnienie systemu podatkowego czy uproszczenie rozliczeń między kontrahentami, e-faktury wiążą się też z pewnymi ryzykami. To przede wszystkim obawa przed inwigilacją i działaniami hakerów.

    Pakiet VAT e-commerce, czyli podwyżki w e-handlu

    Pakiet VAT e-commerce. Nowelizacja ustawy o VAT wprowadza tzw. unijny pakiet e-commerce. Zmiana ma wejść we wszystkich krajach Unii. Celem jest wyrównanie szans firm z UE w konkurowaniu w obszarze handlu elektronicznego z podmiotami z krajów trzecich.

    Podatkowa Grupa Kapitałowa (PGK) – jakie korzyści?

    Podatkowa Grupa Kapitałowa (PGK) jest narzędziem do zmniejszenia zobowiązania podatkowego w ramach grupy kapitałowej umożliwiającym zwiększenie swobody dokonywania transakcji pomiędzy podmiotami powiązanymi wchodzącymi w skład PGK oraz zmniejszenie obowiązków administracyjnych związanych z rozliczeniem CIT. Jednak funkcjonowanie w ramach takiej grupy wiąże się również z ryzykiem, które wynika z konieczności przestrzegania bardzo rygorystycznych warunków PGK. Jest to więc rozwiązanie korzystne, a zarazem ryzykowne dla podatników.

    Czy podatek może zapłacić za podatnika inny podmiot?

    Zapłata podatku. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł w wyroku z 14 kwietnia 2021 r. (sygn. II FSK 3305/18) , że zobowiązanie podatkowe płatnika wygasa również w przypadku, kiedy kiedy wpłata podatku realizowana jest przez podmiot trzeci. Konieczne jest jednak aby podatek został opłacony ze środków podatnika, by podmiot uiszczający podatek miał do wykonania tej czynności umocowanie oraz aby wiedzę o tym fakcie miał organ podatkowy, na rzecz którego dokonywana jest konkretna wpłata należności.

    Kościński: jesteśmy za sprawiedliwymi podatkami

    Raje podatkowe, podatek minimalny. Działania resortu finansów ukierunkowane są na wprowadzenie sprawiedliwych podatków w UE i poza nią, dlatego istotne jest zwalczanie rajów podatkowych - poinformował minister finansów, funduszy i polityki regionalnej Tadeusz Kościński.

    Tarcza PFR 1.0 - ponad 42 mld zł umorzonych subwencji

    Subwencje z Tarczy PFR. Z 61 mld zł udzielonych subwencji z Tarczy PFR 1.0 umorzymy firmom w sumie 42-45 mld zł, czyli o 4-6 mld zł więcej, niż pierwotnie zakładaliśmy - powiedział wiceprezes Polskiego Funduszu Rozwoju Bartosz Marczuk.

    Opłata reprograficzna - czy przepisy są zgodne z prawem UE?

    Opłata reprograficzna - nowe regulacje. Przepisy dotyczące opłaty reprograficznej mogą być niezgodne z polskim i unijnym prawem. Projekt ustawy o uprawnieniach artysty zawodowego budzi wątpliwości prawników. Które przepisy budzą wątpliwości?

    VAT e-commerce - projekt objaśnień podatkowych MF

    VAT e-commerce. Ministerstwo Finansów przygotowało projekt objaśnień podatkowych do pakietu zmian w VAT zwanego potocznie VAT e-commerce. W objaśnieniach tych zawarto 59 praktycznych przykładów jak działa pakiet. Objaśnienia te mają chronić przedsiębiorców z mocą wiążącą dla administracji skarbowej. Ministerstwo Finansów zaprasza podatników do zgłaszania uwag do tego projektu w ramach prekonsultacji do 30 czerwca.

    Akcyza. Wzory deklaracji uproszczonych AKC-UA i AKC-UAKZ

    Wzory deklaracji akcyzowych. Ukazało się rozporządzenie dotyczące wzorów deklaracji uproszczonych w sprawie podatku akcyzowego od nabycia wewnątrzwspólnotowego wyrobów akcyzowych, chodzi o wzory AKC-UA i AKC-UAKZ. Nowe deklaracje mają zastosowanie począwszy od rozliczenia za trzeci kwartał 2021 r.

