Czy usługi SWIFT są zwolnione z VAT?

Trybunał wypowiedział się w sprawie (wyrok z  28 lipca 2011 r. – sygn. C-350/10) zainicjowanej przez sąd fiński, który zwrócił się do niego z pytaniem prejudycjalnym:

„Czy art. 13 część B lit. d) pkt 3 i 5 szóstej dyrektywy  należy interpretować w ten sposób, że usługi swift, wykorzystywane w obrocie płatniczym i do realizacji transakcji na papierach wartościowych pomiędzy instytucjami finansowymi, są zwolnione z podatku VAT?”

Przypomnijmy, że SWIFT stanowi ogólnoświatową usługę elektronicznego przesyłania wiadomości na rzecz instytucji finansowych, która umożliwia ponad dziewięciu tysiącom banków, instytucji finansowych i instytucji zarządzających papierami wartościowymi itp., przesyłanie między sobą komunikatów finansowych w ujednoliconym standardzie przy pomocy specjalnego oprogramowania i zabezpieczonej międzynarodowej sieci wymiany danych.

Dzięki stworzonej i utrzymywanej przez siebie sieci SWIFT zapewnia między innymi przetwarzanie komunikatów dotyczących rozliczeń międzybankowych i transakcji na papierach wartościowych

VAT 2011 - zmiany od 1 kwietnia

VAT 2011 - wszystkie zmiany od 1 stycznia

Rozpatrując sprawę, Trybunał uznał, że nic nie stoi na przeszkodzie temu, by usługi zlecane zewnętrznym operatorom spoza instytucji finansowych (swift), niemającym tym samym bezpośredniego związku z klientami tych instytucji, były zwolnione z VAT, o ile usługi te stanowią oddzielną całość, której skutkiem – jeśli ją oceniać globalnie – jest spełnienie specyficznych i istotnych funkcji transakcji finansowych określonych w art. 13 część B lit. d) pkt 3 i 5 szóstej dyrektywy.

TSUE wyjaśnił, że aby ocenić, czy usługi swift mogą zostać zwolnione, należy zbadać dwa czynniki.

Po pierwsze, czy ich świadczenie może powodować prawne i finansowe zmiany podobne do zmian wywołanych rozliczeniami międzybankowymi lub transakcjami dotyczącymi samych papierów wartościowych.

Po drugie, czy odpowiedzialność SWIFT wobec jej klientów ograniczona jest do aspektów technicznych, czy też obejmuje specyficzne i istotne elementy omawianych operacji finansowych.

Co do pierwszego aspektu, TSUE stwierdził, że skoro usługi swift są usługami elektronicznego przesyłania wiadomości, których wyłącznym przedmiotem jest przekazywanie danych, to nie spełniają one jako takie żadnej z funkcji którejkolwiek z transakcji finansowych, o których mowa w art. 13 cześć B lit d) pkt 3 i 5 VI Dyrektywy, tj. nie skutkują przeniesieniem środków lub papierów wartościowych i nie posiadają zatem ich cech.

W kwestii drugiej, zdaniem TSUE, odpowiedzialność umowna SWIFT wobec banku dotyczy jedynie obowiązku zapewnienia bezpieczeństwa i czytelności przesyłanych danych, a także obowiązku naprawienia ewentualnych szkód spowodowanych przesłaniem danych w sposób wadliwy lub z opóźnieniem. W konsekwencji odpowiedzialność SWIFT ogranicza się do aspektów technicznych i nie obejmuje specyficznych i istotnych elementów operacji finansowych.

Kontrowersyjny problem

Omawiane orzeczenie TSUE może doprowadzić do zmiany obecnej, korzystnej dla instytucji finansowych, praktyki organów skarbowych w zakresie opodatkowania VAT nabywanych przez polskich podatników usług SWIFT.

Historycznie, instytucje finansowe traktowały nabywane usługi SWIFT, jako podlegające opodatkowaniu podstawową stawką VAT.

