Jak rozliczyć VAT przy sprzedaży rzeczy zastawionych?

Marża to inaczej zysk osiągnięty ze sprzedaży, stosunek pomiędzy zyskiem ze sprzedaży a ceną ze sprzedaży.

W celu odzyskania pożyczonej kwoty, usługodawca może sprzedać jedną używaną rzecz spośród zastawionych przedmiotów. W takiej sytuacja marża może w ogóle nie powstać.

Dzieje się tak, ponieważ wartość cząstkowego przedmiotu może nie przewyższać wysokości udzielonej pożyczki.

Aby jednak i w takim przypadku mógł powstać zysk, pożyczkodawca może sprzedać dwie lub więcej rzeczy określone w umowie. Pojawia się pytanie, czy można nie odprowadzić podatku VAT, jeśli nie powstanie marża?

Obowiązek zapłaty podatku VAT  powstaje przy odpłatnej dostawie towarów (rozumianej jako przeniesienie prawa do rozporządzania nimi jak właściciel) oraz odpłatnym świadczeniem usług (czyli każdym świadczeniem na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów) na terytorium kraju.

Towarem używanym jest ruchome dobro materialne nadające się do dalszego użytku w ich aktualnym stanie lub po naprawie. Nie należą do nich metale szlachetne lub kamienie szlachetne oraz przedmioty wskazane w art. 120 ust. 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług (Dz.U.04.54.535 z późniejszymi zmianami), dalej ustawa o VAT, czyli dzieła sztuki, przedmioty kolekcjonerskie, antyki.

Zgodnie z treścią wyroku z dnia 9 listopada 2010 roku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Przez towary używane w rozumieniu art. 120 ust. 4 u.p.t.u. pojęcie używane należy rozumieć w dosłownym tego słowa znaczeniu, a więc wyłącznie z ich posiadaniem. Nieistotne jest kto ich używał ani przez jaki okres.

Towar używany jest wyróżniony z powodu cechy, która może być właściwa wszystkim rodzajom towarów, nie ze względu na jego cechy indywidualne. Towarami używanymi nie mogą być nieruchomości

Szczególne zasady odprowadzenia podatku VAT

Przepis Art. 120 ustawy o VAT, przewiduje szczególne zasady opodatkowania sprzedaży.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 29 października 2010 roku stwierdził, że:

1. Przepis art. 120 u.p.t.u. nie ogranicza podmiotowo możliwości stosowania przewidzianych w nim odstępstw od ogólnych zasad opodatkowania. Każdy podatnik sprzedający np. towary używane może skorzystać ze specjalnych zasad opodatkowania.

2. Szacowanie podstawy opodatkowania nie jest procesem polegającym na pominięciu rzeczywistej wartości transakcji dokonanych przez podatnika, lecz jest to działanie mające na celu jedynie odtworzenie tej wartości.

W przypadku podatnika wykonującego czynności polegające na dostawie towarów używanych, dzieł sztuki, przedmiotów kolekcjonerskich lub antyków nabytych uprzednio przez tego podatnika dla celów prowadzonej działalności lub importowanych w celu odprzedaży, podstawą opodatkowania podatkiem jest marża stanowiąca różnicę między całkowitą kwotą, którą ma zapłacić nabywca towaru, a kwotą nabycia, pomniejszona o kwotę podatku (art. 120 ust. 4 ustawy o VAT).

Jeżeli rodzaj poszczególnych przedmiotów kolekcjonerskich lub specyfika ich dostaw czyni skomplikowanym lub niemożliwym określenie marży zgodnie z ust. 4, podatnik może, za zgodą naczelnika urzędu skarbowego, obliczać marżę jako różnicę pomiędzy łączną wartością dostaw a łączną wartością nabyć określonego rodzaju przedmiotów kolekcjonerskich w okresie rozliczeniowym (art. 120 ust. 5 ustawy o VAT).

Wprowadzenie szczególnych zasad opodatkowania (opodatkowanie marży) przeciwdziała podwójnemu opodatkowaniu takiej dostawy. Mogą one dotyczyć tylko dostaw towarów nabytych po dniu 30 kwietnia 2004 r. (art. 174 ustawy o VAT).