    22 czerwca 2021 roku przypada "Dzień Wolności Podatkowej"

    Dzień Wolności Podatkowej. W tym roku "Dzień Wolności Podatkowej" przypada 22 czerwca w 173. dniu roku. Na opłacenie wszystkich danin, czyli podatków i opłat, które są przymusowe niezależnie od tego, jak się nazywają, pracujemy 172 dni z 365, czyli o 12 dni dłużej niż w 2020 r. - poinformowało w poniedziałek Centrum im. Adama Smitha. W 2020 roku Dzień Wolności Podatkowej przypadał 10 czerwca, w 2019 roku 8 czerwca, a w roku 2018 - 6 czerwca.

    Rejestracja samochodu ciężarowego do 3,5 tony - nowy obowiązek akcyzowy od 1 lipca 2021 r.

    Rejestracja samochodu ciężarowego do 3,5 tony. Od 1 lipca 2021 r., aby zarejestrować samochód ciężarowy i specjalny o dopuszczalnej masie całkowitej do 3,5 tony, sprowadzany z innego kraju UE, będziemy musieli przedłożyć w wydziale komunikacji odpowiedni dokument z urzędu skarbowego, który potwierdzi, że nie musimy zapłacić akcyzy od tego samochodu. Jest to nowy obowiązek.

    Stawki VAT w gastronomii - dania na wynos z 5% czy 8% VAT?

    Stawki VAT w gastronomii. Sprzedaż w lokalach gastronomicznych dań na wynos jest dostawą towarów, dlatego mogła być opodatkowana stawką 5% zamiast 8%. Tak wynika z orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości UE z 22 kwietnia 2021 r. w sprawie C-703/19, dotyczącej polskiego podatnika. Wyrok ma praktyczne konsekwencje głównie w stanie prawnym obowiązującym do 30 czerwca 2020 r. Zawiera jednak przydatne wskazówki odnoszące się również do stosowania obecnych przepisów, po wprowadzeniu nowej matrycy stawek VAT.

    Specjalista ds. e-przetargów

    Specjalista ds. e-przetargów. Nowelizacja ustawy Prawo zamówień publicznych, która weszła w życie 1 stycznia 2021 roku, wprowadziła kilka istotnych zmian, które mają na celu usprawnienie procesów zakupowych wśród wykonawców i zamawiających. Nowe prawo pokazuje, że niezbędne jest także posiadanie dodatkowych kompetencji przez specjalistów z tego sektora. Czy można zatem mówić o tworzeniu się nowego stanowiska pracy, które da się określić mianem specjalisty ds. e-przetargów?

    Niższych podatków, stabilnego prawa - czego życzyć przedsiębiorcom?

    Dzień Przedsiębiorcy jest obchodzony w dniu 21 czerwca. Czego można im życzyć? Stabilnego prawa, mniej uciążliwych formalności oraz niższych podatków i składek ZUS – wynika z badania zleconego przez inFakt agencji ARC Rynek i Opinia. Równie ważne jest, aby pomimo niesprzyjających warunków do prowadzenia biznesu nadal odczuwali satysfakcję ze swojej działalności.

    Zamówienia publiczne w 2021 roku - nowe przepisy, problemy wykonawców i zamawiających

    Zamówienia publiczne. Powszechny dostęp do szczepień i stopniowe luzowanie obostrzeń to w końcu czas na odbudowanie gospodarki. Będzie miało to bezpośredni wpływ na wzrost procesów zakupowych, również w sektorze zamówień publicznych. Trudny okres pandemii, szczególnie w pierwszych jej miesiącach, spowolnił lub całkowicie sparaliżował niektóre branże. Zmiany w Prawie zamówień publicznych (Pzp), które weszły w życie od 1 stycznia 2021 r. miały usprawnić procesy zakupowe. Czy zamawiający i wykonawcy są gotowi na zmierzenie się z nową rzeczywistością wynikającą z nowelizacji ustawy?

    Strategia podatkowa a schematy podatkowe

    MDR to skrót od Mandatory Disclosure Rules – są to przepisy prawa związane z obowiązkiem przekazywania (raportowania) do Szefa Krajowej Administracji Skarbowej (KAS) informacji o schematach podatkowych. Regulacje te mają istotny wpływ na działalność podatników – w określonych przypadkach nakładają na podatników obowiązek raportowy, jak również obowiązek wdrożenia i stosowania tzw. procedury wewnętrznej.

