Jak poprawnie zaksięgować nabycie akcji

Barbara Mielcarska

menedżer, departament rachunkowości HLB Frąckowiak i Wspólnicy

Nabycie akcji ujmuje się w księgach rachunkowych spółki nabywającej w zależności od przewidywanego terminu zbycia tych akcji. Akcje traktowane jako aktywa finansowe, w przypadku gdy są przeznaczone do zbycia w okresie nieprzekraczającym dwunastu miesięcy (licząc od dnia bilansowego), stanowią składnik inwestycji krótkoterminowych. Natomiast gdy planowane jest ich zbycie po upływie jednego roku, zalicza się je do inwestycji długoterminowych.

Zgodnie z ustawą o rachunkowości, nabyte aktywa finansowe ujmuje się w księgach rachunkowych na dzień ich nabycia albo powstania według ceny nabycia albo ceny zakupu, jeżeli koszty przeprowadzenia i rozliczenia transakcji nie są istotne.

Natomiast zgodnie ze wspomnianym rozporządzeniem, aktywa finansowe wprowadza się do ksiąg rachunkowych na dzień zawarcia kontraktu w cenie nabycia, to jest w wartości godziwej poniesionych wydatków lub przekazanych w zamian innych składników majątkowych. Przy ustalaniu wartości godziwej na ten dzień uwzględnia się poniesione przez jednostkę koszty transakcji. Do kosztów transakcji zalicza się w szczególności prowizje maklerskie, w tym za pośrednictwo w nabywaniu lub zbywaniu instrumentów finansowych, opłaty giełdowe i inne nałożone przez uprawnione instytucje w związku z zawarciem transakcji, prowizje za doradztwo, podatki i opłaty wynikające z obowiązujących przepisów.

Jednocześnie zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT nie uważa się za koszty uzyskania przychodów m.in. wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo akcji w spółce oraz innych papierów wartościowych; wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów, akcji oraz innych papierów wartościowych.

Jeżeli chodzi natomiast o nową emisję akcji, to powoduje ona podwyższenie kapitału akcyjnego w wysokości odpowiadającej ilości wyemitowanych akcji pomnożonej przez wartość nominalną jednej akcji. Z kolei nadwyżka ceny sprzedaży akcji ponad ich wartość nominalną odnoszona jest na kapitał zapasowy tzw. agio emisyjne. Koszty emisji akcji według art. 36 ust. 2b ustawy o rachunkowości, poniesione przy podwyższeniu kapitału zakładowego, powinny zmniejszać kapitał zapasowy spółki do wysokości nadwyżki wartości emisji nad wartością nominalną akcji, a pozostałą ich część zalicza się do kosztów finansowych. Akcje mogą być nabywane zarówno za wkłady pieniężne, jak i niepieniężne.

Przykładową transakcję księgujemy przy dodatkowych założeniach, że ilość wyemitowanych akcji to 1200 szt. Usługi prawne i doradcze w części dotyczącej: nabycia akcji: 500 zł i emisji akcji: 1000 zł. Agio: 1200 szt. x (5zł/szt. - 0,1 zł/szt.) = 5880 zł.

1. Nabycie akcji: strona Wn konta - Krótkoterminowe/Długoterminowe aktywa finansowe 6000 zł (1000 szt. x 6 zł/szt.), strona Ma konta - Pozostałe rozrachunki - osoba fizyczna Y 6000 zł.

2. Koszty transakcji: strona Wn konta - Krótkoterminowe aktywa finansowe lub Długoterminowe aktywa finansowe 500 zł, strona Ma - Zobowiązania z tyt. dostaw i usług 500 zł.

Operacje związane z nową emisją akcji, pokrywającą wartość nabytych akcji od pana Y.

1. Podwyższenie kapitału akcyjnego w związku z nową emisją w momencie zarejestrowania podwyższenia przez sąd rejestrowy: strona Wn konta - Pozostałe rozrachunki - osoba fizyczna Y 6000 zł (1200 szt. x 5 zł/szt.), strona Ma konta - Kapitał akcyjny 120 zł (wartość nominalna akcji), Ma konta - Kapitał zapasowy 5880 zł.

2. Koszty emisji akcji: strona Wn konta - Kapitał zapasowy 1000 zł, strona Ma konta - Zobowiązania z tytułu dostaw i usług 1000 zł.

W wyniku powyższego nastąpi kompensata wzajemnych rozrachunków pomiędzy osobą fizyczną Y i spółką.

(AP)