Jak ustalić podstawę opodatkowania w przypadku czynności nieodpłatnych

W przypadku czynności odpłatnych, gdy cena świadczenia jest ustalona, zazwyczaj nie ma problemu z ustaleniem podstawy opodatkowania. Problem często powstaje wtedy, gdy towary lub usługi przekazujemy nieodpłatnie.

W tym przypadku przepisy przewidują szczególe zasady ustalania podstawy opodatkowania. Reguluje je art. 29 ust. 10 i 12 ustawy o VAT.

W przypadku nieodpłatnej dostawy towarów, która podlega opodatkowaniu, jest to cena nabycia towarów. Gdy towary zostały przez nas wytworzone, wtedy podstawą opodatkowania jest koszt wytworzenia określony w momencie dostawy tych towarów. Taka konstrukcja przepisów sprawia jednak problemy interpretacyjne. Prawidłowe ustalenie podstawy opodatkowania jest bardzo ważne, gdyż do tej kwoty naliczamy VAT.

Ustawa nie określa, co należy rozumieć przez cenę nabycia. Należy jednak zwrócić uwagę, iż zasadą jest, że podatku od towarów i usług nie wlicza się do podstawy opodatkowania. Powyższe wynika z ogólnej zasady wyrażonej w art. 29 ust. 1 ustawy o VAT, zgodnie z którym podstawą opodatkowania jest obrót, a obrotem jest kwota należna z tytułu sprzedaży, pomniejszona o kwotę należnego podatku. Kwota należna obejmuje całość świadczenia należnego od nabywcy.

Dlatego przez cenę nabycia, o której mowa w cytowanym art. 29 ust. 10 ustawy o podatku od towarów i usług, należy rozumieć cenę netto. Potwierdzają to również organy podatkowe. W piśmie Podkarpackiego Urzędu Skarbowego z 19 sierpnia 2005 r. nr PUS.II/443/127/2005/MM, w którym urząd powołuje się bezpośrednio na przepisy VI Dyrektywy, czytamy: „Odnieść się należy także do regulacji zawartej w VI Dyrektywie Rady z 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji przepisów państw członkowskich dotyczących podatków obrotowych - Wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa opodatkowania (77/388/EWG). Zgodnie z art. 11A ust. 1 lit. b) Dyrektywy w odniesieniu do transakcji opisanych w art. 5 ust. 6 i 7 - wymieniono tam między innymi wykorzystanie przez podatnika dóbr tworzących część majątku jego przedsiębiorstwa dla celów prywatnych jego lub jego pracowników, lub też nieodpłatne ich przekazanie albo użycie ich dla celów innych niż prowadzona przez niego działalność, jeśli podatek od wartości dodanej od powyższych dóbr lub ich części podlegałby w całości lub w części odliczeniu (art. 5 ust. 6 Dyrektywy) - podstawę opodatkowania stanowi cena zakupu towarów lub podobnych towarów, lub gdy cena zakupu nie istnieje - koszt wytworzenia określony w momencie wykonania tych transakcji. Przy czym w ust. 2 lit. a) tegoż artykułu uszczegółowiono i wskazano, iż podstawa opodatkowania obejmuje podatki, cła, opłaty i inne należności, z wyjątkiem samego podatku od wartości dodanej.

Ponadto przyjęcie za podstawę opodatkowania ceny z podatkiem nakładałoby na wydającego towary obowiązek odprowadzenia podatku w kwocie wyższej od kwoty odliczonej, co przeczyłoby zasadzie neutralności podatku.

Biorąc pod uwagę powyższe, stwierdzić należy, iż cenę nabycia, o której mowa w powołanym przepisie art. 29 ust. 10 ustawy o podatku od towarów i usług, należy rozumieć jako cenę netto”.

W tym przypadku bierzemy więc pod uwagę tylko cenę, którą nasza firma zapłaciła, kupując - następnie przekazany nieodpłatnie - towar. Będziemy wliczać również koszty związane bezpośrednio z zakupem, takie jak koszty transportu, załadunku, wyładunku, składowania. Obniżamy obrót o rabaty, opusty i inne podobne zmniejszenia. Nie będziemy natomiast wliczać w tym przypadku kosztów związanych z przekazaniem tego towaru, np. transportu. Nie jest to bowiem cena nabycia przekazanego towaru.

Jeszcze większy problem powstaje przy przekazywaniu własnych towarów. Organy podatkowe uznają, że w tym przypadku nie może być brany pod uwagę tylko koszt materiałów zużytych do wyprodukowania przekazanych towarów.

Z powodu braku definicji kosztu wytworzenia organy podatkowe uznają, że należy się posiłkować definicją zawartą w ustawie o rachunkowości (pismo z 29 maja 2006 r. Drugiego Urzędu Skarbowego Łódź-Bałuty nr III-2/443-15.1/18489/06/PJ).

1) związane bezpośrednio z danym produktem - takie jak wartość zużytych materiałów bezpośrednich, koszty pozyskania i przetworzenia związane bezpośrednio z produkcją i inne koszty poniesione w związku z doprowadzeniem produktu do postaci i miejsca, w jakich się znajduje w dniu wyceny;

2) pośrednio związane z wytworzeniem tego produktu - takie jak zmienne pośrednie koszty produkcji oraz tę część stałych pośrednich kosztów produkcji, które odpowiadają poziomowi tych kosztów przy normalnym wykorzystaniu zdolności produkcyjnych.

Jeżeli nie jest możliwe ustalenie kosztu wytworzenia produktu, jego wyceny dokonuje się według ceny sprzedaży netto takiego samego lub podobnego produktu, pomniejszonej o przeciętnie osiągany przy sprzedaży produktów zysk brutto ze sprzedaży, a w przypadku produktu w toku - także z uwzględnieniem stopnia jego przetworzenia.

Do kosztów wytworzenia produktu nie zalicza się kosztów:

- będących konsekwencją niewykorzystanych zdolności produkcyjnych i strat produkcyjnych,

- ogólnego zarządu, które nie są związane z doprowadzaniem produktu do postaci i miejsca, w jakich się znajduje na dzień wyceny,

- magazynowania wyrobów gotowych i półproduktów, chyba że poniesienie tych kosztów jest niezbędne w procesie produkcji,

- kosztów sprzedaży produktów.

Jeżeli nieodpłatnie świadczymy usługi, które podlegają opodatkowaniu, podstawą opodatkowania jest koszt świadczenia tych usług poniesiony przez podatnika. Również w tym przypadku brak jest definicji. Dlatego należy wliczyć wszystkie koszty, jakie ponosimy w związku ze świadczeniem usługi, np. koszty dojazdu, telefonów, wynagrodzeń płaconych w związku ze świadczoną usługą. Należy przyjąć zasadę, że wliczamy te wszystkie elementy, które byśmy wliczyli, gdyby usługa była odpłatna, z wyjątkiem prowizji.

Agnieszka Jasiorowska

ekspert w zakresie VAT