Należy zauważyć, że użyte przez polskiego ustawodawcę pojęcia "kwota, którą ma zapłacić nabywca towaru" oraz "kwota nabycia" odpowiadają zdefiniowanym w prawie wspólnotowym pojęciom "cena sprzedaży" oraz "cena zakupu" (tak w art. 26a część B ust. 3 VI dyrektywy oraz odpowiednio w art. 312 dyrektywy VAT z 2006 r.). Zgodnie z przepisami unijnymi cenę sprzedaży stanowi wszystko to, co składa się na wynagrodzenie, które pośrednik otrzymał lub ma otrzymać od nabywcy lub osoby trzeciej (w tym subwencje bezpośrednio związane z tą dostawą, podatki, opłaty oraz podobne należności, a także wszystkie inne koszty, takie jak prowizje oraz koszty opakowania, transportu i ubezpieczenia towarów, którymi pośrednik handlowy obciążył nabywcę). Z kolei przez cenę zakupu ustawodawca unijny rozumie wszystko to, co stanowi wynagrodzenie, które dostawca (podmiot, od którego pośrednik handlowy nabył towar) otrzymał lub ma otrzymać od pośrednika handlowego. Bartosiewicz Adam, Kubacki Ryszard Komentarz do art. 120 ustawy o VAT.

Regulacja ta dopuszcza możliwość określenia marży powstającej przy obrocie więcej niż jedną rzeczą. Punkt 4 wskazuje jako podstawę opodatkowania marżę powstającą przy sprzedaży, rozumianą jako różnicę pomiędzy sumą uzyskaną od zbywcy a sumą zapłaconą przy wcześniejszym zakupie danej rzeczy (po odliczeniu podatku).  

Punkt 5 przewiduje możliwość potraktowania marży jako różnicy pomiędzy sumą kwot uzyskanym ze sprzedaży używanych rzeczy a sumą kwot zapłaconych przy ich nabyciu.

Aby móc zastosować powyższą procedurę musi być spełniony jeszcze jeden warunek. Podatnik rzeczy używane musi nabyć od określonych podmiotów:

1) osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej, nie będącej podatnikiem, o którym mowa w art. 15, lub nie będącej podatnikiem podatku od wartości dodanej;

2) podatników, o których mowa w art. 15, jeżeli dostawa tych towarów była zwolniona od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 2 lub art. 113;

3) podatników, jeżeli dostawa tych towarów była opodatkowana zgodnie z ust. 4 i 5;

4)  podatników podatku od wartości dodanej, jeżeli dostawa tych towarów była zwolniona od podatku na zasadach odpowiadających regulacjom zawartym w art. 43 ust. 1 pkt 2 lub art. 113;

5) podatników podatku od wartości dodanej, jeżeli dostawa tych towarów była opodatkowana podatkiem od wartości dodanej na zasadach odpowiadających regulacjom zawartym w ust. 4 i 5, a nabywca posiada dokumenty jednoznacznie potwierdzające nabycie towarów na tych zasadach.

Czy istniej możliwość zastosowania art. 120 ustawy o VAT do sprzedaży rzeczy zastawionych w opisanej sytuacji?

Aby móc stosować daną regulację, towar musi odpowiadać definicji towaru używanego. W opisywanym przypadku podstawą opodatkowania jest marża pomniejszona o kwotę wcześniej odprowadzonego podatku. Pożyczkodawca ma obowiązek opodatkować każdą pojedynczą dostawę towarów. Natomiast wyjątek przewidziany w ustępie 5 nie ma zastosowania.

Oznacza to, że nawet jeśli nie powstanie marża w przypadku sprzedaży jednego przedmiotu i nie zostanie przekroczona wartość udzielonej pożyczki, to i tak podatnik będzie miał obowiązek rozliczyć sprzedaż każdego przedmiotu osobno. Opodatkowanie nastąpi zgodnie z art. 120 ust 4 ustawy o VAT.

Warunek jaki musi nastąpić w tej sytuacji, to powstanie marży - różnicy pomiędzy kwotą całkowitą uzyskaną od nabywcy przedmiotu a kwotą, po jakiej został on nabyty przed podatnika- proporcjonalnie do udzielonej pożyczki.  

Tekst powstał na podstawie indywidualnej interpretacji podatkowej, wydanej 12 lipca 2011 roku przez Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu (sygnatura ILPP2/443-665/11-3/MN).

Podstawa prawna:

- art. 5, art. 7, art. 8, art. 120 ustawy z dnia 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług (Dz.U.04.54.535 z późniejszymi zmianami)