Czy przychody z umowy o dzieło osiągane przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą należy opodatkować VAT

Podatnikami VAT są osoby wykonujące działalność gospodarczą, która jest bardzo szeroko rozumiana na gruncie przepisów o podatku od towarów i usług. Ustawodawca wyłączył z pojęcia „samodzielnego wykonywania działalności gospodarczej” między innymi taki przypadek, gdy osoba uzyskująca przychód z tytułu wykonywania działalności osobistej na podstawie umowy o dzieło (art. 13 pkt 8 updof) jest związana ze zlecającym wykonanie czynności takimi więzami prawnymi, które określają:

• warunki ich wykonania,

• wynagrodzenie i

• odpowiedzialność zlecającego za ich wykonanie.

Nie wystarczy zatem zakwalifikowanie przychodów uzyskiwanych z tytułu umowy o dzieło do przychodów ze źródła – działalność osobista, ale muszą być spełnione dodatkowe warunki. Należy stwierdzić, że osiąganie przychodów z działalności osobistej polegającej na wykonywaniu umowy o dzieło, która nie spełnia tych warunków, wiąże się z obowiązkiem podatkowym w VAT. Tym bardziej dotyczy to osoby, która już z innego tytułu posiada status czynnego podatnika VAT. Nie ma ona bowiem możliwości skorzystania ze zwolnienia od podatku ze względu na wysokość obrotów.

Jeżeli jednak z umowy o dzieło wynika, że odpowiedzialność za skutek wykonania umowy ponosi zlecający (a dokładniej, zamawiający dzieło) oraz spełnione są dwa pozostałe warunki (a więc treść umowy określa wynagrodzenie i warunki wykonania umowy), to wykonawca nie jest z tego tytułu podatnikiem VAT. W konsekwencji nie ma obowiązku (ani prawa) wystawiania faktur VAT.

Tak. Niezależnie od tego, czy wykonawca umowy o dzieło jest, czy nie jest podatnikiem VAT, na płatniku ciąży obowiązek pobrania zaliczki na podatek dochodowy, jeśli umowa ta nie jest wykonywana w ramach działalności gospodarczej.

Dotyczy to takiej sytuacji, w której podatnik nie zawarł umowy o dzieło jako przedsiębiorca i w zakresie prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Należy pamiętać o tym, że pojęcie działalności gospodarczej doczekało się nie tylko w prawie w ogóle, ale w samych ustawach podatkowych wielu definicji i, niestety, nie zawsze są one ze sobą zbieżne. Z tego właśnie wynika owo „zamieszanie” i trudność w zrozumieniu. Wykonując umowę o dzieło, można być podatnikiem VAT (np. gdy odpowiedzialność za wykonanie dzieła spoczywa na wykonawcy dzieła), a jednocześnie być zwolnionym z obowiązku odprowadzania zaliczki na podatek dochodowy. Zaliczki na podatek odprowadza bowiem płatnik, ponieważ wykonawca zlecenia nie wykonuje tej umowy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Wynika to z tego, że wraz ze zmianą przepisów o podatku od towarów i usług nie zmieniły się w tym zakresie przepisy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W opisanym przypadku nie wystąpił obowiązek naliczania podatku VAT od należności otrzymywanych w ramach umowy o dzieło. Rachunki są nadal prawidłową formą dokumentacji.

Niezależnie od tego, ile rodzajów czynności opodatkowanych VAT wykonuje podatnik, może dla wszystkich prowadzić jedną ewidencję sprzedaży. Wynika to z tego, że VAT jest rozliczany globalnie, a nie osobno, dla każdego z rodzajów działalności prowadzonej przez podatnika.

Oczywiście jest możliwe odliczenie podatku naliczonego, w przypadku gdy wykonawca umowy o dzieło ma status podatnika VAT. Podatek naliczony może pojawić się w związku z ponoszeniem kosztów w celu wykonania umowy, jak na przykład zakup materiałów potrzebnych do wykonania dzieła. Niezbędne jest jednak w takim przypadku uznanie, iż prowadzona umowa o dzieło jest umową wykonywaną w ramach działalności opodatkowanej VAT.