Jak rozliczać różnice kursowe powstałe w wyniku kompensaty

RADA

Zgodnie z ogólnie przyjętą zasadą dla celów bilansowych, przy kompensacie rozrachunków zagranicznych stosujemy niższy kurs waluty, według którego ustalono wartość należności lub zobowiązania w chwili wprowadzania ich do ksiąg rachunkowych.

UZASADNIENIE

Podmioty, które mają względem siebie wzajemne wierzytelności, mogą dokonywać kompensaty (potrącenia). Potrącenie wywołuje takie same skutki jak zapłata, ponieważ obie wierzytelności ulegają wówczas umorzeniu.

Gdy potrącane wierzytelności mają różną wartość, umorzenie następuje do wysokości wierzytelności niższej. Kompensaty można dokonać, gdy:

- dwie strony są względem siebie i dłużnikiem, i wierzycielem,

- przedmiotem zobowiązania są tylko wierzytelności pieniężne lub rzeczy tej samej jakości, oznaczone co do gatunku,

- obie wierzytelności są - co do zasady - wymagalne (nie mogą ulec potrąceniu wierzytelności pieniężne, z których jedna jest wymagalna, a termin wymagalności drugiej jeszcze nie nadszedł),

- obie wierzytelności można dochodzić przed sądem lub innym organem państwowym.

Potrącenia dokonuje się poprzez złożenie oświadczenia drugiej stronie. Oświadczenie to ma moc wsteczną od chwili, kiedy potracenie stało się możliwe.

Potracenie można przeprowadzić dla rozrachunków zarówno krajowych, jak i zagranicznych.

W przypadku rozliczeń krajowych należy jedynie dokonać odpowiedniego przeksięgowania na kontach rozrachunkowych:

Wn „Rozrachunki z dostawcami”,

Ma „Rozrachunki z odbiorcami”.

W rozrachunkach zagranicznych dochodzi jeszcze problem rozliczenia różnic kursowych.

Tabela. Rodzaje kursów stosowanych do wyceny według ustawy o rachunkowości

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Wzajemna kompensata traktowana jest na równi z zapłatą, ponieważ dochodzi do uregulowania wierzytelności. Jednak nie nastąpi faktyczny przepływ gotówki.

Dla celów bilansowych według ogólnie akceptowanej zasady do rozliczenia rozrachunków zagranicznych stosujemy niższy kurs waluty, według którego ustalono wartość należności lub zobowiązania w chwili wprowadzania ich do ksiąg rachunkowych. Z kolei według przepisów podatkowych do rozliczenia wzajemnych należności trzeba zastosować średni kurs NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień dokonania kompensaty.

Przykład 1

Polska spółka Beta sprzedała firmie niemieckiej towary o wartości 5000 euro. Równocześnie firma niemiecka sprzedała spółce Beta swoje wyroby za cenę 3000 euro. Obie spółki postanowiły dokonać kompensaty wzajemnych rozrachunków. Spółka do wyceny różnic kursowych stosuje przepisy ustawy o rachunkowości.

Ewidencja księgowa

1. Sprzedaż towarów spółce niemieckiej. Wartość faktury - 5000 euro. Średni kurs NBP stosowany do wyceny - 3,85 PLN/EUR:

5000 euro × 3,85 PLN/EUR = 19 250 zł

Wn „Rozrachunki z odbiorcami” 19 250

Ma „Przychody ze sprzedaży” 19 250

2. Wydanie towarów z magazynu - koszt własny:

Wn „Koszt własny sprzedaży” 15 000

Ma „Towary” 15 000

3. Faktura od kontrahenta zagranicznego za otrzymane towary. Wartość faktury - 3000 euro. Średni kurs NBP zastosowany do wyceny wynosi 3,92 PLN/EUR:

3000 euro × 3,92 PLN/EUR = 11 760 zł

Wn „Rozliczenie zakupu” 11 760

Ma „Rozrachunki z dostawcami” 11 760

4. Przyjęcie towaru do magazynu - dokument PZ:

Wn „Towary” 11 760

Ma „Rozliczenie zakupu” 11 760

5. Kompensata wzajemnych rozrachunków. Rozliczenia dokonano według niższego z kursów:

Należność spółki wynosiła 5000 euro przeliczona po kursie 3,85 PLN/EUR:

5000 euro × 3,85 PLN/EUR = 19 250 zł

Zobowiązanie wobec kontrahenta - 3000 euro, przeliczone po kursie 3,92 PLN/EUR:

3000 euro × 3,92 PLN/EUR = 11 760 zł

Skompensowaniu ulegną wzajemne należności do kwoty 3000 euro:

3000 euro × 3,85 PLN/EUR = 11 550 zł

Wn „Rozrachunki z dostawcami” 11 550

Ma „Rozrachunki z odbiorcami” 11 550

6. Wyliczenie różnic kursowych:

Kompensaty dokonano po niższym z kursów, czyli 3,85 PLN/EUR:

3000 euro × 3,85 PLN/EUR = 11 550 zł

Wartość zobowiązania według kursu historycznego:

3000 euro × 3,92 PLN/EUR = 11 760 zł

Powstały dodatnie różnice kursowe w wysokości 210 zł.

Wn „Rozrachunki z dostawcami” 210

Ma „Przychody finansowe” 210

7. Otrzymano od kontrahenta zagranicznego część należności, jaka pozostała po skompensowaniu. Kurs kupna banku wynosił 3,90 PLN/EUR:

2000 euro × 3,90 PLN/EUR = 7800 zł

Wn „Rachunek bankowy” 7 800

Ma „Rozrachunki z odbiorcami” 7 800

8. Rozliczenie różnic kursowych:

2000 × (3,90 - 3,85) = 100 zł

Powstały dodatnie różnice kursowe w wysokości 100 zł.

Wn „Rozrachunki z odbiorcami” 100

Ma „Przychody finansowe” 100

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Przykład 2

Polska spółka Beta sprzedała firmie niemieckiej towary o wartości 5000 euro. Średni kurs obowiązujący na dzień sprzedaży wynosił 3,85 PLN/EUR. Równocześnie firma niemiecka sprzedała spółce Beta swoje wyroby za cenę 3000 euro. Średni kurs NBP ustalony na dzień dokonania zakupu wynosił 3,92 PLN/EUR. Obie spółki postanowiły dokonać kompensaty wzajemnych rozrachunków. Spółka do wyceny różnic kursowych stosuje przepisy ustawy o podatku dochodowym. Zasady te nie mają zastosowania dla celów uor.

Ewidencja księgowa

1. Kompensata wzajemnych wierzytelności. Kurs średni NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień dokonania potrącenia wynosi 3,89 PLN/EUR. Potrącenia dokonuje się do wysokości wierzytelności niższej:

3000 euro × 3,89 = 11 670 zł

Wn „Rozrachunki z dostawcami” 11 670

Ma „Rozrachunki z odbiorcami” 11 670

2. Rozliczenie różnic kursowych:

a) rozliczenie należności spółki Beta

Należność według kursu historycznego

3000 euro × 3,85 PLN/EUR = 11 550 zł

Należność według kursu średniego z dnia rozliczenia

3000 euro × 3,89 PLN/EUR = 11 670 zł

Powstały dodatnie różnice kursowe w wysokości 120 zł.

Wn „Rozrachunki z odbiorcami” 120

Ma „Przychody finansowe” 120

b) rozliczenie zobowiązania spółki Beta

Zobowiązanie według kursu historycznego

3000 euro × 3,92 PLN/EUR = 11 760 zł

Zobowiązanie według kursu średniego z dnia rozliczenia

3000 euro × 3,89 PLN/EUR = 11 670 zł

Powstały dodatnie różnice kursowe w wysokości 90 zł.

Wn „Rozrachunki z dostawcami” 90

Ma „Przychody finansowe” 90

3. Wpływ od kontrahenta zagranicznego pozostałej części należności. Kurs kupna banku wynosił 3,79 PLN/EUR:

2000 euro × 3,79 PLN/EUR = 7580 zł

Wn „Rachunek bankowy” 7 580

Ma „Rozrachunki z odbiorcami” 7 580

4. Rozliczenie różnic kursowych:

2000 × (3,79 - 3,85) = -120 zł

Powstały ujemne różnice kursowe w wysokości 120 zł.

Wn „Koszty finansowe” 120

Ma „Rozrachunki z odbiorcami” 120

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Podstawa prawna:

- art. 30 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości - j.t. Dz.U. z 2002 r. Nr 76, poz. 694; ost.zm. Dz.U. z 2006 r. Nr 208, poz. 1540

- art. 15a ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654; ost.zm. Dz.U. z 2006 r. Nr 251, poz. 1847

Wioletta Chaczykowska

księgowa z licencją MF