Doradcy podatkowi zidentyfikowali w tym zakresie możliwość optymalizacji i pomogli swoim klientom uzyskać pozytywne opinie klasyfikacyjne organów statystycznych, jak również interpretacje Ministra Finansów, potwierdzające możliwość objęcia usług świadczonych przez SWIFT zakresem zwolnienia od VAT.

Podejście to z czasem stało się powszechne wśród instytucji finansowych. W świetle omawianego orzeczenia TSUE pojawia się pytanie o prawidłowość uznania usług SWIFT za zwolnione od VAT. Choć z orzeczeniami najwyższej instancji sądowej w sprawach podatkowych z natury trudno polemizować, wyrok TSUE jest kontrowersyjny.

W pierwszej kolejności należy rozróżnić dwa stany faktyczne – do końca roku 2010, oraz od 1 stycznia 2011 r. Podział taki jest oczywiście podyktowany zmianą regulacji VAT, która weszła w życie właśnie z początkiem roku 2011.

Analizując kwestię objęcia usług SWIFT zakresem zwolnienia, na gruncie regulacji sprzed nowelizacji, pamiętać należy o innej niż obecnej podstawie prawnej zwolnienia dla usług finansowych (tj. załączniku do Ustawy o VAT, który opierał się na regulacjach z zakresu statystyki publicznej - PKWiU). Usługi SWIFT zostały wielokrotnie sklasyfikowane przez organy statystyczne, jako usługi pomocnicze związane z pośrednictwem finansowym. Również wielokrotnie klasyfikację tę dla celów VAT potwierdzał Minister Finansów w drodze indywidualnych interpretacji. Nie było to wynikiem błędu, a korzystnej dla podatników niezgodności przepisów polskiej regulacji VAT z prawodawstwem unijnym. Omawiany wyrok powinien pozostać więc bez znaczenia dla prawidłowości rozliczeń VAT instytucji finansowych, za rok 2010 i wcześniejsze.

Odnosząc się do regulacji obowiązującej od 1 stycznia 2011 r., wyrok w sprawie Nordea zapadł w momencie, kiedy pojawiły się pierwsze korzystne, tj. potwierdzające prawo do stosowania zwolnienia od VAT, interpretacje MF. W chwili obecnej trudno jednoznacznie rozstrzygnąć wpływ orzeczenia na linię interpretacyjną organów skarbowych. Niemniej jednak, trzeba się liczyć z możliwością odwrócenia się korzystnego dla podatników trendu.

Wybór przepisów                                                                                                                                                                                                                                                                          VI   Dyrektywa                                                                                                                                                                                                                                                                                  Art. 13B

„Nie naruszając innych przepisów Wspólnoty, państwa członkowskie zwalniają, na warunkach, które ustalają w celu zapewnienia właściwego i prostego zastosowania zwolnień od podatku i zapobieżenia oszustwom podatkowym, unikaniu opodatkowania lub nadużyciom:

[...]

d)      następujące transakcje:

[...]

3.      transakcje, łącznie z negocjacjami, dotyczące depozytu i bieżących rachunków, płatności, transferów [przelewów], długów, czeków i papierów wartościowych, z wyjątkiem jednakże odzyskiwania długów i faktoringu;

[...]

5.      transakcje, łącznie z negocjacjami, z wyjątkiem zarządzania i przechowywania, dotyczące akcji, udziałów w spółkach lub stowarzyszeniach, obligacji i innych rodzajów papierów wartościowych, z wyjątkiem:

–         dokumentów ustanawiających własność towarów,

–        praw lub papierów wartościowych, określonych w art. 5 ust. 3.

Omawiany wyrok pozostaje aktualny na gruncie nowej, aktualnej dyrektywy nr 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej - Dz. Urz. UE. L Nr 347.

Piotr Bańdura - starszy konsultant w Zespole Podatków Pośrednich działu prawno-podatkowego PwC