    Franszyza redukcyjna a PIT

    Franszyza redukcyjna a PIT. Czy kwota franszyzy redukcyjnej, która została wypłacona poszkodowanemu przez ubezpieczonego sprawcę szkody jest opodatkowana podatkiem dochodowym od osób fizycznych?

    Ceny transferowe: nowe obowiązki także dla podmiotów niepowiązanych

    Ceny transferowe. W celu zabezpieczenia przedsiębiorstwa i zarządu przed ryzykiem surowych kar w związku z niewywiązaniem się z obowiązków w zakresie cen transferowych za 2021 r., kluczowe znaczenie ma jak najszybsza identyfikacja transakcji jednorodnych. Chodzi o te, których wartość może przekroczyć na koniec roku 500 tys. zł netto. Konieczna jest też implementacja procedury badania rzeczywistego właściciela, np. w formie wprowadzenia odpowiednich zapisów do umów zawieranych z kontrahentami.

    Zmiana pracy 2021. Oczekiwania pracowników i możliwości rozwoju

    Rynek pracy 2021. Pandemia koronawirusa nie tylko nie zakończyła rynku pracownika, ale poprzez geometrycznie rosnące zapotrzebowanie na niektóre specjalizacje, wręcz zaostrzyła walkę o talenty. Przedstawiamy analizę wyników badań przeprowadzonych wśród ponad 3 tys. respondentów z 20 dominujących na rynku pracy branż.

    Wyprowadzanie pieniędzy do rajów podatkowych - dwa nowe narzędzia fiskusa

    Wyprowadzanie pieniędzy do rajów podatkowych. W 2021 r. w związku z realizacją tzw. transakcji jednorodnej o wartości przekraczającej 500 tys. zł netto, po zakończeniu roku obrotowego konieczne będzie zbadanie, czy kontrahent nie dokonywał jakichkolwiek rozliczeń z podmiotem rajowym. Jeżeli tak – powstanie domniemanie nakazujące przyjęcie, że rzeczywisty właściciel jest podmiotem rajowym. Wskutek domniemania przedsiębiorca wejdzie w reżim przepisów o cenach transferowych. Oznacza to konieczność wypełnienia szeregu obowiązków sprawozdawczych.

    Wpływ pandemii na dochody firm w Polsce

    Polscy przedsiębiorcy a pandemia. Kryzys wywołany przez COVID-19 obniżył dochody 6 na 10 firm w Polsce i zmniejszył lukę płatniczą. Takie wnioski płyną z raportu ”European Payment Report 2021”. Jak pandemia wpłynęła na biznes w Polsce?

    Podatek u źródła - zmiany od 2022 roku

    Podatek u źródła. Ministerstwo Finansów chce kolejny raz przedłużyć (tym razem do końca 2021 roku) obecne przepisy dot. podatku u źródła (WHT - Withholding Tax). Jednocześnie w Ministerstwie Finansów przygotowywany jest projekt kompleksowej nowelizacji przepisów dotyczących zasad poboru podatku u źródła. Projekt ten jest częścią zmian podatkowych w ramach Polskiego Ładu. Nowe przepisy mają wejść w życie od początku 2022 roku.

    Podatkowe problemy z dziedziczeniem majątku w USA

    Dziedziczenie majątku w USA a podatki. Polak, który nigdy nie był w USA wpadł w duże długi podatkowe. To dlatego, że był dzieckiem obywatela Stanów Zjednoczonych i jako syn nie płacił w tym kraju podatku dochodowego.

    Pakiet VAT e-commerce od 1 lipca 2021 r.

    Pakiet VAT e-commerce ma wejść w życiu już od 1 lipca 2021 r. Pojawią się m.in. zmiany w zakresie rozliczania sprzedaży wysyłkowej. Na co powinni przygotować się podatnicy? Jakie nowe przepisy zawiera pakiet VAT e-commerce?

    Umorzone subwencje z Tarczy PFR 1.0 - bez podatku w czerwcu

    Zwolnienie z podatku od umorzonej subwencji PFR. Firmy, którym umorzyliśmy częściowo lub całkowicie subwencje z Tarczy PFR 1.0, nie zapłacą podatku w czerwcu - powiedział wiceprezes Polskiego Funduszu Rozwoju Bartosz Marczuk.